Persoonsgerichte Methoden van de Criminologische Interventie
9 SP
Lesopnames zijn beschikbaar voor een week
Gastcolleges zijn altijd onderdeel van de leerstof
Examen 10 MKV en open vragen voor 10 punten
- Open vragen:
o bv wat is het belang van motivatie bij gedragsverandering en dan moet je de
verschillende soorten uitleggen en de kenmerken van de techniek geven
o Kan ook zijn dat je een korte casus krijgt en je krijgt de vraag “welke kenmerken of
trekken zie je en hoe kan je dat in kaart brengen/ hoe ze tot uiting komen en welke
tests geschikt zouden zijn om die te achterhalen”
DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE
CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
1. Werken op de grens tussen justitie en hulpverlening
1.1. De relatie tussen justitie en hulpverlening: forensisch welzijnswerk
- Relatie tss welzijnswerk en strafrecht niet evident
- Regelgeving en samenwerkingsinterventies
o Regelgeving die gaat proberen reguleren hoe die samenwerking tussen mensen
binnen justitie en mensen binnen hulpverlening werkbaar te maken
Bv ivm beroepsgeheim, regels over wnr het wel ok is om die beroepsgeheim
wel te verbreken
- Problemen met implementatie hulp -en dienstverlening
o In concrete gevallen (dus in individuele gevallen) zijn die regels niet altijd praktisch
uitvoerbaar : er zijn lange wachtrijen en het kan zijn dat een persoon die een strafbaar
feit heeft gepleegd pas 6 jaar later behandeld gaat worden en dan is het minder
effectief dan direct het probleem aan te pakken
o Ook probleem met informatie overdracht: hoeveel informatie kan je zeggen aan je
hulpverlener opdat je niet terug naar de gevangenis kan gaan (bv veel gaan niet
zeggen dat ze nog aangetrokken worden tot kinderen aan de hulpverlener omdat ze
vrezen dat de hulpverlener dat verder gaat vertellen en ze weer naar de gevangenis
gaan)
- Van controle naar recht op hulp
o Iedereen heeft het recht om geholpen te worden, gedrag van mensen bijsturen ipv
louter sanctionerend werken
1.2. Het spanningsveld tussen justitie en hulpverlening
1.2.1. Doelstellingen van justitie en hulpverlening
- Justitie
1
, o Sociale vrede en rust en veiligheid
o Hulpmiddelen: politie, straftoemeting en strafuitvoering
o Algemeen welzijn
- Hulpverlening (hier gaat het niet over algemene welzijn, maar op een heel individueel niveau,
individueel belang staat voorop)
o Welzijn mensen verhogen
o Hulpverlening ten dienst van cliënt
- Initiatieven op raakvlak tussen justitie en hulpverlening
o In justitie komt die persoonsgerichte aanpak steeds vaker voor (niet alleen de daders
maar ook meer aandacht nr slachtoffers) justitie wordt menselijker en daar hebben
we hulpverlening voor nodig
1.2.2. Het sturend mensbeeld
- Samenwerking vereist gedeelde mensenvisie
- Justitie
o Vrije wil:
o Intentie
o we kiezen zelf wat we doen en we doen dat met een bepaalde intentie, dit is het
sturende mensbeeld in justitie (de actus reus en de mens rea)
actus reus: vrije wilt
mens rea: vrije wil met een intentie
en als men een misdrijf pleegt dan besluiten we dat men dat met intentie en
vrije wil dat heeft gedaan, is die vrije wil en intentie er niet dan kan je ze
eigenlijk niet straffen
- Hulpverlening
o Het meest leidende paradigma daar is de psychologie (hoe wordt vanuit de
psychologie gekeken naar menselijk handelen) en dat is veranderd en sloot niet altijd
nauw aan met hoe justitie naar menselijk handelen keek (evolutie)
o Evolutie vrije wil en intentie binnen de psychologie
Psychoanalyse
Vanuit gegaan dat er geen vrije wil en intentie is, alles gebeurt vanuit
het onbewuste en we hebben geen keuze bij de dingen die wij doen
2
, o We worden gestuurd door onbewuste verlangens en dus knn
we niet verantwoordelijke gehouden worden voor die
beslissingen die we toen hebben genomen
