Introductie
, Introductie
1.Geladenheid van het arbeidsrecht
Arbeidsrecht lijkt altijd heel politiek geladen.
Nuancering geladenheid arbeidsrecht:1
- Rol recht: Recht implementeert beleid. Recht is een middel om beleidsdoelen te
bereiken.
- Rol jurist/ rechtswetenschapper:
- Beperkte toolbox
- Rechtszekerheid, wettelijkheid, doelmatigheid, belangenevenwicht,
gedragenheid, adaptief karakter,…
Er zijn verschillende benaderingen tov het arbeidsrecht. De prof verkiest de
ecosysteembenadering. Hier heb je als jurist speling hoe je problemen benadert/probeert
op te lossen. Voorbeelden van andere benaderingen: holistische benadering, vermijden
silo-recht, in co-design (zoals in de afbeelding hierboven), interest involved in logistic
ecosystems.
2.Voorbeeld postwet
Minimumvergoedingsniveaus & maximale werktijden
Er werd een voorstel gedaan om 80% van de bezorgers2 werknemers te maken.
Maar hier kwam kritiek op want dan zou die 20% zelfstandigen alle nadelen van de rest
dragen. Dit gaat tegen het principe in. Hier kwam een tegenvoorstel op: minimale
bescherming voor 100% van de bezorgers door:
- Minimaal vergoedingsniveau
- Maximale werktijden
- Vertegenwoordiging
- Rapportage
- Effectieve handhaving
1
Het recht heeft natuurlijk maar een beperkte rol.
2
Bij de post werken de mensen als werknemers maar bij PostNL etc. niet. Het voorstel was dan om bedrijven
als PostNL te verplichten om 80% werknemers aan te nemen.
1
, 3.Overzicht van het vak
Lesactiviteiten
- Colleges
- Flipped classroom module
- Seminars (bespreking opdrachten)
- 3 verplichte gastcolleges (collectief arbeidsrecht, preventie & arbeidsrecht in de
praktijk)
Evaluatie
- MC-vragen per module
→ Formatieve evaluatie (Beheers ik de leerstof?)
→ Niet verplicht maar nuttige zelfevaluatietool.
- 5 Opdrachten ➔ 4 moduleopdrachten, 1 eindopdracht
→ Formatief/summatief (1/20)
→ Verplicht (niet/ laattijdige indiening = -33% deelcijfer opdracht per niet
ingediende opdracht)
- Examen
→ Schriftelijk/ gesloten boek
→ Kennen/ kunnen/ reflecteren3
4.Einddoel
Aan het einde van het opleidingsonderdeel is de student in staat om:
Kennen:
- De ratio onderliggend aan de specifieke arbeidsrechtelijke regels te begrijpen.
- De belangrijkste principes en rechtsregels van het Belgische arbeidsrecht weer te
geven.
Kunnen:
- Arbeidsrechtelijke regels en principes in hun historische en beleidscontext te
plaatsen.
- de rechtsgrond van arbeidsrechtelijke regels aan te duiden.
- de nodige verbanden te leggen tussen de verschillende onderdelen van het
arbeidsrecht.
- de nodige verbanden te leggen tussen arbeidsrecht en andere rechtsdomeinen zoals
o.m. het verbintenissen- en contractenrecht, het publiek recht.
- arbeidsrechtelijke regels en principes toe te passen op praktische casussen.
Reflecteren:
3
Er gaan casussen zijn en ook iets met een krantenartikel.
Reflectie vraag: (dit is de laatste vraag) Je begint met te zeggen waarover het gaat, dan link je het met de
leerstof en als het een opiniestuk is moet je zeggen of je het er mee eens bent of niet en waarom. Zorg ook dat
je in je opinie arbeidsrechtelijke of juridische argumenten gebruikt, anders kan je geen punten krijgen voor je
examen. Het gaat wss een van de thema's uit de actualiteit zijn die de prof heeft aangehaald tijdens de lessen.
2
,- Kritisch te kunnen reflecteren op de toepassing en toepasselijkheid van
arbeidsrechtelijke principes op hedendaagse vraagstukken (in het bijzonder gig
workers).
3
,Module 1: Inleiding
, Module 1: inleiding
Leerinhoud
1. De studenten kunnen het Arbeidsrecht plaatsten in zijn historische context
2. Studenten kennen de inbedding van het arbeidsrecht in het sociaal recht.
3. De studenten kennen de positie van het arbeidsovereenkomstenrecht als bijzonder
overeenkomstenrecht en de uitzonderingen op dit gemeen verbintenissenrecht.
