Personen- en familierecht:
Personenrecht:
à Onderdeel burgerlijk recht, bepaalt in het algemeen wie ene persoon is, welke zijn rechten en
plichten zijn als enkeling, regelt bescherming van personen. HET REGELT IN WELKE MATE
PERSONEN MOGEN DEELNEMEN VAN HET RECHTSVERKEER.
Familierecht:
à Onderdeel burgerlijk recht, regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming
en anderzijds op levensgemeenschap tussen volwassenen.
Deel 1: Personenrecht
Titel 1: Persoonlijkheid
Hoofdstuk 1: de persoon;
Begrip personen = elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten (= rechtsbekwaamheid)
Er zijn twee soorten personen:
- Natuurlijke personen
Alleen mensen zijn personen (dieren niet à genieten wel een zekere bescherming). Elke mens heeft
rechten en plichten, kan goederen kopen, mag huwen, kan erven, mag schenken.
Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben geen rechtspersoonlijkheid wel
bijzondere rechtsbescherming)
Zijn allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate (art. 10 GW en art. 4 oud BW).
Er kan geen beslag gelegd worden op de ‘handelswaarde’ van een mens.
Wet of rechter ontneemt of ontzegt aan enkele personen een beperkt aantal subjectieve rechten.
Beperking rechtsbekwaamheid:
o Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht, bekleden van een
politiek mandaat).
o Bepaalde door de wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde andere personen
(art. 4.142 BW en art. 215 oud BW à echtgenote kan de gezinswoning niet verkopen)
o Door rechter (art 4.6BW à onwaardigheid om te erven) en (art. 32
jeugdbeschermingswet à ontzetting uit)
- Rechtspersonen
Groepering van mensen of rechtspersonen die drager zijn als groepering van rechten en plichten.
Gevolg: rechtspersonen kunnen, los van de samenstellende natuurlijke personen, aan het
rechtsverkeer deelnemen zoals een mens, als dragers van subjectieve rechten en plichten (vb.:
verenigingen (vzw’s) en vennootschappen).
,Ontstaan en beëindiging van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon:
Ontstaan:
Vangt aan met de geboorte
à Levend: vanaf 24 weken (6maanden), een doodgeboren kind verwerft geen persoonlijkheid
à Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te overleven (bv extreme vroeggeboorte
niet)
Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten voor de geboorte in zoverre
het later levend en levensvatbaar geboren wordt. (Vb. kind Wouter Weylandt ex ‘infans conceptus pro
iam nato habetur quotiens de commodo eius agitur (een verwekt kind wordt als geboren beschouwd
elke keer als het een voordeel heeft).
Vermoeden van verwekking: 300 tot 180e dag voor geboorte (men gaat ervan uit dat het kind in deze
periode gewekt is).
Beëindiging:
Eindigt met overlijden.
Bij euthanasie wordt geacht natuurlijke dood gestorven te zijn voor wat betreft uitvoering
overeenkomst waarbij hij partij was (vb. levensverzekering).
Verdacht overlijden (mogelijks dient gerechtsarts ingeschakeld te worden).
Geen definitie voor ogenblik van dood (wanneer alle functies nodig voor handhaving menselijk leven
“volledig” en “onomkeerbaar” uitgevallen zijn)
à mensen in een coma behouden hun persoonlijkheid omdat er nog een kans bestaat dat ze wakker
worden.
Orgaanuitneming ‘ex mortuo’: het overlijden van de donor moet worden vastgesteld door een
college van drie geneesheren.
Commorientes-leer: indien de volgorde waarin twee of meer personen zijn overleden niet kan worden
bepaald, stelt de wet een vermoeden van gelijktijdig overlijden (vb vliegtuigramp, treinramp).
,Hoofdstuk 2: de staat van de persoon, de bekwaamheid, de
burgerlijke stand;
Begrip “staat van persoon” = geheel van persoonlijke en persoonlijke relatie gebonden
hoedanigheden van een persoon die zijn juridische plaats in de maatschappij en de familie bepalen
(bv Belg zijn, gehuwd zijn…). Het is de rechtstoestand van een persoon die zijn rechten en plichten
bepalen. (art. 6, §2 oud BW).
Deze rechtstoestand geldt tegenover: de overheid (nationaliteit), de familie (verwantschap of gehuwd
of niet), de enkeling (leeftijd, geslacht, psychische geestestoestand, elementen die de persoon
identificeren zoals zijn naam en zijn woonplaats)
à deze individuele aspecten van de persoon worden aangeduid als elementen van staat.
