Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Algemene Inleiding
1 Soorten interventies binnen het Sociaal Werk:..............................................3
1.1 Interventies naar/met individuen & individuele cases...............................................3
1.2 Interventies naar/met groepen en (structuren van de) gemeenschap......................4
1.3 Interventies naar andere organisaties......................................................................4
2 Echelonnering van het Sociaal Werk.............................................................5
2.1 Inleiding.................................................................................................................... 5
2.2 De Nulde lijn............................................................................................................. 5
2.3 De Eerste lijn............................................................................................................ 5
2.4 De Tweede lijn.......................................................................................................... 6
2.5 De Derde lijn............................................................................................................. 6
3 Mate van hulp en zorg binnen Sociaal Werk organisaties...............................6
3.1 Ambulante hulp (meest voorkomend).......................................................................6
3.2 Semi-residentiele hulp.............................................................................................. 6
3.3 Residentiele hulp...................................................................................................... 7
4 Inleiding..................................................................................................... 7
4.1 Algemeen welzijn...................................................................................................... 7
5 Historiek vh landschap................................................................................7
5.1 Tot de jaren 1960...................................................................................................... 7
5.2 Vanaf jaren 1960–1970............................................................................................. 7
5.3 Jaren 1970................................................................................................................ 8
5.4 1980......................................................................................................................... 8
5.5 Jaren 1990................................................................................................................ 8
5.6 Eerste Decreet (19 december 1997).........................................................................8
5.7 Decreet 2009............................................................................................................ 8
6 Beleid......................................................................................................... 9
6.1 Het Departement Zorg (Vlaanderen)........................................................................9
6.2 Complexe België....................................................................................................... 9
7 Algemeen Welzijn......................................................................................10
7.1 Mensenrechten als uitgangspunt............................................................................10
7.2 Rechtenverkenner..................................................................................................11
, Werkveldverkenning 1
8 Organisaties.............................................................................................. 11
8.1 OCMW..................................................................................................................... 12
8.2 CAW........................................................................................................................ 13
8.3 DMW....................................................................................................................... 14
8.4 Tele-Onthaal............................................................................................................ 15
8.5 GBO........................................................................................................................ 16
8.6 Eerstelijnzones........................................................................................................ 17
9 Doorverwijzen........................................................................................... 18
9.1 Sociale kaart........................................................................................................... 19
10 Actuele uitdagingen.................................................................................20
10.1 Wachtlijsten in sociaal werk..................................................................................20
10.2 Migratie................................................................................................................. 21
11 Inleiding.................................................................................................. 22
12 Historiek................................................................................................. 22
12.1 Pioniers van het forensisch sociaal werk (vanaf 1888)..........................................22
12.2 Jaren 70 – 80 van de vorige eeuw.........................................................................23
12.3 Na 2000................................................................................................................ 23
13 Definitie, functies & mensenrechten.........................................................24
13.1 Definitie................................................................................................................ 24
13.2 Functies & kenmerken.......................................................................................... 24
13.3 Mensenrechten..................................................................................................... 25
13.4 Organisaties die werken rond mensenrechten binnen forensische context..........25
14 Beleid..................................................................................................... 26
14.1 Federale overheid – Minister van Justitie...............................................................26
14.2 Vlaamse overheid – Justitie & Handhaving............................................................27
15 Doelgroepen & organisaties.....................................................................27
15.1 Forensisch sociaal werk buiten de gevangenis.....................................................28
15.2 Forensisch sociaal werk binnen gevangenis.........................................................28
15.3 Hulp -en dienstverleners binnen de gevangenis vanuit de Vlaamse gemeenschap
..................................................................................................................................... 29
15.4 Doelgroepen forensisch sociaal werk met specifieke organisatie........................30
15.5 Online hulpverlening.............................................................................................30
16 Uitdagingen & ontwikkelingen..................................................................31
16.1 Balans tussen veiligheid (voor iedereen) & autonomie van de cliënt....................31
1
, Werkveldverkenning 1