4. De studenten kennen de bronnen van het arbeidsrecht en kunnen de hiërarchie
toepassen.
1. Inleiding en historisch kader........................................................................................... 1
1.1 Begrippen...................................................................................................................... 1
1.2 Historisch kader.............................................................................................................2
2. Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht als poten van het sociaal recht.......................... 3
2.1 Connectie tussen arbeidsrecht en sociaalzekerheidsrecht............................................3
2.2 Verwevenheid (ook met fiscaal recht) leidt tot complexe vraagstukken: spanning
tussen beleidsdoelen.......................................................................................................... 3
2.2.1 Tot de eerste helft 19de eeuw: onbeschermde en zwakke werknemers............. 3
2.2.2 Tweede helft 19de eeuw: eerste stappen in het arbeidsrecht............................. 3
2.2.3 Verdere ontwikkeling sociaal recht in de 20ste eeuw.......................................... 4
3. Arbeidsrecht: een eigen rechtstak...................................................................................5
4. Bronnen van het arbeidsrecht.........................................................................................5
4.1 Hiërarchie (artikel 51 CAO-Wet):................................................................................... 5
4.2 Meerlagige rechtsorde.................................................................................................. 6
4.3 Sociale grondrechten.....................................................................................................6
1
, 1.Inleiding en historisch kader
1.1 Begrippen
Arbeidsrecht = het geheel van rechtsregels die betrekking hebben op het verrichten van
arbeid op de arbeidsmarkt en tot doel hebben de menselijke waardigheid en de sociale
rechtvaardigheid te bevorderen.
Het vormt een antwoord op de ongelijkheid in de arbeidsverhouding op de arbeidsmarkt. De
functie van het arbeidsrecht is dus om een tegengewicht te vormen tegen te superieure
positie van de werkgever.
WIE IN BELGIË WERKT =
1° Werknemer = arbeidsrecht, AOW. 1978 criterium: ondergeschikt verband,
2° Zelfstandige = handelsrecht, burgerlijk recht criterium: contractuele band, zelfstandigheid
probleem: schijnzelfstandigheid: Arbeidsrelatieswet
3° Ambtenaar = bestuursrecht criterium: eenzijdige aanstelling probleem: ook contractuele
tewerkstelling in overheid mogelijk toepassing individueel AR, niet collectief AR
PM: in Nederland: geen ambtenarenstatuut meer
4° Niet onderworpen aan Belgische wetgeving
Belgische tewerkstelling: lex loci laboris (IPR)
uitz.= verdragen (EU-recht), grensarbeiders, internationale ambtenaren, diplomatiek
personeel, gedetacheerde werknemers-zelfstandigen
1.2 Historisch kader
Probleem: beleidsdoelen sociaal beleid worden via arbeidsrecht nagestreefd, terwijl zij
vaak ook daarbuiten relevant zijn…
- Schijnzelfstandigen
- Vrijwilligers
- “Bewuste” zelfstandigen in kwetsbare posities…
- Gig@risk
- Veiligheid omgeving (vervoer en verwerking gevaarlijke stoffen, bouwsector, …)
Romeins recht: arbeidsovereenkomst als huurovereenkomst4 (naast aanneming en
huur van goederen)
Arbeidsrecht in BW 1830: 2 artikelen:
- 1780 BW: overeenkomst is voor bepaalde tijd/ bepaald werk
- 1781 BW: bewijsvoordeel werkgever bij loongeschillen
- Voor het overige administratiefrechtelijke bepalingen (bv regels werkboekje ~>
werkboekje als drukkingsmiddel tegen werknemer)
Nadien ontwikkeling naar beschermend (dwingend) arbeidsrecht & groei collectief
arbeidsrecht:
4
Je huurt dus je werknemer.
2
, - Dwingend AR als gevolg van juridische5 en feitelijke ongelijkheid6 werkgever en
werknemer.
- Sommige bepalingen omwille van algemeen belang (veiligheid/ welzijn).
- Groei collectief arbeidsrecht vaak ingevolge sociale onrust.
Maar nog steeds blijft algemeen contractenrecht aanvullend van toepassing waar
geen bijzondere regels zijn.
2.Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht als poten van het
sociaal recht
2.1 Connectie tussen arbeidsrecht en sociaalzekerheidsrecht
Sociale zekerheidsrecht?