Gezien het belang van deze staat kan deze enkel voortvloeien uit of krachtens een wet. De verkrijging
is afhankelijk van:
- Rechtsfeiten (geboorte, overlijden, leeftijd1)
- Materiële rechtshandelingen (huwelijk, erkenning)
- Gerechtelijke uitspraken (echtscheiding2, adoptie, onbekwaam verklaring)
- Een wet: de naturalisatie3
Kenmerken staat = de staat bepaalt iemands rechtspositie en moet dus tegenstelbaar zijn aan
iedereen. Zowel het verkrijgen, verliezen als wijzigen van de elementen van staat moet gebeuren
volgens wettelijke regels. Hiervan mag men niet afwijken omdat deze regels de openbare orde
aanbelangen.
1. De staat is niet vatbaar voor autonome wijziging: geen wijziging door autonome wilsuiting
betrokkenen. (bv als gehuwde kan je niet beslissen om opeens niet meer gehuwd te zijn4).
Wettelijke regels moeten gevolgd worden.
2. De staat is onbeschikbaar: elke overeenkomst, dading5 of afstand die tot voorwerp of
oogmerk zou hebben een element van de staat te wijzigen, is nietig.
3. De staat is universeel tegenstelbaar
4. De staat is niet vatbaar voor verjaring: het tijdsverloop blijft zonder invloed op iemands
rechtstoestand
5. De staat is enkelvoudig: kan niet gelijktijdig m.b.t. een welbepaald element van zijn staat
twee verschillende hoedanigheden hebben6.
1
Vanaf 18jaar heb je de staat van een meerderjarige
2
Men wil proberen om dit via de ambtenaar van burgerlijke stand te kunnen regelen met wederzijdse
toestemming, maar dit is voorlopig niet aan de orde.
3
Aanvraag om Belg te worden, vroeger heel gebruikelijk, duurd zeer lang (voor voetballers kan dit wel snel), nu
de nationaliteitsverklaring.
4
Je kan dit niet zomaar beslissen, dit moet officieel via de rechtbank gaan
5
Dading = schriftelijke overeenkomst tussen twee partijen die een geschil hebben en dit willen oplossen en
toegevingen willen doen.
6
Sommige mensen hebben 2 nationaliteiten, ze kijken dan enkel naar de persoon als Belg en niet naar hun
andere nationaliteit.
, Vorderingen van staat = het geheel van de rechtsvorderingen die de vaststelling of wijziging van een
element van de staat van de persoon betreffen.
a) Vorderingen tot vaststelling van de staat: deze zijn van declaratieve7 aard:
- Inroeping van staat: een moeder komt kind inschrijven op school zonder dat dit kind op
paspoort vermeld is.
- Betwisting van staat: betwisting vaderschap
b) Vordering tot wijziging van staat: deze zijn van constitutieve8 aard (schept nieuwe
rechtstoestand)
- Een vordering tot echtscheiding
Bezit van staat:
1. Betekent de feitelijke toestand waarin men zich bevindt m.b.t. een bepaald element van zijn
staat.
2. Inhoud: geen algemene omschrijving
1° nomen (naam)
2° fama (familie en samenleving)
3° tractatus (behandeld worden als…)
In het afstammingsrecht voegt men er een vierde component aan toe namelijk het feit dat de
openbare overheid de betrokkene beschouwt als hebbend de staat waarop hij zich beroept.
Om van een deugdelijk bezit van staat te kunnen spreken is alleen vereist:
1° voldoende betekenisvolle feiten aangevoerd worden
2° dat alle aanwijzingen convergerend zijn9
3° dat het bezit dat door aangevoerde feiten wordt aangetoond, voortdurend is
Soorten bekwaamheid:
Feitelijke bekwaamheid:
- Materiële handelingen stellen, bv. Een auto besturen
- Rechtshandelingen te stellen (wilsbekwaamheid)
- De schuldbekwaamheid of toerekeningsvatbaarheid bv. Farid Le Fou, Kim De Gelder
Rechtsbekwaamheid = over de mogelijkheid beschikken om bepaalde rechten en plichten te hebben.
- Principe: elke persoon bezit dezelfde volledige rechtsbekwaamheid en is dus volledig
rechtsbekwaam
- Gedeeltelijke rechtsbekwaamheid: vreemdelingen, strafrechtelijke veroordeelden
(onderzoeksrechter Jespers, jaren ’70)
- Specifieke rechtsonbekwaamheden, bv. Onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en
aanverwanten, onbekwaamheid doctoren bij testamentaire aanduiding door patiënt.
- De regel dat een gehuwd persoon geen overeenkomst mal sluiten met zijn echtgenoot werd
afgeschaft.
7
Zijn bedoeld om een bestaande rechtsverhouding of rechtstoestand te laten vaststellen door de rechter. De
rechter verklaart dus iets dat al bestaat.
8
Zijn bedoeld om een nieuwe rechtsverhouding te creëren, te wijzigen of te beëindigen.
