psychoseksuele ontwikkeling
Inleiding: seksueel ‘normaal’ gedrag
• Één van de belangrijkste bewegingen van voorbije jaren = #MeToo- beweging
Overal kwamen getuigen van seksueel grensoverschrijdend gedrag boven water
• Een omvattende manier om seksueel gedrag in te schatten vinden we bij sensoa
-> maken gebruik van 6 criteria om concrete situaties in te schatten
1. wederzijdse toestemming
-> Is er sprake van toestemming tussen de partners?
2. vrijwilligheid
-> Is er afwezigheid van dwang?
3. gelijkwaardigheid
-> Zitten de partners op een cognitief, emotioneel en lichamelijk gelijkwaardig
ontwikkelingsniveau?
4. context
-> Is de context waar het gedrag plaatsvindt aanstootgevend voor anderen?
5. zelfrespect
-> Brengt het gedrag schade aan het zelf of niet?
6. leeftijd of ontwikkeling
-> Is het seksuele gedrag ontwikkeling adequaat?
Sekse versus gender
• onderscheid tussen sekse en gender:
- Sekse
= heeft betrekking op biologische verschillen tussen man en vrouw
- Gender
= staat tegenover sekse
= gaat over de sociaal-culturele aspecten van man of vrouw zijn
• seksualiteit in al zijn aspecten beschouwd worden en andere opwinden, strelen, zoenen,
knuffelen, …
• bij kinderen gaat seksualiteit over ontdekken van eigen lichaam en daarbij horende gevoelens
• seksualiteit via aanraken en aangeraakt worden wordt beleefd
• zintuiglijke contact speelt grote rol
-> huidcontact is belangrijk
• huidcontact wordt gezien als basisvoorwaarde voor hechtingsrelaties.
Fasen en thema’s binnen de seksualiteitsontwikkeling
De pasgeborene (0-12 maanden)
• volgens Freud bevindt baby zich in orale stadium
• mondzone staat centraal
• zintuig heel belangrijk voor baby
• zowel zuigen aan moederborst als aan eigen vingers brengen bij baby’s aangename gevoelens
teweeg
• baby krijst bij hongergevoelborst gaat hongergevoel verzadigen kind ervaart bevrediging
• vanaf 4 maanden kan baby delen van lichaam vastnemen
-> brengt fijn gevoel teweeg
• bij pasgeborene staan drift en lustbevrediging centraal
-> lichaam wordt via circulaire reacties toevallig ontdekt
, • seksualiteit is gericht op zichzelf waarbij het verkennen van het lichaam en het ervaren van
een veilig gevoel centraal staan
• Volgens normatieve lijst van Sensoa behoren volgende gedragingen tot ontwikkeling normaal
gedrag:
- huidcontact als bron van bevrediging
- voorkomen van baby erecties
- tussen 15 en 19 maanden genitaal spel (mastruberen)
- onwillekeurige aanraking van geslachtsdelen (kan tot orgasme leiden)
- interesse in geslachtsdelen van anderen
Peutertijd (12 maanden tot 3 jaar)
• taalontwikkeling hoge vaart -> ik-besef ontstaan -> seksuele handelingen worden doelgericht
• peuter verkent eigen lichaam
• volgens Freud bevindt peuter zich in anale fase
-> anale zone centraal staat
• sluiten en openen van sluitspieren brengen gevoelens van lust mee
• ervaring om controle te hebben over deze spieren is bron van plezier dat aangewakkerd wordt
door ondersteunende omgeving
• besef van eigen geslacht of ontwikkeling van de sekse-identiteit vindt tijdens peutertijd
plaats
• handelingen doelgerichter kleuter experimenteren op eigen lichaam en van anderen
• empathie is volop aan het ontwikkelen
-> peuter heeft moeite met grenzen aan te geven en grenzen van andere te kennen
-> volwassenen moeten deze grenzen aanleren
• samen met ontstaan van gender, begint peuter grote interesse in eigen lichaam en dat van
andere te tonen
• peuter bestudeert eigen geslachtsdelen en die van een ander
• het ik-besef betekent voor peuters dat ze niet een ander zijn, maar dat ze anders zijn
• ze beseffen dat ze er anders uitzien dan volwassenen
• ze zien verschil tussen jongens en meisjes
-> concreet denken
• ontwikkeling van gender-identiteit heeft geen onbelangrijke gevolgen
-> jongens en meisjes zullen verschillend gedragen en seksestereotiep gedrag vertonen
⤷ uit zich bv. in keuze van speelgoed:
poppen versus auto’s
• acceptabel psychoseksueel gedrag is:
- naakt rondlopen
- vanuit exploratiedrang allerlei dingen in mond, neus en spleetje stoppen
- ontdekking van eigen geslachtsdeel als lustvol: aanraking heeft nog niet het doel tot
orgasme gekomen. Meisjes raken onrechtstreeks aan, jongens rechtstreeks
- stereotype seksspelletjes: doktertje, vader en moeder, …
- seksuele beelden interpreteren als ruzie
- aanraken van borsten
Inleiding: seksueel ‘normaal’ gedrag
• Één van de belangrijkste bewegingen van voorbije jaren = #MeToo- beweging
Overal kwamen getuigen van seksueel grensoverschrijdend gedrag boven water
• Een omvattende manier om seksueel gedrag in te schatten vinden we bij sensoa
-> maken gebruik van 6 criteria om concrete situaties in te schatten
1. wederzijdse toestemming
-> Is er sprake van toestemming tussen de partners?