- Alle regelingen die werknemers en zelfstandigen de mogelijkheid bieden om in
voldoende middelen te kunnen voorzien voor het levensonderhoud, ook wanneer ze
dat zelf (eventueel tijdelijk en/of gedeeltelijk) niet kunnen.
- Ziekte- en invaliditeit, werkloosheid, gezinsbijslag, pensioen,…
- 2e semester (prof. Louckx)
Verwevenheid met arbeidsrecht?
- Ziekte: verschuiving inkomen van werkgever (gewaarborgd loon) naar sociale
zekerheid (RIZIV)
(https://werk.belgie.be/nl/themas/arbeidsovereenkomsten/schorsing-van-de-
arbeidsovereenkomst/oorzaken-van-schorsing-hoofde-6)
- Tewerkstelling en ontslag: Tewerkstelling als voorwaarde voor
werkloosheidsuitkering (muv uitkering na studies), hervatten werk als einde
werkloosheidsuitkering.
- Pensioen: einde arbeidsovereenkomst als loopbaanduur en/of leeftijd => geen loon
meer, maar pensioen.
- Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht ontwikkelen samen (zie verder historische
inleiding)
2.2 Verwevenheid (ook met fiscaal recht) leidt tot complexe vraagstukken:
spanning tussen beleidsdoelen
2.2.1 Tot de eerste helft 19de eeuw: onbeschermde en zwakke werknemers
Oorzaken:
- Romeinse tijd en middeleeuwen: sterke “werkersorganisaties”: corpora/ gilden
- 1791: Décret d’Allarde en Wet Le Chapelier: bevrijden van arbeid en afschaffen gilden
+ verbod op vereniging van boeren en arbeiders
5
Betreft de machtspositie waarin de werkgever zich bevindt.
6
De werkgever heeft meer kennis van wat mag etc. (welke lonen, wanneer je mag ontslagen etc.). Een andere
vorm van feitelijke ongelijkheid is het feit dat het aanbod van werknemers groot is en de werkgever de hardst
werkende werknemer zal aannemen.
3
, - 1803 (Napoleon): coalitieverbod verder uitgewerkt
- Gevolg: geen vakbonden of stakingen mogelijk
Status 1830:
- Geen beschermende wetgeving (economisch liberalisme)
- Zuivere contractsvrijheid MAAR grote stedelijke arbeidspool zorgt voor overaanbod
werknemers + vervangbaarheid => slechte werkomstandigheden
- Beperkt stemrecht (cijnskiesrecht) geen vertegenwoordiging
2.2.2 Tweede helft 19de eeuw: eerste stappen in het arbeidsrecht
Context:
sociale onlusten (ongecontroleerd)
- 1867: werknemers konden zich terug verenigen
- wel nog verbod op stakingspiketten
- Staking = eenzijdige verbreking arbeidsovereenkomst
- Katalysator voor individueel arbeidsrecht
oprichting vakbonden
- 1885 in BWP (socialisten)
- Katholieke werknemersbonden (toestemming paus in Rerum Novarum 1891)
- Liberale vakbond in Gent (1889)
1893: algemeen meervoudig mannenstemrecht
Vanaf 1886 eerste wetten
Focus = arbeidsreglementering
- Arbeidersbeweging wind uit zeilen nemen
- 1887 loonbescherming.
- 1889: kinder- en vrouwenarbeid.
- Pas vanaf 1905 zondagsrust.
2.2.3 Verdere ontwikkeling sociaal recht in de 20ste eeuw
Arbeidsovereenkomstenwet
- 1900: enkel voor arbeiders/werklieden –suppletief recht!
- 1922: ook voor lagere bedienden (het onderscheid tussen arbeiders en bediende is
pas in 2013 weggewerkt)
- 1978: AOW in huidige vorm, met behoud verschil arbeiders en bedienden (zie later
eenheidsstatuut)
Na WO I: verdere uitbouw arbeidsrecht en aanvang sociale zekerheidsrecht (~deelname
arbeiders aan WOI)
- 1919 werkloosheidsverzekering
- 1921: 48-urenweek + verenigingen mogelijk
4
, - 1930: pensioenen
- 1936: 1 week betaald verlof (pas vanaf 1963 derde vakantieweek)
→ Ook landelijke stakingen (want je mocht je weer verenigen) wat leidde tot een
nationaal akkoord tussen vakbonden, werkgevers en de regering.