9
Ze worden niet tegengesproken door andere feiten
Personenrecht:
à Onderdeel burgerlijk recht, bepaalt in het algemeen wie ene persoon is, welke zijn rechten en
plichten zijn als enkeling, regelt bescherming van personen. HET REGELT IN WELKE MATE
PERSONEN MOGEN DEELNEMEN VAN HET RECHTSVERKEER.
Familierecht:
à Onderdeel burgerlijk recht, regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming
en anderzijds op levensgemeenschap tussen volwassenen.
Deel 1: Personenrecht
Titel 1: Persoonlijkheid
Hoofdstuk 1: de persoon;
Begrip personen = elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten (= rechtsbekwaamheid)
Er zijn twee soorten personen:
- Natuurlijke personen
Alleen mensen zijn personen (dieren niet à genieten wel een zekere bescherming). Elke mens heeft
rechten en plichten, kan goederen kopen, mag huwen, kan erven, mag schenken.
Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben geen rechtspersoonlijkheid wel
bijzondere rechtsbescherming)
Zijn allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate (art. 10 GW en art. 4 oud BW).
Er kan geen beslag gelegd worden op de ‘handelswaarde’ van een mens.
Wet of rechter ontneemt of ontzegt aan enkele personen een beperkt aantal subjectieve rechten.
Beperking rechtsbekwaamheid:
o Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht, bekleden van een
politiek mandaat).
o Bepaalde door de wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde andere personen
(art. 4.142 BW en art. 215 oud BW à echtgenote kan de gezinswoning niet verkopen)
o Door rechter (art 4.6BW à onwaardigheid om te erven) en (art. 32
jeugdbeschermingswet à ontzetting uit)
- Rechtspersonen
Groepering van mensen of rechtspersonen die drager zijn als groepering van rechten en plichten.
Gevolg: rechtspersonen kunnen, los van de samenstellende natuurlijke personen, aan het
rechtsverkeer deelnemen zoals een mens, als dragers van subjectieve rechten en plichten (vb.:
verenigingen (vzw’s) en vennootschappen).
,Ontstaan en beëindiging van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon:
Ontstaan:
Vangt aan met de geboorte
à Levend: vanaf 24 weken (6maanden), een doodgeboren kind verwerft geen persoonlijkheid
à Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te overleven (bv extreme vroeggeboorte
niet)
Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten voor de geboorte in zoverre
het later levend en levensvatbaar geboren wordt. (Vb. kind Wouter Weylandt ex ‘infans conceptus pro
iam nato habetur quotiens de commodo eius agitur (een verwekt kind wordt als geboren beschouwd
elke keer als het een voordeel heeft).
Vermoeden van verwekking: 300 tot 180e dag voor geboorte (men gaat ervan uit dat het kind in deze
periode gewekt is).
Beëindiging:
Eindigt met overlijden.
Bij euthanasie wordt geacht natuurlijke dood gestorven te zijn voor wat betreft uitvoering
overeenkomst waarbij hij partij was (vb. levensverzekering).
Verdacht overlijden (mogelijks dient gerechtsarts ingeschakeld te worden).
Geen definitie voor ogenblik van dood (wanneer alle functies nodig voor handhaving menselijk leven
“volledig” en “onomkeerbaar” uitgevallen zijn)
à mensen in een coma behouden hun persoonlijkheid omdat er nog een kans bestaat dat ze wakker
worden.
Orgaanuitneming ‘ex mortuo’: het overlijden van de donor moet worden vastgesteld door een
college van drie geneesheren.
Commorientes-leer: indien de volgorde waarin twee of meer personen zijn overleden niet kan worden
bepaald, stelt de wet een vermoeden van gelijktijdig overlijden (vb vliegtuigramp, treinramp).
,Hoofdstuk 2: de staat van de persoon, de bekwaamheid, de
burgerlijke stand;
Begrip “staat van persoon” = geheel van persoonlijke en persoonlijke relatie gebonden
hoedanigheden van een persoon die zijn juridische plaats in de maatschappij en de familie bepalen
(bv Belg zijn, gehuwd zijn…). Het is de rechtstoestand van een persoon die zijn rechten en plichten
bepalen. (art. 6, §2 oud BW).
Deze rechtstoestand geldt tegenover: de overheid (nationaliteit), de familie (verwantschap of gehuwd
of niet), de enkeling (leeftijd, geslacht, psychische geestestoestand, elementen die de persoon
identificeren zoals zijn naam en zijn woonplaats)
à deze individuele aspecten van de persoon worden aangeduid als elementen van staat.
