Staatsrecht
Hoofdstuk 1: Wat is recht?
Niet 1 definitie
Wel verschillende elementen samen
1. Geheel van gedragsregels
- geheel van gedragsregels of kader waarbinnen verder recht ontstaat vb.
verkeersreglementering, grondwet
- algemene draagwijdte vb. art. 1134 oud BW: belofte maakt schuld van toepassing op
koopcontract, huurcontract, opdracht met vastgoedmakelaar, opdracht tot opmeting
door landmeter
2. Opgelegd door het gezag van de gemeenschap
- vooral gemaakt door parlementen: vertegenwoordigers van volk
3. Doel is ordening van de maatschappij (letterlijk: ruimtelijke ordening)
4. Rechtsregels die worden gehandhaafd door het maatschappelijk gezag
Bronnen van Belgische recht
Internationale verdragen
- vb. Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM):
fundamentele vrijheden zoals recht op leven, recht op privacy, recht op eerlijk proces
- vb. dubbelbelastingverdragen: om eenzelfde materie geen 2 x te laten belasten
Europees recht
- verordeningen (direct toepasbaar recht) en richtlijnen (omzetten in nationaal recht
noodzakelijk)
- vb. BTW-richtlijn (omgezet in Belgisch BTW-Wetboek)
Puur Belgisch recht
1. Grondwet
- Hoogste norm, nochtans slechts 198 artikelen
- Werking en organisatie van de staat
- Grondwettelijke rechten en plichten
- Grote territoriale toepassing (volledig België)
- Zeer belangrijk: speciale procedure wetswijziging
- Wijziging in BS
2. Wetten, decreten en ordonnanties
- Zijn gelijkwaardig
- Worden door parlementen uitgevaardigd
- Elk parlement heeft duidelijk eigen bevoegdheid (materieel en territoriaal): controle door
Grondwettelijk Hof
- Moet Grondwet respecteren: controle Grondwettelijk Hof
- Grote territoriale toepassing: gans België / gewest /gemeenschap
- Nieuwe verschijnen in Belgisch Staatsblad: in principe van toepassing vanaf 10de dag na dag
publicatie
1
,3. Uitvoeringsbesluiten
- Koninklijk Besluit, Ministerieel Besluit, Besluit van Gemeenschaps- en Gewestregeringen
- Voeren wetten, decreten en ordonnanties uit
- Controle door Raad van State
- Grote territoriale toepassing: gans België / Gewest / Gemeenschap
- nieuwe verschijnen in BS
voorbeeld: in uitvoering van Woninghuurdecreet heeft Vlaamse Regering in een
besluit de lijst vastgelegd van kleine herstellingen die ten laste komen van de huurder
en het modelformulier dat geldt als bewijs van waarborg
4. Rechtspraak
= Rechterlijke uitspraken
- In principe enkel van toepassing tussen partijen in geding
- Bijzondere, nieuwe interpretatie = precedent: kan leiden tot nieuw recht
- Te vinden in gespecialiseerde tijdschriften en databanken (Jura, Immospector)
5. Rechtsleer
= Commentaren bij wetgeving en rechtspraak
- Zorgen voor argumenten om wetgeving in bepaalde zin te interpreteren
- Zorgen voor argumenten die rechter moeten overtuigen in bepaalde zin uitspraak te doen:
onrechtstreeks beïnvloeden van rechtspraak
- Terug te vinden in gespecialiseerde tijdschriften of boeken
6. Gewoonten en gebruiken
- Zeer uitzonderlijk bron van recht
- Wordt naar verwezen in wetgeving (bv. afstand bomen tot perceelsgrens art. 35 Veldwetboek)
Draagwijdte van bronnen van Belgische recht
Gebiedende rechtsregels je kan er niet van afwijken, wet
zegt dat het zo is niet het contract
A. Regels van openbare orde art. 1.3, derde lid BW:
"Er kan niet worden afgeweken van de openbare
orde , noch van de regels van dwingend recht”
A. Regels van openbare orde
- Én goede zeden: vanaf 1/1/2023 in nieuw
Burgerlijk Wetboek samen
- OO: regels die het essentieel belang van de staat of gemeenschap raken (in het
algemeen belang, beschermen hele samenleving): hierop rust de orde in onze
maatschappij
- Vooral publiek recht (vb. staatsrecht, strafrecht, ruimtelijke ordening alles dat in
de Vlaamse codex staat, gaat over waar je wel en niet mag bouwen , milieurecht),
staat en bekwaamheid van personen
- Sanctie = nietigheid van contract