Na WO II: verdere uitbouw sociale wetgeving (sociaal overleg tijdens WOII vanuit Londen als
basis).
- O.a. institutionalisering van het paritair overleg.
- Zie codex
- Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming (1946) => omgezet naar
Codex welzijn op het werk (2017)
- Wet van 20 september 1948 houdende de organisatie van het bedrijfsleven
(ondernemingsraden)
- Wet van 29 mei 1952 tot inrichting van de Nationale Arbeidsraad
- Wet van 8 april 1965 tot instelling van de arbeidsreglementen
In de jaren 60 en 70 komt een breed gamma aan dwingende, wetgevende maatregelen tot
stand. Ook kwamen de eerste nationale CAO’s tot stand in de jaren 70.
Vanaf crisis jaren ‘80 ook soms stappen terug.
2013: “gelijkschakeling “arbeiders en bedienden.
→ Sociaal recht is de laatste 120 jaar vanuit het niets uitgegroeid tot een zeer groot domein
dat zich nog steeds ontwikkelt.
Deze ontwikkeling is niet steeds in de richting van meer bescherming
- Vanaf crisis jaren ‘80 ook soms stappen terug.
- Denk aan loonmatiging, flexibilisering van de arbeid, verlaging van de
opzegtermijnen (eenheidsstatuut), …
- Vooral in sociale zekerheidsrecht verstrenging voorwaarden
3.Arbeidsrecht: een eigen rechtstak
Arbeidsovereenkomstenrecht als bijzonder overeenkomstenrecht en de uitzonderingen op
dit gemeen verbintenissenrecht.
- De AO is een bijzondere overeenkomst: verbintenissenrecht blijft relevant, vooral
voor IAR voor zover geen afwijkende regels !
- Veel dwingend recht: the quest for security + herstellen machtsverhoudingen
- Collectief arbeidsrecht: tussen publiek en privaat recht
- Nationaal recht: Arbeidsrecht blijft zeer nationaal, grote verschilpunten tussen EU-
lidstaten,
- Eigen rechtshandhaving: eigen rechtscolleges, eigen inspectie
- EU-arbeidsrecht groeiend belang !
5
, Introductie
1.Geladenheid van het arbeidsrecht
Arbeidsrecht lijkt altijd heel politiek geladen.
Nuancering geladenheid arbeidsrecht:1
- Rol recht: Recht implementeert beleid. Recht is een middel om beleidsdoelen te
bereiken.
- Rol jurist/ rechtswetenschapper:
- Beperkte toolbox
- Rechtszekerheid, wettelijkheid, doelmatigheid, belangenevenwicht,
gedragenheid, adaptief karakter,…
Er zijn verschillende benaderingen tov het arbeidsrecht. De prof verkiest de
ecosysteembenadering. Hier heb je als jurist speling hoe je problemen benadert/probeert
op te lossen. Voorbeelden van andere benaderingen: holistische benadering, vermijden
silo-recht, in co-design (zoals in de afbeelding hierboven), interest involved in logistic
ecosystems.
2.Voorbeeld postwet
Minimumvergoedingsniveaus & maximale werktijden
Er werd een voorstel gedaan om 80% van de bezorgers2 werknemers te maken.
Maar hier kwam kritiek op want dan zou die 20% zelfstandigen alle nadelen van de rest
dragen. Dit gaat tegen het principe in. Hier kwam een tegenvoorstel op: minimale
bescherming voor 100% van de bezorgers door:
- Minimaal vergoedingsniveau
- Maximale werktijden
- Vertegenwoordiging
- Rapportage
- Effectieve handhaving
1
Het recht heeft natuurlijk maar een beperkte rol.
2
Bij de post werken de mensen als werknemers maar bij PostNL etc. niet. Het voorstel was dan om bedrijven
als PostNL te verplichten om 80% werknemers aan te nemen.
1
, 3.Overzicht van het vak
Lesactiviteiten
- Colleges
- Flipped classroom module
- Seminars (bespreking opdrachten)
- 3 verplichte gastcolleges (collectief arbeidsrecht, preventie & arbeidsrecht in de
praktijk)
Evaluatie
- MC-vragen per module
→ Formatieve evaluatie (Beheers ik de leerstof?)
→ Niet verplicht maar nuttige zelfevaluatietool.