16.2 Complexe problematieken....................................................................................31
16.3 Spanningsveld justitie-hulpverlening....................................................................31
17 Definitie gezondheid................................................................................31
17.1 Gezondheid (1) – WHO, 2021................................................................................31
17.2 Gezondheid (2) – Huber, 2011...............................................................................32
17.3 Wat is geestelijke gezondheid?.............................................................................32
18 Geschiedenis (geestelijke) gezondheidszorg in België...............................33
18.1 Focus op controle van psychiatrische patiënten...................................................33
18.2 Focus op behandeling & verzorging van psychiatrische patiënten........................34
18.3 Gezondheidszorg in het algemeen........................................................................35
19 Gezondheidsongelijkheid.........................................................................35
19.1 Definitie................................................................................................................ 35
19.2 Proportioneel universalisme als antwoord op gezondheidsongelijkheid................36
20 Het gezondheidsbeleid in België en Vlaanderen........................................36
21 Organisaties en doelgroepen....................................................................37
21.1 Soorten organisaties.............................................................................................37
21.2 Organisaties die werken aan fysieke gezondheid van mensen.............................38
21.3 Organisaties die werken aan mentale gezondheid van mensen...........................39
22 Actuele uitdagingen.................................................................................39
22.1 Voorbij de vooroordelen – stigma rond psychische kwetsbaarheid.......................39
22.2 Je buurt bepaalt of je gezond kan leven – invloed van omgeving..........................40
23 Inleiding.................................................................................................. 41
24 Historiek................................................................................................. 41
24.1 Van kind als deel van de volwassenen…...............................................................41
24.2 Naar kind ALS gevaar...........................................................................................41
24.3 Kind IN gevaar...................................................................................................... 42
25 Beleid..................................................................................................... 42
26 Kinderrechten.........................................................................................43
27 Definitie, kenmerken & werking................................................................44
27.1 Definitie................................................................................................................ 44
27.2 Kenmerken........................................................................................................... 44
27.3 Werking van Integrale Jeugdhulp..........................................................................44
27.4 Beroepshouding.................................................................................................... 45
2
, Werkveldverkenning 1
28 Organisaties binnen jeugdhulp.................................................................46
28.1 Agentschap Opgroeien.......................................................................................... 46
28.2 Bandbreedte......................................................................................................... 46
28.3 Kennisbank agentschap opgroeien.......................................................................46
28.4 Kind & Gezin......................................................................................................... 46
28.5 Het Kinderrechtencommissariaat..........................................................................46
28.6 CLB....................................................................................................................... 47
28.7 JAC........................................................................................................................ 47
28.8 Huis van het Kind..................................................................................................47
28.9 OverKop................................................................................................................ 47
29 Algemene uitdagingen in jeugdhulp..........................................................47
29.1 Kinderarmoede..................................................................................................... 47
29.2 Wachtlijsten.......................................................................................................... 48
29.3 Complexe problematieken....................................................................................48
30 Eerstelijnszone gastspreker.....................................................................48
31 Interview OCMW Gent..............................................................................49
32 Iedereen slachtoffer, iedereen dader, allemaal mensen..............................50
32.1 Brönte - slachtofferbejegening bij Politie Gent......................................................50
32.2 Siegfried - onderwijs coördinator in gevangenis Gent...........................................51
33 Broeinest................................................................................................ 53
33.1 Algemeen.............................................................................................................. 53
34 Consulenten jeugdrechtbank....................................................................55
34.1 Algemeen.............................................................................................................. 55
35 Chelsea’s Blues.......................................................................................56
Hoofdstuk 1 Algemene
inleidende begrippen
1 Soorten interventies binnen het Sociaal Werk:
1.1 Interventies naar/met individuen &
individuele cases
- Richten op een individu/gezinssysteem (de “case” of
“cliënt”)
3
, Werkveldverkenning 1
- Start vanuit vragen/noden/problemen van cliënt
- Doel: antwoord uitwerken op maat van cliënt
- Sociale diensten of netwerken kunnen ingeschakeld worden als
ondersteuning
- De individuele cliënt/ case = in- & uitgang
- Methode sluit aan bij:
o Social case work
o Individueel maatschappelijk werk
- Emancipatorisch werken is belangrijk: de cliënt wordt actief
betrokken en men werkt aan het versterken van zijn/haar/hun
handelingsvermogen
1.2 Interventies naar/met groepen en (structuren van
de) gemeenschap
- Richten op problemen die mensen ervaren door hun
groepsidentiteit (bv. Vrouw, migrant, bejaard…)
- + problemen die groepen samen meemaken (bv.
verslaving)
- Samen met groepen, gemeenschappen of
“communities” aan problemen gewerkt
- Focus: maatschappelijke oorzaken van individuele problemen
- Doel: versterken van sociale weefsel een democratische, solidaire
& diverse samenleving opbouwen
- Begrippen: emancipatie (mensen sterker maken)
en participatie (mensen betrekken).
