Samenvatting van alle colleges Verbintenissenrecht in de onderneming (ViO) - C05I0a

SAMENVATTING VERBINTENISSENRECHT
IN DE ONDERNEMING
INHOUDSOPGAVE
Les 1: Inleiding tot boek 5........................................................................................ 9
Stand van zaken ...............................................................................................................9
Historiek van boek 5 .......................................................................................................10
Diagnose van de patiënt ........................................................................................................... 10
De Commissies voor hervorming van het BW ........................................................................... 10
De Commissie boek 5............................................................................................................... 11
Het voorontwerp van wet tot invoeging van Boek 5 “Verbintenissen” in het nieuw Burgerlijk
Wetboek ................................................................................................................................... 11
Wet van 2019 voert nieuw BW in .............................................................................................. 11
Aanloop tot het Wetsvoorstel Boek 5 van 24 februari 2021: ....................................................... 12
Wijzigingen door het Wetsvoorstel 24 februari 2021: ................................................................. 12
De lange weg van Wetsvoorstel Boek 5 van 2021 naar de stemming in het Parlement .............. 12
Verhouding tussen boek 1 en 5 .....................................................................................13
Verhouding tussen boek 5 en 6 .....................................................................................14
Krachtlijnen van boek 5 .................................................................................................14
Krachtlijnen van het vernieuwde vbtrecht .................................................................................. 14
Inhoudelijke klemtonen: “een evolutie, geen revolutie” .............................................................. 15
Nieuwe structuur....................................................................................................................... 15
Vormelijke krachtlijnen .............................................................................................................. 16
Les 2: Onderhandelen en formaliseren van de precontractuele fase ................ 16
Inleiding...........................................................................................................................16
Vooraf: drietal precisering ......................................................................................................... 16
Tijdlijn: voortaan in 3 fasen ....................................................................................................... 17
Vooraf: iets over de 3 fasen ...................................................................................................... 18
Het onderhandelingsproces ..........................................................................................19
Algemeen ................................................................................................................................. 19
Focus op onderhandelde contracten ..................................................................................... 19
Definitie van onderhandelingen............................................................................................. 19
Verloop van onderhandelingen ............................................................................................. 20
Juridisch regime van onderhandelingen .................................................................................... 21
Onderhandelingen binden de partijen niet ............................................................................. 21
Nuanceringen uit boek 5 ....................................................................................................... 21
Nuancering uit de rechtspraak: misbruik van contractvrijheid ................................................ 23
Het formaliseren van de precontractuele fase..............................................................24
Inleiding.................................................................................................................................... 24
Precontractuele documenten ................................................................................................ 24
Juridische waarde ?.............................................................................................................. 24
3 waarschuwingen ................................................................................................................ 24
Precontractuele documenten .................................................................................................... 24
Onderhandelingsovereenkomst ............................................................................................ 24
Intentieverklaring of brief ...................................................................................................... 25
Beginselakkoord ................................................................................................................... 26
Finaal contract met opschortende voorwaarden .................................................................... 27
Gentlemen’s agreement ....................................................................................................... 27
Patronaatsbrief ..................................................................................................................... 28
Voorbereidende en voorcontracten ........................................................................................... 28