Niet opvatting is wat verlaten
Leerpsychologie
Aandacht gaat naar alles wat we knn meten en observeren (wat zich
heel duidelijk uit in menselijk gedrag)
o Is innerlijk in de persoon en door te observeren knn we niet
schatten of iemand met vrije wil handelt of niet (we knn vrije
wil niet observeren dus binnen de leerpsychologie w eigenlijk
niets gezegd over vrije wil)
Humanistische psychologie
Daar beginnen hulpverlening en justitie zich enigszins te vinden
o MOTIVATIE om te handelen: mensen willen bep doelen
maximaal verwezenlijken en je wilt jezelf zo goed mogelijk
uitwikkelen, maar vanuit de humanistische psychologie denkt
men dat door die wetten en regels mensen hun ontplooiing
en ontwikkeling gaat belemmeren
Beelden van justitie en HV loodrecht tegenover
elkaar
Cognitieve psychologie
Op vlak van mensbeeld is er een toenadering mogelijk tss HP en J
o Mensen in wezen zijn toch rationeel handelende wezens en
dus wel me vrije wil handelen
Die beslissingen zijn wel niet altijd heel slim
We gaan dus doelbewust dingen doen om goed te
knn leven en doelen te bereiken maar soms nemen
ze beslissingen die niet zo rationeel zijn en dan
moeten we met die fouten (misdrijven) aan de slag
gaan
o Nu wel een verzoening tss J en HV
1.2.3. Waardengebonden versus waardenvrij
Justitie Hulpverlener
Prescriptief Descriptief
Normerend Beschrijvend
Waardendebat neemt centrale plaats in Lange tijd geen onderzoek naar invloed
waarden
3
, Als we oordelend gaan zijn in HV w het moeilijk om weerstand weg te krijgen en dat de patiënt
helemaal zichzelf kan zijn zonder zich beoordeeld te voelen
Het probleem daarbij is dat zelfs HV ook niet helemaal waardenvrij gaat zijn in de praktijk, in de eerste
plaats is de HVer zelf een mens en dus zijn ze zelf niet waardenvrij (is onmogelijk om volledig
waardenvrij te zijn) in forensische context is het ook moeilijk om af te wegen welke waarden en
normen primeren (de welzijn van de patiënt of de algemene welzijn van de maatschappij)
1.2.4. Wiens waarheid?
Justitie Hulpverlening
Gericht op waarheidsvinding Gericht op inzicht in ervaringen
Verzameling en bescherming van Cliënt op zijn woord geloven
feitenmateriaal
Zorg betrokkene is secundair Objectieve waarheid is secundair
Je wilt vooral bij HV die persoon op zijn gemak laten voelen, je focust op de beleving van de persoon,
bv of de dader nu een rode of blauwe jas aan had dat maakt niet uit bij HV, wel bij J
Je hebt dus een ander soort waarheid, ook al loopt de waarheid van wat de patiënt zegt niet
met de werkelijke waarheid is het toch de waarheid in die context van HV (de echte waarheid is
van ondergeschikt belang)
- Spanningsveld
o Contaminatie van informatie
o Toelaatbare fouten: vals-positief vs vals negatief
Met J willen we alleen verder met mensen als ze ook werkelijk de dader zijn,
ze willen niet straffen als ze eigenlijk onschuldig zijn (vals positieve fout)
Binnen HV is het het omgekeerde: we willen liever dat we mensen een
gesprek te veel hebben gegeven en die we hebben begeleid zonder dat die
dat echt nodig had, ipv dat we een begeleiding niet geven aan die het wel
nodig heeft (vals negatieve fout)
1.2.5. Vrijwillig versus verplicht
Justitie Hulpverlening
Afdwingbare maatregelen + controle Vrijwilligheid
Externe dwang Interne motivatie + externe druk (door de
omgeving, maar nog altijd interne motivatie)
Aard, duur en intensiteit worden bepaald Controle over eigen interventie
Diegene in HV heeft zelf controle over de behandeling, de persoon beslist zelf hoe lang de
behandeling duurt “ik voel me ok, dus ik ben klaar om met de behandeling te stoppen”
HV in kader van justitie: die vrijwilligheid staat onder druk als mensen zich gedwongen voelen om
iets te doen = dat werkt niet goed op de motivatie en dat gaat invloed hebben op de behandeling