Voorbeelden:
schijnhuwelijk huwelijk voor een andere reden dan de wet zegt (bv huwelijk
voor verblijfsvergunning)
verhuur woning die niet voldoet aan Vlaamse kwaliteitsnormen (Vlaamse
Codex Wonen)
2
, verkoop baby
Nietig verklaard = terugplaatsen in de positie van voor het contract
Nietigheid = zware sanctie die we niet rap mogen toepassen
Als je een huis/appartement wilt verhuren moet dat in orde zijn (kwaliteitsnormen) is dit niet zo dan:
huurcontract vernietigd (verhuurder zal de betaalde huur terug betalen aan de huurder) huurder
heeft dan geen woning meer
A. Regels van openbare orde (en goede zeden) = alles wat op een betaald moment moreel
bepaald wordt, rekening houdend met de tijdsgeest (abortus, euthanasie)
- Wat momenteel moreel aanvaardbaar is
- Afhankelijk van tijdsgeest (vb. euthanasie)
- Sanctie = nietigheid van contract
Voorbeelden:
handel in verdovende middelen
organen verkopen
Voorbeeld van bordeel: een bordeel gaat in tegen goede zeden, contract nietig
verklaard
B. Regels van dwingend recht
(art. 1.3, vijfde lid BW) = rechtsregel die is vastgesteld ter bescherming van een partij die door
de wet als zwakker wordt gehouden
- Ter bescherming van zwakke partijen in een contract (vb. opzegtermijnen huurder,
volledig appartementenrecht)
- Sanctie = nietigheid
Aanvullende rechtsregels eerst kijken wat er in het contract staat, kijken of de afspraken gevold
worden, is er geen oplossing in contract dan pas een aanvullende rechtsregel, contract is van beland
niet wet
= suppletief recht
wordt toegepast wanneer het contract geen oplossing geeft
vb. kosten van levering voor koper of verkoper? oplossing in art. 1608 oud BW
= kosten van de levering komen ten laste van de verkoper, indien het tegendeel niet
bedongen is
Hoofdstuk 2 tot en met 6: inrichting van de Belgische staat
Kenmerken van onze staat
1. Rechtstaat overheid en burgers moeten zich er aan houden
- Overheid kan maar handelen als er wettelijke basis is
- Burger mag alles zolang niet wettelijk verbonden is
Politie staat = je mag enkel dingen doen die in wetboek staat (Noord-Korea)
2. Democratie
- Wetgeving wordt onrechtstreeks door burgers bepaald: verkozenen zetelen in
parlementen of raden het volk bepaald (stemmingen)
3. Monarchie
- Staatshoofd = Koning
- Onschendbaar, onbekwaam (politiek) alleen te handelen, geen persoonlijke macht
Ministers moeten mee tekenen met de koning
3
, 4. Federale staat volledig België
- macht is verdeeld over federaal niveau (nationaal) en deelstaten (gemeenschappen
en gewesten)
Verdelingen van bevoegdheden over verschillende niveaus
2 belangrijke principes als leidraad
1. Scheiding der machten
WM (wetgevende macht) = parlementen en raden maken de wetgeving
UM (uitvoerende macht) = regeringen (ministers) maken uitvoerende besluiten
RM (rechterlijke macht) = rechtbanken
Machten mogen zich niet met elkaar moeien
2. Verschillende beleidsniveaus (enkel voor WM en UM ≠ RM altijd federaal)
A. nevengeschikt niveau federaal
gewest
gemeenschap
B. ondergeschikt niveau provincie
gemeente
Ondergeschikt niveau moet altijd rekening houden met nevengeschikt niveau
Wetgevende en uitvoerende macht op federaal niveau
Wetgevende macht
= federaal parlement + Koning
federaal parlement = Kamer van Volksvertegenwoordigers en Senaat
Beslist via wet
Kamer van Volksvertegenwoordigers maakt wetten
Senaat deed dit vroeger ook nu niet meer
Uitvoerende macht
= federale regering + Koning
Beslist via KB en MB
Moet door alle Belgen worden gevold
KB = koninklijke besluiten
MB = ministeriële besluiten
Wetgevende en uitvoerende macht op niveau van gemeenschap en gewest
Schema gewest- en gemeenschapsniveau is gebaseerd op taalgebieden
België heeft 3 officiële talen:
- Nederlands
- Frans
- Duits
→ daarvan leiden we 4 taalgebieden af
Brussel = 2 talig gebied (4de taalgebied)
4
Hoofdstuk 1: Wat is recht?