- Sluit aan bij methodes zoals:
o Social group work
o Samenlevingsopbouw / opbouwwerk
1.3 Interventies naar andere organisaties
- Richten op organisaties & sociaal werkveld zelf, niet
op individuele cliënten of groepen
- Doelgroep: koepels, overheidsinstanties,
ondersteuners vh werkveld (sociaal-werk-praktijken
zelf)
- Deze interventies helpen sociaal werker om:
o Kennis op te doen over thema’s en beleidskaders
o Ervaringen uit te wisselen met collega’s
- Thema’s & uitdagingen worden structureel aangepakt
- Veel organisaties richten interventies op bredere beleidsniveaus
invloed op beleids- en politieke acties
- Voorbeelden van zulke organisaties:
4
, Werkveldverkenning 1
o Steunpunten
o Kenniscentra
o Departementen en agentschappen van ministeries
- !Samenwerking tussen organisaties is een kernaspect van sociaal
werk!
2 Echelonnering van het Sociaal Werk
2.1 Inleiding
- Echelonnering =
onderverdeling van sociaal
werk in “lijnen” (niveaus),
obv toegankelijkheid
- Lijnen geven aan of je:
o Zomaar binnen kan
stappen
o Een afspraak moet
maken
o Of eerst een doorverwijzing van professional nodig
2.2 De Nulde lijn
- Laagdrempeling & vrij toegankelijk geen afspraak of
doorverwijzing nodig
- Zorg gebeurt binen eigen netwerk of door vrijwilligers
- Vb.
o Vrijwilliger die eten maakt voor een buurvrouw
o Vervoer aanbieden aan iemand naar het ziekenhuis
- Ook zelfhulp hoort bij de 0de lijn:
o Zelfhulpapps (bv. stoppen met roken)
o Zelfhulpboeken (bv. veerkracht verhogen)
- Mantelzorg maakt deel uit van deze lijn:
o Zorg door een gezinslid, familielid of buur
o Taken: huishouden, administratie, lichamelijke verzorging …
2.3 De Eerste lijn
- Rechtstreeks, vrij toegankelijke zorg, zonder doorverwijzing (maar
vaak met afspraak)
- Vb.
o Huisarts
o Kinesitherapeut
o Psycholoog
o Welzijnswerker
5
Hoofdstuk 1: Algemene Inleiding
1 Soorten interventies binnen het Sociaal Werk:..............................................3
1.1 Interventies naar/met individuen & individuele cases...............................................3
1.2 Interventies naar/met groepen en (structuren van de) gemeenschap......................4
1.3 Interventies naar andere organisaties......................................................................4
2 Echelonnering van het Sociaal Werk.............................................................5
2.1 Inleiding.................................................................................................................... 5
2.2 De Nulde lijn............................................................................................................. 5
2.3 De Eerste lijn............................................................................................................ 5
2.4 De Tweede lijn.......................................................................................................... 6
2.5 De Derde lijn............................................................................................................. 6
3 Mate van hulp en zorg binnen Sociaal Werk organisaties...............................6
3.1 Ambulante hulp (meest voorkomend).......................................................................6
3.2 Semi-residentiele hulp.............................................................................................. 6
3.3 Residentiele hulp...................................................................................................... 7
4 Inleiding..................................................................................................... 7
4.1 Algemeen welzijn...................................................................................................... 7
5 Historiek vh landschap................................................................................7
5.1 Tot de jaren 1960...................................................................................................... 7
5.2 Vanaf jaren 1960–1970............................................................................................. 7
5.3 Jaren 1970................................................................................................................ 8
5.4 1980......................................................................................................................... 8
5.5 Jaren 1990................................................................................................................ 8
5.6 Eerste Decreet (19 december 1997).........................................................................8
5.7 Decreet 2009............................................................................................................ 8
6 Beleid......................................................................................................... 9
6.1 Het Departement Zorg (Vlaanderen)........................................................................9
6.2 Complexe België....................................................................................................... 9
7 Algemeen Welzijn......................................................................................10
7.1 Mensenrechten als uitgangspunt............................................................................10
7.2 Rechtenverkenner..................................................................................................11
, Werkveldverkenning 1
8 Organisaties.............................................................................................. 11
8.1 OCMW..................................................................................................................... 12
8.2 CAW........................................................................................................................ 13
8.3 DMW....................................................................................................................... 14
8.4 Tele-Onthaal............................................................................................................ 15
8.5 GBO........................................................................................................................ 16
8.6 Eerstelijnzones........................................................................................................ 17