4
9 SP
Lesopnames zijn beschikbaar voor een week
Gastcolleges zijn altijd onderdeel van de leerstof
Examen 10 MKV en open vragen voor 10 punten
- Open vragen:
o bv wat is het belang van motivatie bij gedragsverandering en dan moet je de
verschillende soorten uitleggen en de kenmerken van de techniek geven
o Kan ook zijn dat je een korte casus krijgt en je krijgt de vraag “welke kenmerken of
trekken zie je en hoe kan je dat in kaart brengen/ hoe ze tot uiting komen en welke
tests geschikt zouden zijn om die te achterhalen”
DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE
CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
1. Werken op de grens tussen justitie en hulpverlening
1.1. De relatie tussen justitie en hulpverlening: forensisch welzijnswerk
- Relatie tss welzijnswerk en strafrecht niet evident
- Regelgeving en samenwerkingsinterventies
o Regelgeving die gaat proberen reguleren hoe die samenwerking tussen mensen
binnen justitie en mensen binnen hulpverlening werkbaar te maken
Bv ivm beroepsgeheim, regels over wnr het wel ok is om die beroepsgeheim
wel te verbreken
- Problemen met implementatie hulp -en dienstverlening
o In concrete gevallen (dus in individuele gevallen) zijn die regels niet altijd praktisch
uitvoerbaar : er zijn lange wachtrijen en het kan zijn dat een persoon die een strafbaar
feit heeft gepleegd pas 6 jaar later behandeld gaat worden en dan is het minder
effectief dan direct het probleem aan te pakken
o Ook probleem met informatie overdracht: hoeveel informatie kan je zeggen aan je
hulpverlener opdat je niet terug naar de gevangenis kan gaan (bv veel gaan niet
zeggen dat ze nog aangetrokken worden tot kinderen aan de hulpverlener omdat ze
vrezen dat de hulpverlener dat verder gaat vertellen en ze weer naar de gevangenis
gaan)
- Van controle naar recht op hulp
o Iedereen heeft het recht om geholpen te worden, gedrag van mensen bijsturen ipv
louter sanctionerend werken
1.2. Het spanningsveld tussen justitie en hulpverlening
1.2.1. Doelstellingen van justitie en hulpverlening
- Justitie
1
, o Sociale vrede en rust en veiligheid
o Hulpmiddelen: politie, straftoemeting en strafuitvoering
o Algemeen welzijn
- Hulpverlening (hier gaat het niet over algemene welzijn, maar op een heel individueel niveau,
individueel belang staat voorop)
o Welzijn mensen verhogen
o Hulpverlening ten dienst van cliënt
- Initiatieven op raakvlak tussen justitie en hulpverlening
o In justitie komt die persoonsgerichte aanpak steeds vaker voor (niet alleen de daders
maar ook meer aandacht nr slachtoffers) justitie wordt menselijker en daar hebben
we hulpverlening voor nodig
1.2.2. Het sturend mensbeeld
- Samenwerking vereist gedeelde mensenvisie
- Justitie
o Vrije wil:
o Intentie
o we kiezen zelf wat we doen en we doen dat met een bepaalde intentie, dit is het
sturende mensbeeld in justitie (de actus reus en de mens rea)
actus reus: vrije wilt
mens rea: vrije wil met een intentie
en als men een misdrijf pleegt dan besluiten we dat men dat met intentie en
vrije wil dat heeft gedaan, is die vrije wil en intentie er niet dan kan je ze
eigenlijk niet straffen
- Hulpverlening
o Het meest leidende paradigma daar is de psychologie (hoe wordt vanuit de
psychologie gekeken naar menselijk handelen) en dat is veranderd en sloot niet altijd
nauw aan met hoe justitie naar menselijk handelen keek (evolutie)
o Evolutie vrije wil en intentie binnen de psychologie
Psychoanalyse
Vanuit gegaan dat er geen vrije wil en intentie is, alles gebeurt vanuit
het onbewuste en we hebben geen keuze bij de dingen die wij doen
2
, o We worden gestuurd door onbewuste verlangens en dus knn
we niet verantwoordelijke gehouden worden voor die
beslissingen die we toen hebben genomen
Niet opvatting is wat verlaten