Niet 1 definitie
Wel verschillende elementen samen
1. Geheel van gedragsregels
- geheel van gedragsregels of kader waarbinnen verder recht ontstaat vb.
verkeersreglementering, grondwet
- algemene draagwijdte vb. art. 1134 oud BW: belofte maakt schuld van toepassing op
koopcontract, huurcontract, opdracht met vastgoedmakelaar, opdracht tot opmeting
door landmeter
2. Opgelegd door het gezag van de gemeenschap
- vooral gemaakt door parlementen: vertegenwoordigers van volk
3. Doel is ordening van de maatschappij (letterlijk: ruimtelijke ordening)
4. Rechtsregels die worden gehandhaafd door het maatschappelijk gezag
Bronnen van Belgische recht
Internationale verdragen
- vb. Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM):
fundamentele vrijheden zoals recht op leven, recht op privacy, recht op eerlijk proces
- vb. dubbelbelastingverdragen: om eenzelfde materie geen 2 x te laten belasten
Europees recht
- verordeningen (direct toepasbaar recht) en richtlijnen (omzetten in nationaal recht
noodzakelijk)
- vb. BTW-richtlijn (omgezet in Belgisch BTW-Wetboek)
Puur Belgisch recht
1. Grondwet
- Hoogste norm, nochtans slechts 198 artikelen
- Werking en organisatie van de staat
- Grondwettelijke rechten en plichten
- Grote territoriale toepassing (volledig België)
- Zeer belangrijk: speciale procedure wetswijziging
- Wijziging in BS
2. Wetten, decreten en ordonnanties
- Zijn gelijkwaardig
- Worden door parlementen uitgevaardigd
- Elk parlement heeft duidelijk eigen bevoegdheid (materieel en territoriaal): controle door
Grondwettelijk Hof
- Moet Grondwet respecteren: controle Grondwettelijk Hof
- Grote territoriale toepassing: gans België / gewest /gemeenschap
- Nieuwe verschijnen in Belgisch Staatsblad: in principe van toepassing vanaf 10de dag na dag
publicatie
1
,3. Uitvoeringsbesluiten
- Koninklijk Besluit, Ministerieel Besluit, Besluit van Gemeenschaps- en Gewestregeringen
- Voeren wetten, decreten en ordonnanties uit
- Controle door Raad van State
- Grote territoriale toepassing: gans België / Gewest / Gemeenschap
- nieuwe verschijnen in BS
voorbeeld: in uitvoering van Woninghuurdecreet heeft Vlaamse Regering in een
besluit de lijst vastgelegd van kleine herstellingen die ten laste komen van de huurder
en het modelformulier dat geldt als bewijs van waarborg
4. Rechtspraak
= Rechterlijke uitspraken
- In principe enkel van toepassing tussen partijen in geding
- Bijzondere, nieuwe interpretatie = precedent: kan leiden tot nieuw recht
- Te vinden in gespecialiseerde tijdschriften en databanken (Jura, Immospector)
5. Rechtsleer
= Commentaren bij wetgeving en rechtspraak
- Zorgen voor argumenten om wetgeving in bepaalde zin te interpreteren
- Zorgen voor argumenten die rechter moeten overtuigen in bepaalde zin uitspraak te doen:
onrechtstreeks beïnvloeden van rechtspraak
- Terug te vinden in gespecialiseerde tijdschriften of boeken
6. Gewoonten en gebruiken
- Zeer uitzonderlijk bron van recht
- Wordt naar verwezen in wetgeving (bv. afstand bomen tot perceelsgrens art. 35 Veldwetboek)
Draagwijdte van bronnen van Belgische recht
Gebiedende rechtsregels je kan er niet van afwijken, wet
zegt dat het zo is niet het contract
A. Regels van openbare orde art. 1.3, derde lid BW:
"Er kan niet worden afgeweken van de openbare
orde , noch van de regels van dwingend recht”
A. Regels van openbare orde
- Én goede zeden: vanaf 1/1/2023 in nieuw
Burgerlijk Wetboek samen
- OO: regels die het essentieel belang van de staat of gemeenschap raken (in het
algemeen belang, beschermen hele samenleving): hierop rust de orde in onze
maatschappij
- Vooral publiek recht (vb. staatsrecht, strafrecht, ruimtelijke ordening alles dat in
de Vlaamse codex staat, gaat over waar je wel en niet mag bouwen , milieurecht),
staat en bekwaamheid van personen
- Sanctie = nietigheid van contract