- 5 Opdrachten ➔ 4 moduleopdrachten, 1 eindopdracht
→ Formatief/summatief (1/20)
→ Verplicht (niet/ laattijdige indiening = -33% deelcijfer opdracht per niet
ingediende opdracht)
- Examen
→ Schriftelijk/ gesloten boek
→ Kennen/ kunnen/ reflecteren3
4.Einddoel
Aan het einde van het opleidingsonderdeel is de student in staat om:
Kennen:
- De ratio onderliggend aan de specifieke arbeidsrechtelijke regels te begrijpen.
- De belangrijkste principes en rechtsregels van het Belgische arbeidsrecht weer te
geven.
Kunnen:
- Arbeidsrechtelijke regels en principes in hun historische en beleidscontext te
plaatsen.
- de rechtsgrond van arbeidsrechtelijke regels aan te duiden.
- de nodige verbanden te leggen tussen de verschillende onderdelen van het
arbeidsrecht.
- de nodige verbanden te leggen tussen arbeidsrecht en andere rechtsdomeinen zoals
o.m. het verbintenissen- en contractenrecht, het publiek recht.
- arbeidsrechtelijke regels en principes toe te passen op praktische casussen.
Reflecteren:
3
Er gaan casussen zijn en ook iets met een krantenartikel.
Reflectie vraag: (dit is de laatste vraag) Je begint met te zeggen waarover het gaat, dan link je het met de
leerstof en als het een opiniestuk is moet je zeggen of je het er mee eens bent of niet en waarom. Zorg ook dat
je in je opinie arbeidsrechtelijke of juridische argumenten gebruikt, anders kan je geen punten krijgen voor je
examen. Het gaat wss een van de thema's uit de actualiteit zijn die de prof heeft aangehaald tijdens de lessen.
2
,- Kritisch te kunnen reflecteren op de toepassing en toepasselijkheid van
arbeidsrechtelijke principes op hedendaagse vraagstukken (in het bijzonder gig
workers).
3
,Module 1: Inleiding
, Module 1: inleiding
Leerinhoud
1. De studenten kunnen het Arbeidsrecht plaatsten in zijn historische context
2. Studenten kennen de inbedding van het arbeidsrecht in het sociaal recht.
3. De studenten kennen de positie van het arbeidsovereenkomstenrecht als bijzonder
overeenkomstenrecht en de uitzonderingen op dit gemeen verbintenissenrecht.
4. De studenten kennen de bronnen van het arbeidsrecht en kunnen de hiërarchie
toepassen.
1. Inleiding en historisch kader........................................................................................... 1
1.1 Begrippen...................................................................................................................... 1
1.2 Historisch kader.............................................................................................................2
2. Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht als poten van het sociaal recht.......................... 3
2.1 Connectie tussen arbeidsrecht en sociaalzekerheidsrecht............................................3
2.2 Verwevenheid (ook met fiscaal recht) leidt tot complexe vraagstukken: spanning
tussen beleidsdoelen.......................................................................................................... 3
2.2.1 Tot de eerste helft 19de eeuw: onbeschermde en zwakke werknemers............. 3
2.2.2 Tweede helft 19de eeuw: eerste stappen in het arbeidsrecht............................. 3
2.2.3 Verdere ontwikkeling sociaal recht in de 20ste eeuw.......................................... 4
3. Arbeidsrecht: een eigen rechtstak...................................................................................5
4. Bronnen van het arbeidsrecht.........................................................................................5
4.1 Hiërarchie (artikel 51 CAO-Wet):................................................................................... 5
4.2 Meerlagige rechtsorde.................................................................................................. 6
4.3 Sociale grondrechten.....................................................................................................6
1
, 1.Inleiding en historisch kader
1.1 Begrippen
Arbeidsrecht = het geheel van rechtsregels die betrekking hebben op het verrichten van
arbeid op de arbeidsmarkt en tot doel hebben de menselijke waardigheid en de sociale
rechtvaardigheid te bevorderen.
Het vormt een antwoord op de ongelijkheid in de arbeidsverhouding op de arbeidsmarkt. De
functie van het arbeidsrecht is dus om een tegengewicht te vormen tegen te superieure
positie van de werkgever.