Leerpsychologie
Aandacht gaat naar alles wat we knn meten en observeren (wat zich
heel duidelijk uit in menselijk gedrag)
o Is innerlijk in de persoon en door te observeren knn we niet
schatten of iemand met vrije wil handelt of niet (we knn vrije
wil niet observeren dus binnen de leerpsychologie w eigenlijk
niets gezegd over vrije wil)
Humanistische psychologie
Daar beginnen hulpverlening en justitie zich enigszins te vinden
o MOTIVATIE om te handelen: mensen willen bep doelen
maximaal verwezenlijken en je wilt jezelf zo goed mogelijk
uitwikkelen, maar vanuit de humanistische psychologie denkt
men dat door die wetten en regels mensen hun ontplooiing
en ontwikkeling gaat belemmeren
Beelden van justitie en HV loodrecht tegenover
elkaar
Cognitieve psychologie
Op vlak van mensbeeld is er een toenadering mogelijk tss HP en J
o Mensen in wezen zijn toch rationeel handelende wezens en
dus wel me vrije wil handelen
Die beslissingen zijn wel niet altijd heel slim
We gaan dus doelbewust dingen doen om goed te
knn leven en doelen te bereiken maar soms nemen
ze beslissingen die niet zo rationeel zijn en dan
moeten we met die fouten (misdrijven) aan de slag
gaan
o Nu wel een verzoening tss J en HV
1.2.3. Waardengebonden versus waardenvrij
Justitie Hulpverlener
Prescriptief Descriptief
Normerend Beschrijvend
Waardendebat neemt centrale plaats in Lange tijd geen onderzoek naar invloed
waarden
3
, Als we oordelend gaan zijn in HV w het moeilijk om weerstand weg te krijgen en dat de patiënt
helemaal zichzelf kan zijn zonder zich beoordeeld te voelen
Het probleem daarbij is dat zelfs HV ook niet helemaal waardenvrij gaat zijn in de praktijk, in de eerste
plaats is de HVer zelf een mens en dus zijn ze zelf niet waardenvrij (is onmogelijk om volledig
waardenvrij te zijn) in forensische context is het ook moeilijk om af te wegen welke waarden en
normen primeren (de welzijn van de patiënt of de algemene welzijn van de maatschappij)
1.2.4. Wiens waarheid?
Justitie Hulpverlening
Gericht op waarheidsvinding Gericht op inzicht in ervaringen
Verzameling en bescherming van Cliënt op zijn woord geloven
feitenmateriaal
Zorg betrokkene is secundair Objectieve waarheid is secundair
Je wilt vooral bij HV die persoon op zijn gemak laten voelen, je focust op de beleving van de persoon,
bv of de dader nu een rode of blauwe jas aan had dat maakt niet uit bij HV, wel bij J
Je hebt dus een ander soort waarheid, ook al loopt de waarheid van wat de patiënt zegt niet
met de werkelijke waarheid is het toch de waarheid in die context van HV (de echte waarheid is
van ondergeschikt belang)
- Spanningsveld
o Contaminatie van informatie
o Toelaatbare fouten: vals-positief vs vals negatief
Met J willen we alleen verder met mensen als ze ook werkelijk de dader zijn,
ze willen niet straffen als ze eigenlijk onschuldig zijn (vals positieve fout)
Binnen HV is het het omgekeerde: we willen liever dat we mensen een
gesprek te veel hebben gegeven en die we hebben begeleid zonder dat die
dat echt nodig had, ipv dat we een begeleiding niet geven aan die het wel
nodig heeft (vals negatieve fout)
1.2.5. Vrijwillig versus verplicht
Justitie Hulpverlening
Afdwingbare maatregelen + controle Vrijwilligheid
Externe dwang Interne motivatie + externe druk (door de
omgeving, maar nog altijd interne motivatie)
Aard, duur en intensiteit worden bepaald Controle over eigen interventie
Diegene in HV heeft zelf controle over de behandeling, de persoon beslist zelf hoe lang de
behandeling duurt “ik voel me ok, dus ik ben klaar om met de behandeling te stoppen”
HV in kader van justitie: die vrijwilligheid staat onder druk als mensen zich gedwongen voelen om
iets te doen = dat werkt niet goed op de motivatie en dat gaat invloed hebben op de behandeling
4