2. vrijwilligheid
-> Is er afwezigheid van dwang?
3. gelijkwaardigheid
-> Zitten de partners op een cognitief, emotioneel en lichamelijk gelijkwaardig
ontwikkelingsniveau?
4. context
-> Is de context waar het gedrag plaatsvindt aanstootgevend voor anderen?
5. zelfrespect
-> Brengt het gedrag schade aan het zelf of niet?
6. leeftijd of ontwikkeling
-> Is het seksuele gedrag ontwikkeling adequaat?
Sekse versus gender
• onderscheid tussen sekse en gender:
- Sekse
= heeft betrekking op biologische verschillen tussen man en vrouw
- Gender
= staat tegenover sekse
= gaat over de sociaal-culturele aspecten van man of vrouw zijn
• seksualiteit in al zijn aspecten beschouwd worden en andere opwinden, strelen, zoenen,
knuffelen, …
• bij kinderen gaat seksualiteit over ontdekken van eigen lichaam en daarbij horende gevoelens
• seksualiteit via aanraken en aangeraakt worden wordt beleefd
• zintuiglijke contact speelt grote rol
-> huidcontact is belangrijk
• huidcontact wordt gezien als basisvoorwaarde voor hechtingsrelaties.
Fasen en thema’s binnen de seksualiteitsontwikkeling
De pasgeborene (0-12 maanden)
• volgens Freud bevindt baby zich in orale stadium
• mondzone staat centraal
• zintuig heel belangrijk voor baby
• zowel zuigen aan moederborst als aan eigen vingers brengen bij baby’s aangename gevoelens
teweeg
• baby krijst bij hongergevoelborst gaat hongergevoel verzadigen kind ervaart bevrediging
• vanaf 4 maanden kan baby delen van lichaam vastnemen
-> brengt fijn gevoel teweeg
• bij pasgeborene staan drift en lustbevrediging centraal
-> lichaam wordt via circulaire reacties toevallig ontdekt
, • seksualiteit is gericht op zichzelf waarbij het verkennen van het lichaam en het ervaren van
een veilig gevoel centraal staan
• Volgens normatieve lijst van Sensoa behoren volgende gedragingen tot ontwikkeling normaal
gedrag:
- huidcontact als bron van bevrediging
- voorkomen van baby erecties
- tussen 15 en 19 maanden genitaal spel (mastruberen)
- onwillekeurige aanraking van geslachtsdelen (kan tot orgasme leiden)
- interesse in geslachtsdelen van anderen
Peutertijd (12 maanden tot 3 jaar)
• taalontwikkeling hoge vaart -> ik-besef ontstaan -> seksuele handelingen worden doelgericht
• peuter verkent eigen lichaam
• volgens Freud bevindt peuter zich in anale fase
-> anale zone centraal staat
• sluiten en openen van sluitspieren brengen gevoelens van lust mee
• ervaring om controle te hebben over deze spieren is bron van plezier dat aangewakkerd wordt
door ondersteunende omgeving
• besef van eigen geslacht of ontwikkeling van de sekse-identiteit vindt tijdens peutertijd
plaats
• handelingen doelgerichter kleuter experimenteren op eigen lichaam en van anderen
• empathie is volop aan het ontwikkelen
-> peuter heeft moeite met grenzen aan te geven en grenzen van andere te kennen
-> volwassenen moeten deze grenzen aanleren
• samen met ontstaan van gender, begint peuter grote interesse in eigen lichaam en dat van
andere te tonen
• peuter bestudeert eigen geslachtsdelen en die van een ander
• het ik-besef betekent voor peuters dat ze niet een ander zijn, maar dat ze anders zijn
• ze beseffen dat ze er anders uitzien dan volwassenen
• ze zien verschil tussen jongens en meisjes
-> concreet denken
• ontwikkeling van gender-identiteit heeft geen onbelangrijke gevolgen
-> jongens en meisjes zullen verschillend gedragen en seksestereotiep gedrag vertonen
⤷ uit zich bv. in keuze van speelgoed:
poppen versus auto’s
• acceptabel psychoseksueel gedrag is:
- naakt rondlopen
- vanuit exploratiedrang allerlei dingen in mond, neus en spleetje stoppen
- ontdekking van eigen geslachtsdeel als lustvol: aanraking heeft nog niet het doel tot
orgasme gekomen. Meisjes raken onrechtstreeks aan, jongens rechtstreeks
- stereotype seksspelletjes: doktertje, vader en moeder, …
- seksuele beelden interpreteren als ruzie
- aanraken van borsten