WIE IN BELGIË WERKT =
1° Werknemer = arbeidsrecht, AOW. 1978 criterium: ondergeschikt verband,
2° Zelfstandige = handelsrecht, burgerlijk recht criterium: contractuele band, zelfstandigheid
probleem: schijnzelfstandigheid: Arbeidsrelatieswet
3° Ambtenaar = bestuursrecht criterium: eenzijdige aanstelling probleem: ook contractuele
tewerkstelling in overheid mogelijk toepassing individueel AR, niet collectief AR
PM: in Nederland: geen ambtenarenstatuut meer
4° Niet onderworpen aan Belgische wetgeving
Belgische tewerkstelling: lex loci laboris (IPR)
uitz.= verdragen (EU-recht), grensarbeiders, internationale ambtenaren, diplomatiek
personeel, gedetacheerde werknemers-zelfstandigen
1.2 Historisch kader
Probleem: beleidsdoelen sociaal beleid worden via arbeidsrecht nagestreefd, terwijl zij
vaak ook daarbuiten relevant zijn…
- Schijnzelfstandigen
- Vrijwilligers
- “Bewuste” zelfstandigen in kwetsbare posities…
- Gig@risk
- Veiligheid omgeving (vervoer en verwerking gevaarlijke stoffen, bouwsector, …)
Romeins recht: arbeidsovereenkomst als huurovereenkomst4 (naast aanneming en
huur van goederen)
Arbeidsrecht in BW 1830: 2 artikelen:
- 1780 BW: overeenkomst is voor bepaalde tijd/ bepaald werk
- 1781 BW: bewijsvoordeel werkgever bij loongeschillen
- Voor het overige administratiefrechtelijke bepalingen (bv regels werkboekje ~>
werkboekje als drukkingsmiddel tegen werknemer)
Nadien ontwikkeling naar beschermend (dwingend) arbeidsrecht & groei collectief
arbeidsrecht:
4
Je huurt dus je werknemer.
2
, - Dwingend AR als gevolg van juridische5 en feitelijke ongelijkheid6 werkgever en
werknemer.
- Sommige bepalingen omwille van algemeen belang (veiligheid/ welzijn).
- Groei collectief arbeidsrecht vaak ingevolge sociale onrust.
Maar nog steeds blijft algemeen contractenrecht aanvullend van toepassing waar
geen bijzondere regels zijn.
2.Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht als poten van het
sociaal recht
2.1 Connectie tussen arbeidsrecht en sociaalzekerheidsrecht
Sociale zekerheidsrecht?
- Alle regelingen die werknemers en zelfstandigen de mogelijkheid bieden om in
voldoende middelen te kunnen voorzien voor het levensonderhoud, ook wanneer ze
dat zelf (eventueel tijdelijk en/of gedeeltelijk) niet kunnen.
- Ziekte- en invaliditeit, werkloosheid, gezinsbijslag, pensioen,…
- 2e semester (prof. Louckx)
Verwevenheid met arbeidsrecht?
- Ziekte: verschuiving inkomen van werkgever (gewaarborgd loon) naar sociale
zekerheid (RIZIV)
(https://werk.belgie.be/nl/themas/arbeidsovereenkomsten/schorsing-van-de-
arbeidsovereenkomst/oorzaken-van-schorsing-hoofde-6)
- Tewerkstelling en ontslag: Tewerkstelling als voorwaarde voor
werkloosheidsuitkering (muv uitkering na studies), hervatten werk als einde
werkloosheidsuitkering.
- Pensioen: einde arbeidsovereenkomst als loopbaanduur en/of leeftijd => geen loon
meer, maar pensioen.
- Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht ontwikkelen samen (zie verder historische
inleiding)
2.2 Verwevenheid (ook met fiscaal recht) leidt tot complexe vraagstukken:
spanning tussen beleidsdoelen
2.2.1 Tot de eerste helft 19de eeuw: onbeschermde en zwakke werknemers
Oorzaken:
- Romeinse tijd en middeleeuwen: sterke “werkersorganisaties”: corpora/ gilden
- 1791: Décret d’Allarde en Wet Le Chapelier: bevrijden van arbeid en afschaffen gilden
+ verbod op vereniging van boeren en arbeiders
5
Betreft de machtspositie waarin de werkgever zich bevindt.
6
De werkgever heeft meer kennis van wat mag etc. (welke lonen, wanneer je mag ontslagen etc.). Een andere
vorm van feitelijke ongelijkheid is het feit dat het aanbod van werknemers groot is en de werkgever de hardst
werkende werknemer zal aannemen.
