morele ontwikkeling
Nature en nurture van goed en kwaad
Inzichten vanuit psycho-evolutionair perspectief
psychologen Haith en Craig stelden een lijst op met universele morele modules
modules die volgens hen ons morele denken en handelen prikkelen zijn de volgende:
• Leed: waarbij we ervan uitgaan dat het goed is andere te helpen en hen geen kwaad te doen
• Wederkerigheid: ‘if you scratch my back, I’ll scratch yours’, dit leidt tot een gevoel van
rechtvaardigheid
• Rangorde: wat respect inhoudt voor ouderen en legitieme autoriteit
• Verbondenheid: wat loyaliteit tegenover de eigen groep betekent
• Reinheid: een soort lof voor zuiverheid waarbij verontreiniging en vleselijke lust vermeden
wordt om ziektes uit te sluiten
-> dit zijn elementen die ons raken en ons moreel handelen prikkelen
Waar komen deze morele modules vandaan?
• als mensen leven we slechts een 10.000 jaar sedentair
-> op vaste plaatsen waar we via landbouw, veeteelt en handel in ons levensonderhoud
voorzagen
• voor homo sapiens -> gestructureerde leefgemeenschappen -> voornamelijk reizigers:
jagers-verzamelaars
• tijdens deze periode hebben we gedragingen, gevoelens en reacties ontwikkeld die
deugdelijkheid en onze overlevingskansen binnen de jagers-verzamelaars groep bewezen
hebben
• het gaat om genetisch verankerd gedrag, dus geen aangeleerd gedrag
-> ligt binnen ons limbische systeem
• Gaat om natuurlijke moraal om menselijke verkeer te regelen
-> met andere woorden: om waarden die ons als mensensoort bindt
Welke neigingen behoren tot deze natuur?
• liefde tussen ouders en kinderen
• gevoel voor rechtvaardigheid en verontwaardiging over onrecht en ongelijkheid
• afschuw over inteelt en infanticide (kindermoord)
• angst voor onbekenden
• zorg voor eigen reputatie
• gevoel van verplichting tegenover anderen na geschenk en verleende hulp
• weerzin
• religieus bewustzijn dat bovennatuurlijke actoren aan het werk ziet
→ al deze onderwerpen en onze gedragingen/reacties daarop zijn volgens evolutie theoreticus
universeel
, culturele bepaaldheid
• waarden/ normen spelen belangrijke rol in morele ontwikkeling
• Hedendaagse Westerse opvoeding:
- jonge kind duidelijke grenzen
- Oudere kind steeds meer verantwoordelijkheid en keuzevrijheid
- straf met toevoeging van het wijzen op de gevolgen van
-> het gedrag voor het slachtoffer -> bevordert moreel inzicht
• Traditionele opvoeding:
- peuters en kleuters veel vrijheid
- oudere kind steeds meer regels en verplichtingen
- correctie in vorm van straf en beloning bij gewenst en ongewenst gedrag
• als we als hulpverlener met waardeverschillen te maken krijgen
-> bewust zijn van culturele bepaaldheid
• Feldman beschrijft morele ontwikkeling van kind als
= de rijping van zijn rechtvaardigheidsgevoel en zijn besef van goed en fout, en zijn
gedrag met betrekkingen tot die zaken
tijdens de morele ontwikkeling treden er veranderingen op in hoe kinderen denken over
moreel besef, in hun attitude ten opzichte van morele schendingen en in hun gedrag
als ze geconfronteerd worden met morele kwesties
• in wat volgt staan we eerst stil bij de theorie met betrekking tot dit denken om vervolgens te
kijken naar hoe dit morele denken al dan niet vertaald wordt in handelen
Morele ontwikkeling van Kohlberg
Piaget als inspiratiebron
• kohlberg bouwde verder op het werk van Piaget
• opvallend is dat kleuters vooral kijken naar de gevolgen van het gedrag
• 8 – 9 jarigen gaan kijken naar intenties van het gedrag
• middelbare schoolleeftijd: zoeken naar verschillende verantwoordelijke factoren voor wat er
gebeurt is
• Kohlberg werkt dit verder uit en kwam tot een indeling van 3 niveaus.
De verschillende niveaus van morele ontwikkeling volgens Kohlberg
• Pre-conventioneel niveau.
• Conventioneel niveau.
• Post-conventioneel niveau.
-> in elk niveau onderscheidt hij nog 2 fasen waardoor we komen tot 6 fasen in de
morele ontwikkeling
Pre-conventioneel niveau:
Fase 1: nadrukt op gehoorzaamheid en straf : straf voorkomen en gehoorzamen omwille van de
gehoorzaamheid zelf.