9 Doorverwijzen........................................................................................... 18
9.1 Sociale kaart........................................................................................................... 19
10 Actuele uitdagingen.................................................................................20
10.1 Wachtlijsten in sociaal werk..................................................................................20
10.2 Migratie................................................................................................................. 21
11 Inleiding.................................................................................................. 22
12 Historiek................................................................................................. 22
12.1 Pioniers van het forensisch sociaal werk (vanaf 1888)..........................................22
12.2 Jaren 70 – 80 van de vorige eeuw.........................................................................23
12.3 Na 2000................................................................................................................ 23
13 Definitie, functies & mensenrechten.........................................................24
13.1 Definitie................................................................................................................ 24
13.2 Functies & kenmerken.......................................................................................... 24
13.3 Mensenrechten..................................................................................................... 25
13.4 Organisaties die werken rond mensenrechten binnen forensische context..........25
14 Beleid..................................................................................................... 26
14.1 Federale overheid – Minister van Justitie...............................................................26
14.2 Vlaamse overheid – Justitie & Handhaving............................................................27
15 Doelgroepen & organisaties.....................................................................27
15.1 Forensisch sociaal werk buiten de gevangenis.....................................................28
15.2 Forensisch sociaal werk binnen gevangenis.........................................................28
15.3 Hulp -en dienstverleners binnen de gevangenis vanuit de Vlaamse gemeenschap
..................................................................................................................................... 29
15.4 Doelgroepen forensisch sociaal werk met specifieke organisatie........................30
15.5 Online hulpverlening.............................................................................................30
16 Uitdagingen & ontwikkelingen..................................................................31
16.1 Balans tussen veiligheid (voor iedereen) & autonomie van de cliënt....................31
1
, Werkveldverkenning 1
16.2 Complexe problematieken....................................................................................31
16.3 Spanningsveld justitie-hulpverlening....................................................................31
17 Definitie gezondheid................................................................................31
17.1 Gezondheid (1) – WHO, 2021................................................................................31
17.2 Gezondheid (2) – Huber, 2011...............................................................................32
17.3 Wat is geestelijke gezondheid?.............................................................................32
18 Geschiedenis (geestelijke) gezondheidszorg in België...............................33
18.1 Focus op controle van psychiatrische patiënten...................................................33
18.2 Focus op behandeling & verzorging van psychiatrische patiënten........................34
18.3 Gezondheidszorg in het algemeen........................................................................35
19 Gezondheidsongelijkheid.........................................................................35
19.1 Definitie................................................................................................................ 35
19.2 Proportioneel universalisme als antwoord op gezondheidsongelijkheid................36
20 Het gezondheidsbeleid in België en Vlaanderen........................................36
21 Organisaties en doelgroepen....................................................................37
21.1 Soorten organisaties.............................................................................................37
21.2 Organisaties die werken aan fysieke gezondheid van mensen.............................38
21.3 Organisaties die werken aan mentale gezondheid van mensen...........................39
22 Actuele uitdagingen.................................................................................39
22.1 Voorbij de vooroordelen – stigma rond psychische kwetsbaarheid.......................39
22.2 Je buurt bepaalt of je gezond kan leven – invloed van omgeving..........................40
23 Inleiding.................................................................................................. 41
24 Historiek................................................................................................. 41
24.1 Van kind als deel van de volwassenen…...............................................................41
24.2 Naar kind ALS gevaar...........................................................................................41
24.3 Kind IN gevaar...................................................................................................... 42
25 Beleid..................................................................................................... 42
26 Kinderrechten.........................................................................................43
27 Definitie, kenmerken & werking................................................................44
27.1 Definitie................................................................................................................ 44