3
, - 1803 (Napoleon): coalitieverbod verder uitgewerkt
- Gevolg: geen vakbonden of stakingen mogelijk
Status 1830:
- Geen beschermende wetgeving (economisch liberalisme)
- Zuivere contractsvrijheid MAAR grote stedelijke arbeidspool zorgt voor overaanbod
werknemers + vervangbaarheid => slechte werkomstandigheden
- Beperkt stemrecht (cijnskiesrecht) geen vertegenwoordiging
2.2.2 Tweede helft 19de eeuw: eerste stappen in het arbeidsrecht
Context:
sociale onlusten (ongecontroleerd)
- 1867: werknemers konden zich terug verenigen
- wel nog verbod op stakingspiketten
- Staking = eenzijdige verbreking arbeidsovereenkomst
- Katalysator voor individueel arbeidsrecht
oprichting vakbonden
- 1885 in BWP (socialisten)
- Katholieke werknemersbonden (toestemming paus in Rerum Novarum 1891)
- Liberale vakbond in Gent (1889)
1893: algemeen meervoudig mannenstemrecht
Vanaf 1886 eerste wetten
Focus = arbeidsreglementering
- Arbeidersbeweging wind uit zeilen nemen
- 1887 loonbescherming.
- 1889: kinder- en vrouwenarbeid.
- Pas vanaf 1905 zondagsrust.
2.2.3 Verdere ontwikkeling sociaal recht in de 20ste eeuw
Arbeidsovereenkomstenwet
- 1900: enkel voor arbeiders/werklieden –suppletief recht!
- 1922: ook voor lagere bedienden (het onderscheid tussen arbeiders en bediende is
pas in 2013 weggewerkt)
- 1978: AOW in huidige vorm, met behoud verschil arbeiders en bedienden (zie later
eenheidsstatuut)
Na WO I: verdere uitbouw arbeidsrecht en aanvang sociale zekerheidsrecht (~deelname
arbeiders aan WOI)
- 1919 werkloosheidsverzekering
- 1921: 48-urenweek + verenigingen mogelijk
4
, - 1930: pensioenen
- 1936: 1 week betaald verlof (pas vanaf 1963 derde vakantieweek)
→ Ook landelijke stakingen (want je mocht je weer verenigen) wat leidde tot een
nationaal akkoord tussen vakbonden, werkgevers en de regering.
Na WO II: verdere uitbouw sociale wetgeving (sociaal overleg tijdens WOII vanuit Londen als
basis).
- O.a. institutionalisering van het paritair overleg.
- Zie codex
- Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming (1946) => omgezet naar
Codex welzijn op het werk (2017)
- Wet van 20 september 1948 houdende de organisatie van het bedrijfsleven
(ondernemingsraden)
- Wet van 29 mei 1952 tot inrichting van de Nationale Arbeidsraad
- Wet van 8 april 1965 tot instelling van de arbeidsreglementen
In de jaren 60 en 70 komt een breed gamma aan dwingende, wetgevende maatregelen tot
stand. Ook kwamen de eerste nationale CAO’s tot stand in de jaren 70.
Vanaf crisis jaren ‘80 ook soms stappen terug.
2013: “gelijkschakeling “arbeiders en bedienden.
→ Sociaal recht is de laatste 120 jaar vanuit het niets uitgegroeid tot een zeer groot domein
dat zich nog steeds ontwikkelt.
Deze ontwikkeling is niet steeds in de richting van meer bescherming
- Vanaf crisis jaren ‘80 ook soms stappen terug.
- Denk aan loonmatiging, flexibilisering van de arbeid, verlaging van de
opzegtermijnen (eenheidsstatuut), …
- Vooral in sociale zekerheidsrecht verstrenging voorwaarden
3.Arbeidsrecht: een eigen rechtstak
Arbeidsovereenkomstenrecht als bijzonder overeenkomstenrecht en de uitzonderingen op
dit gemeen verbintenissenrecht.
- De AO is een bijzondere overeenkomst: verbintenissenrecht blijft relevant, vooral
voor IAR voor zover geen afwijkende regels !
- Veel dwingend recht: the quest for security + herstellen machtsverhoudingen
- Collectief arbeidsrecht: tussen publiek en privaat recht
- Nationaal recht: Arbeidsrecht blijft zeer nationaal, grote verschilpunten tussen EU-
lidstaten,
- Eigen rechtshandhaving: eigen rechtscolleges, eigen inspectie
- EU-arbeidsrecht groeiend belang !
5