Fase 2: nadruk op beloning: mensen houden zich aan regels om eigenbelang omdat het een
beloning oplevert
Conventioneel niveau:
Fase 3: brave jongen-moraal: men is er op uit het respect van anderen te behouden en te doen
wat er van hen verwacht wordt
Nature en nurture van goed en kwaad
Inzichten vanuit psycho-evolutionair perspectief
psychologen Haith en Craig stelden een lijst op met universele morele modules
modules die volgens hen ons morele denken en handelen prikkelen zijn de volgende:
• Leed: waarbij we ervan uitgaan dat het goed is andere te helpen en hen geen kwaad te doen
• Wederkerigheid: ‘if you scratch my back, I’ll scratch yours’, dit leidt tot een gevoel van
rechtvaardigheid
• Rangorde: wat respect inhoudt voor ouderen en legitieme autoriteit
• Verbondenheid: wat loyaliteit tegenover de eigen groep betekent
• Reinheid: een soort lof voor zuiverheid waarbij verontreiniging en vleselijke lust vermeden
wordt om ziektes uit te sluiten
-> dit zijn elementen die ons raken en ons moreel handelen prikkelen
Waar komen deze morele modules vandaan?
• als mensen leven we slechts een 10.000 jaar sedentair
-> op vaste plaatsen waar we via landbouw, veeteelt en handel in ons levensonderhoud
voorzagen
• voor homo sapiens -> gestructureerde leefgemeenschappen -> voornamelijk reizigers:
jagers-verzamelaars
• tijdens deze periode hebben we gedragingen, gevoelens en reacties ontwikkeld die
deugdelijkheid en onze overlevingskansen binnen de jagers-verzamelaars groep bewezen
hebben
• het gaat om genetisch verankerd gedrag, dus geen aangeleerd gedrag
-> ligt binnen ons limbische systeem
• Gaat om natuurlijke moraal om menselijke verkeer te regelen
-> met andere woorden: om waarden die ons als mensensoort bindt
Welke neigingen behoren tot deze natuur?
• liefde tussen ouders en kinderen
• gevoel voor rechtvaardigheid en verontwaardiging over onrecht en ongelijkheid
• afschuw over inteelt en infanticide (kindermoord)
• angst voor onbekenden
• zorg voor eigen reputatie
• gevoel van verplichting tegenover anderen na geschenk en verleende hulp
• weerzin
• religieus bewustzijn dat bovennatuurlijke actoren aan het werk ziet
→ al deze onderwerpen en onze gedragingen/reacties daarop zijn volgens evolutie theoreticus
universeel
, culturele bepaaldheid
• waarden/ normen spelen belangrijke rol in morele ontwikkeling
• Hedendaagse Westerse opvoeding:
- jonge kind duidelijke grenzen
- Oudere kind steeds meer verantwoordelijkheid en keuzevrijheid
- straf met toevoeging van het wijzen op de gevolgen van
-> het gedrag voor het slachtoffer -> bevordert moreel inzicht
• Traditionele opvoeding:
- peuters en kleuters veel vrijheid
- oudere kind steeds meer regels en verplichtingen
- correctie in vorm van straf en beloning bij gewenst en ongewenst gedrag
• als we als hulpverlener met waardeverschillen te maken krijgen
-> bewust zijn van culturele bepaaldheid
• Feldman beschrijft morele ontwikkeling van kind als
= de rijping van zijn rechtvaardigheidsgevoel en zijn besef van goed en fout, en zijn
gedrag met betrekkingen tot die zaken
tijdens de morele ontwikkeling treden er veranderingen op in hoe kinderen denken over
moreel besef, in hun attitude ten opzichte van morele schendingen en in hun gedrag
als ze geconfronteerd worden met morele kwesties
• in wat volgt staan we eerst stil bij de theorie met betrekking tot dit denken om vervolgens te
kijken naar hoe dit morele denken al dan niet vertaald wordt in handelen
Morele ontwikkeling van Kohlberg
Piaget als inspiratiebron
• kohlberg bouwde verder op het werk van Piaget
• opvallend is dat kleuters vooral kijken naar de gevolgen van het gedrag
• 8 – 9 jarigen gaan kijken naar intenties van het gedrag
• middelbare schoolleeftijd: zoeken naar verschillende verantwoordelijke factoren voor wat er
gebeurt is
• Kohlberg werkt dit verder uit en kwam tot een indeling van 3 niveaus.
De verschillende niveaus van morele ontwikkeling volgens Kohlberg
• Pre-conventioneel niveau.
• Conventioneel niveau.
• Post-conventioneel niveau.
-> in elk niveau onderscheidt hij nog 2 fasen waardoor we komen tot 6 fasen in de
morele ontwikkeling
Pre-conventioneel niveau:
Fase 1: nadrukt op gehoorzaamheid en straf : straf voorkomen en gehoorzamen omwille van de
gehoorzaamheid zelf.
Fase 2: nadruk op beloning: mensen houden zich aan regels om eigenbelang omdat het een
beloning oplevert
Conventioneel niveau:
Fase 3: brave jongen-moraal: men is er op uit het respect van anderen te behouden en te doen
wat er van hen verwacht wordt