27.2 Kenmerken........................................................................................................... 44
27.3 Werking van Integrale Jeugdhulp..........................................................................44
27.4 Beroepshouding.................................................................................................... 45
2
, Werkveldverkenning 1
28 Organisaties binnen jeugdhulp.................................................................46
28.1 Agentschap Opgroeien.......................................................................................... 46
28.2 Bandbreedte......................................................................................................... 46
28.3 Kennisbank agentschap opgroeien.......................................................................46
28.4 Kind & Gezin......................................................................................................... 46
28.5 Het Kinderrechtencommissariaat..........................................................................46
28.6 CLB....................................................................................................................... 47
28.7 JAC........................................................................................................................ 47
28.8 Huis van het Kind..................................................................................................47
28.9 OverKop................................................................................................................ 47
29 Algemene uitdagingen in jeugdhulp..........................................................47
29.1 Kinderarmoede..................................................................................................... 47
29.2 Wachtlijsten.......................................................................................................... 48
29.3 Complexe problematieken....................................................................................48
30 Eerstelijnszone gastspreker.....................................................................48
31 Interview OCMW Gent..............................................................................49
32 Iedereen slachtoffer, iedereen dader, allemaal mensen..............................50
32.1 Brönte - slachtofferbejegening bij Politie Gent......................................................50
32.2 Siegfried - onderwijs coördinator in gevangenis Gent...........................................51
33 Broeinest................................................................................................ 53
33.1 Algemeen.............................................................................................................. 53
34 Consulenten jeugdrechtbank....................................................................55
34.1 Algemeen.............................................................................................................. 55
35 Chelsea’s Blues.......................................................................................56
Hoofdstuk 1 Algemene
inleidende begrippen
1 Soorten interventies binnen het Sociaal Werk:
1.1 Interventies naar/met individuen &
individuele cases
- Richten op een individu/gezinssysteem (de “case” of
“cliënt”)
3
, Werkveldverkenning 1
- Start vanuit vragen/noden/problemen van cliënt
- Doel: antwoord uitwerken op maat van cliënt
- Sociale diensten of netwerken kunnen ingeschakeld worden als
ondersteuning
- De individuele cliënt/ case = in- & uitgang
- Methode sluit aan bij:
o Social case work
o Individueel maatschappelijk werk
- Emancipatorisch werken is belangrijk: de cliënt wordt actief
betrokken en men werkt aan het versterken van zijn/haar/hun
handelingsvermogen
1.2 Interventies naar/met groepen en (structuren van
de) gemeenschap
- Richten op problemen die mensen ervaren door hun
groepsidentiteit (bv. Vrouw, migrant, bejaard…)
- + problemen die groepen samen meemaken (bv.
verslaving)
- Samen met groepen, gemeenschappen of
“communities” aan problemen gewerkt
- Focus: maatschappelijke oorzaken van individuele problemen
- Doel: versterken van sociale weefsel een democratische, solidaire
& diverse samenleving opbouwen
- Begrippen: emancipatie (mensen sterker maken)
en participatie (mensen betrekken).
- Sluit aan bij methodes zoals:
o Social group work
o Samenlevingsopbouw / opbouwwerk
1.3 Interventies naar andere organisaties
- Richten op organisaties & sociaal werkveld zelf, niet
op individuele cliënten of groepen
- Doelgroep: koepels, overheidsinstanties,
ondersteuners vh werkveld (sociaal-werk-praktijken
zelf)
- Deze interventies helpen sociaal werker om:
o Kennis op te doen over thema’s en beleidskaders
o Ervaringen uit te wisselen met collega’s
- Thema’s & uitdagingen worden structureel aangepakt
- Veel organisaties richten interventies op bredere beleidsniveaus
invloed op beleids- en politieke acties
- Voorbeelden van zulke organisaties:
4
, Werkveldverkenning 1
o Steunpunten
o Kenniscentra
o Departementen en agentschappen van ministeries
- !Samenwerking tussen organisaties is een kernaspect van sociaal
werk!
2 Echelonnering van het Sociaal Werk
2.1 Inleiding
- Echelonnering =
onderverdeling van sociaal
werk in “lijnen” (niveaus),
obv toegankelijkheid
- Lijnen geven aan of je:
o Zomaar binnen kan
stappen
o Een afspraak moet
maken
o Of eerst een doorverwijzing van professional nodig
2.2 De Nulde lijn
- Laagdrempeling & vrij toegankelijk geen afspraak of
doorverwijzing nodig
- Zorg gebeurt binen eigen netwerk of door vrijwilligers
- Vb.
o Vrijwilliger die eten maakt voor een buurvrouw
o Vervoer aanbieden aan iemand naar het ziekenhuis
- Ook zelfhulp hoort bij de 0de lijn:
o Zelfhulpapps (bv. stoppen met roken)
o Zelfhulpboeken (bv. veerkracht verhogen)
- Mantelzorg maakt deel uit van deze lijn:
o Zorg door een gezinslid, familielid of buur
o Taken: huishouden, administratie, lichamelijke verzorging …
2.3 De Eerste lijn
- Rechtstreeks, vrij toegankelijke zorg, zonder doorverwijzing (maar
vaak met afspraak)
- Vb.
o Huisarts
o Kinesitherapeut
o Psycholoog
o Welzijnswerker
5