Gezien het belang van deze staat kan deze enkel voortvloeien uit of krachtens een wet. De verkrijging
is afhankelijk van:
- Rechtsfeiten (geboorte, overlijden, leeftijd1)
- Materiële rechtshandelingen (huwelijk, erkenning)
- Gerechtelijke uitspraken (echtscheiding2, adoptie, onbekwaam verklaring)
- Een wet: de naturalisatie3
Kenmerken staat = de staat bepaalt iemands rechtspositie en moet dus tegenstelbaar zijn aan
iedereen. Zowel het verkrijgen, verliezen als wijzigen van de elementen van staat moet gebeuren
volgens wettelijke regels. Hiervan mag men niet afwijken omdat deze regels de openbare orde
aanbelangen.
1. De staat is niet vatbaar voor autonome wijziging: geen wijziging door autonome wilsuiting
betrokkenen. (bv als gehuwde kan je niet beslissen om opeens niet meer gehuwd te zijn4).
Wettelijke regels moeten gevolgd worden.
2. De staat is onbeschikbaar: elke overeenkomst, dading5 of afstand die tot voorwerp of
oogmerk zou hebben een element van de staat te wijzigen, is nietig.
3. De staat is universeel tegenstelbaar
4. De staat is niet vatbaar voor verjaring: het tijdsverloop blijft zonder invloed op iemands
rechtstoestand
5. De staat is enkelvoudig: kan niet gelijktijdig m.b.t. een welbepaald element van zijn staat
twee verschillende hoedanigheden hebben6.
1
Vanaf 18jaar heb je de staat van een meerderjarige
2
Men wil proberen om dit via de ambtenaar van burgerlijke stand te kunnen regelen met wederzijdse
toestemming, maar dit is voorlopig niet aan de orde.
3
Aanvraag om Belg te worden, vroeger heel gebruikelijk, duurd zeer lang (voor voetballers kan dit wel snel), nu
de nationaliteitsverklaring.
4
Je kan dit niet zomaar beslissen, dit moet officieel via de rechtbank gaan
5
Dading = schriftelijke overeenkomst tussen twee partijen die een geschil hebben en dit willen oplossen en
toegevingen willen doen.
6
Sommige mensen hebben 2 nationaliteiten, ze kijken dan enkel naar de persoon als Belg en niet naar hun
andere nationaliteit.
, Vorderingen van staat = het geheel van de rechtsvorderingen die de vaststelling of wijziging van een
element van de staat van de persoon betreffen.
a) Vorderingen tot vaststelling van de staat: deze zijn van declaratieve7 aard:
- Inroeping van staat: een moeder komt kind inschrijven op school zonder dat dit kind op
paspoort vermeld is.
- Betwisting van staat: betwisting vaderschap
b) Vordering tot wijziging van staat: deze zijn van constitutieve8 aard (schept nieuwe
rechtstoestand)
- Een vordering tot echtscheiding
Bezit van staat:
1. Betekent de feitelijke toestand waarin men zich bevindt m.b.t. een bepaald element van zijn
staat.
2. Inhoud: geen algemene omschrijving
1° nomen (naam)
2° fama (familie en samenleving)
3° tractatus (behandeld worden als…)
In het afstammingsrecht voegt men er een vierde component aan toe namelijk het feit dat de
openbare overheid de betrokkene beschouwt als hebbend de staat waarop hij zich beroept.
Om van een deugdelijk bezit van staat te kunnen spreken is alleen vereist:
1° voldoende betekenisvolle feiten aangevoerd worden
2° dat alle aanwijzingen convergerend zijn9
3° dat het bezit dat door aangevoerde feiten wordt aangetoond, voortdurend is
Soorten bekwaamheid:
Feitelijke bekwaamheid:
- Materiële handelingen stellen, bv. Een auto besturen
- Rechtshandelingen te stellen (wilsbekwaamheid)
- De schuldbekwaamheid of toerekeningsvatbaarheid bv. Farid Le Fou, Kim De Gelder
Rechtsbekwaamheid = over de mogelijkheid beschikken om bepaalde rechten en plichten te hebben.
- Principe: elke persoon bezit dezelfde volledige rechtsbekwaamheid en is dus volledig
rechtsbekwaam
- Gedeeltelijke rechtsbekwaamheid: vreemdelingen, strafrechtelijke veroordeelden
(onderzoeksrechter Jespers, jaren ’70)
- Specifieke rechtsonbekwaamheden, bv. Onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en
aanverwanten, onbekwaamheid doctoren bij testamentaire aanduiding door patiënt.
- De regel dat een gehuwd persoon geen overeenkomst mal sluiten met zijn echtgenoot werd
afgeschaft.
7
Zijn bedoeld om een bestaande rechtsverhouding of rechtstoestand te laten vaststellen door de rechter. De
rechter verklaart dus iets dat al bestaat.
8
Zijn bedoeld om een nieuwe rechtsverhouding te creëren, te wijzigen of te beëindigen.
9
Ze worden niet tegengesproken door andere feiten