Voorbeelden:
schijnhuwelijk huwelijk voor een andere reden dan de wet zegt (bv huwelijk
voor verblijfsvergunning)
verhuur woning die niet voldoet aan Vlaamse kwaliteitsnormen (Vlaamse
Codex Wonen)
2
, verkoop baby
Nietig verklaard = terugplaatsen in de positie van voor het contract
Nietigheid = zware sanctie die we niet rap mogen toepassen
Als je een huis/appartement wilt verhuren moet dat in orde zijn (kwaliteitsnormen) is dit niet zo dan:
huurcontract vernietigd (verhuurder zal de betaalde huur terug betalen aan de huurder) huurder
heeft dan geen woning meer
A. Regels van openbare orde (en goede zeden) = alles wat op een betaald moment moreel
bepaald wordt, rekening houdend met de tijdsgeest (abortus, euthanasie)
- Wat momenteel moreel aanvaardbaar is
- Afhankelijk van tijdsgeest (vb. euthanasie)
- Sanctie = nietigheid van contract
Voorbeelden:
handel in verdovende middelen
organen verkopen
Voorbeeld van bordeel: een bordeel gaat in tegen goede zeden, contract nietig
verklaard
B. Regels van dwingend recht
(art. 1.3, vijfde lid BW) = rechtsregel die is vastgesteld ter bescherming van een partij die door
de wet als zwakker wordt gehouden
- Ter bescherming van zwakke partijen in een contract (vb. opzegtermijnen huurder,
volledig appartementenrecht)
- Sanctie = nietigheid
Aanvullende rechtsregels eerst kijken wat er in het contract staat, kijken of de afspraken gevold
worden, is er geen oplossing in contract dan pas een aanvullende rechtsregel, contract is van beland
niet wet
= suppletief recht
wordt toegepast wanneer het contract geen oplossing geeft
vb. kosten van levering voor koper of verkoper? oplossing in art. 1608 oud BW
= kosten van de levering komen ten laste van de verkoper, indien het tegendeel niet
bedongen is
Hoofdstuk 2 tot en met 6: inrichting van de Belgische staat
Kenmerken van onze staat
1. Rechtstaat overheid en burgers moeten zich er aan houden
- Overheid kan maar handelen als er wettelijke basis is
- Burger mag alles zolang niet wettelijk verbonden is
Politie staat = je mag enkel dingen doen die in wetboek staat (Noord-Korea)
2. Democratie
- Wetgeving wordt onrechtstreeks door burgers bepaald: verkozenen zetelen in
parlementen of raden het volk bepaald (stemmingen)
3. Monarchie
- Staatshoofd = Koning
- Onschendbaar, onbekwaam (politiek) alleen te handelen, geen persoonlijke macht
Ministers moeten mee tekenen met de koning
3
, 4. Federale staat volledig België
- macht is verdeeld over federaal niveau (nationaal) en deelstaten (gemeenschappen
en gewesten)
Verdelingen van bevoegdheden over verschillende niveaus
2 belangrijke principes als leidraad
1. Scheiding der machten
WM (wetgevende macht) = parlementen en raden maken de wetgeving
UM (uitvoerende macht) = regeringen (ministers) maken uitvoerende besluiten
RM (rechterlijke macht) = rechtbanken
Machten mogen zich niet met elkaar moeien
2. Verschillende beleidsniveaus (enkel voor WM en UM ≠ RM altijd federaal)
A. nevengeschikt niveau federaal
gewest
gemeenschap
B. ondergeschikt niveau provincie
gemeente
Ondergeschikt niveau moet altijd rekening houden met nevengeschikt niveau
Wetgevende en uitvoerende macht op federaal niveau
Wetgevende macht
= federaal parlement + Koning
federaal parlement = Kamer van Volksvertegenwoordigers en Senaat
Beslist via wet
Kamer van Volksvertegenwoordigers maakt wetten
Senaat deed dit vroeger ook nu niet meer
Uitvoerende macht
= federale regering + Koning
Beslist via KB en MB
Moet door alle Belgen worden gevold
KB = koninklijke besluiten
MB = ministeriële besluiten
Wetgevende en uitvoerende macht op niveau van gemeenschap en gewest
Schema gewest- en gemeenschapsniveau is gebaseerd op taalgebieden
België heeft 3 officiële talen:
- Nederlands
- Frans
- Duits
→ daarvan leiden we 4 taalgebieden af
Brussel = 2 talig gebied (4de taalgebied)
4