1

, Voorbereidende contracten (raamcontracten) ....................................................................... 28
Voorcontracten ..................................................................................................................... 29
Les 3: Progressief contracteren ............................................................................ 30
Inleiding...........................................................................................................................30
Nut van voorwaarden en tijdbepalingen .................................................................................... 31
Opschortende voorwaarde: heropfrissing van de theorie ...........................................32
Begrip....................................................................................................................................... 32
Voorwaarde vs tijdsbepaling ................................................................................................. 32
Extern karakter ..................................................................................................................... 34
Geldigheidsvereisten kunnen geen voorwaarden uitmaken ............................................... 34
Nakoming of niet nakoming kunnen geen voorwaarden uitmaken ..................................... 36
Gevolg...................................................................................................................................... 36
Wachttijd .............................................................................................................................. 37
Vervulling van de voorwaarde ............................................................................................... 38
Niet-vervulling van de voorwaarde ........................................................................................ 38
Opschortente voorwaarde: redactiechecklist door praktizijn .....................................39
1. Willen partijen zich al verbinden tot het definitieve contract?.................................................. 39
2. Heeft de voorwaarde een extern karakter?............................................................................ 40
3. Moeten bepaalde verbintenissen al onmiddellijk uitwerking krijgen? ...................................... 42
4. Wat moet er precies gebeuren alvorens de verbintenissen opeisbaar mogen worden? .......... 43
5. Wie moet wat doen om de vervulling van de voorwaarde te bevorderen ................................ 43
6. Wie kan de voorwaarde verzaken? ....................................................................................... 44
7. Welke kennisgevingsverplichtingen bestaan er bij (niet-)vervulling van de voorwaarde? ........ 45
8. Hoe lang willen de partijen de vervulling van de voorwaarde afwachten? .............................. 45
9. Wat als de voorwaarde zich niet vervult?............................................................................... 46
Les 4: Nakoming en niet-nakoming van contracten (sancties bij toerekenbare
niet-nakoming) ........................................................................................................ 48
Deel 1. Sancties bij toerekenbare niet-nakoming: Algemeen kader vanuit boek 5 ....48
Overzicht en krachtlijnen van hun hervoming ............................................................................ 48
Exceptie van niet-uitvoering (ENAC) ......................................................................................... 50
Uitvoering in natura................................................................................................................... 51
Gerechtelijke vervanging ...................................................................................................... 52
Buitengerechtelijke vervaning ............................................................................................... 52
Herstel van schade ................................................................................................................... 53
Ontbinding ................................................................................................................................ 54
Gerechtelijke ontbinding ....................................................................................................... 55
Ontbindende beding ............................................................................................................. 55
Ontbinding op kennisgeving.................................................................................................. 55
Sanctie bij onregelmatige of abusieve buitengerechtelijke ontbinding .................................... 55
Gevolgen en gedeeltelijke ontbinding.................................................................................... 56
Prijsvermindering ...................................................................................................................... 56
Deel 2: Clausules rond niet-nakoming van contracten ................................................57
Clausules rond niet-nakoming van contracten ........................................................................... 57
Clausules rond nakomingen van contracten .............................................................................. 58
Soorten contractuele clausules ................................................................................................. 58
Rol van de rechter: het tegengewicht a posteriori ...................................................................... 59
Partijbeslissingsbevoegdheden ................................................................................................. 60
Voorbeeld: keuzerechtbedingen ................................................................................................ 60
Les 5: Beëindigingsclausules (ontbindende bedingen, opzeggingsbedingen en
ontbindende voorwaarden).................................................................................... 62
Inleiding...........................................................................................................................62
Ontbinding en ontbindende bedingen ..........................................................................64
Algemeen ................................................................................................................................. 64



2

, Gerechtelijke ontbinding ....................................................................................................... 65
Ontbindende beding ............................................................................................................. 65
Ontbinding op kennisgeving.................................................................................................. 70
Opzegging en opzeggingsbedingen .............................................................................71
Opzegging ................................................................................................................................ 71
Algemeen ............................................................................................................................. 71
Opzeggingsbeding .................................................................................................................... 73
Begrip .................................................................................................................................. 73
Kenmerken........................................................................................................................... 74
Controle door de rechter ....................................................................................................... 75
Ontbindende voorwaarde ..............................................................................................76
Begrip....................................................................................................................................... 76
Kenmerken ............................................................................................................................... 76
Voorbeeld ................................................................................................................................. 76
Geoorloofdheid ......................................................................................................................... 77
Vorm......................................................................................................................................... 77
Gevolgen .................................................................................................................................. 77
Vergelijkingen ........................................................................................................................... 78
Vergelijking met eenzijdig opzeggingsbeding ........................................................................ 78
Vergelijking met de onbindende beding................................................................................. 78
Besluit: enkele redactionele tips ................................................................................................ 79
Les 6: De wet van 4 april 2019 en de onrechtmatige bedingen in contractuele
B2B-verhoudingen.................................................................................................. 80
Deel 1. Inleiding ..............................................................................................................80
Bondige schets: wet met 3 luiken .............................................................................................. 80
Ratio legis ................................................................................................................................ 80
Context van B2B wet ................................................................................................................ 81
Deel 2. Onrechtmatige bedingen ...................................................................................82
Toepassingsgebied ................................................................................................................... 82
Transparantieverplichting .......................................................................................................... 83
Interpretatieregels..................................................................................................................... 83
Algemene, open norm .............................................................................................................. 84
B2B-wet en verhouding tot gemeen recht (Boek 5) ................................................................... 86
Zwarte lijst ................................................................................................................................ 86
Grijze lijst.................................................................................................................................. 88
Sanctionering interpartes en handhaving .................................................................................. 93
Besluit bij onrechtmatige bedingen............................................................................................ 93
Les 7: Schade- en exoneratiebedingen en ENAC bedingen ............................... 94
Hoofdstuk 1. Schade- en bevrijdingsbedingen ............................................................94
Schadebedingen....................................................................................................................... 94
Definitie ................................................................................................................................ 94
De drie regimes .................................................................................................................... 94
Voorbeeldclausules .............................................................................................................. 95
Schadebedingen die overdreven hoog of laag zijn ................................................................ 96
Bijzondere regimes............................................................................................................... 99
Regels B2C ...................................................................................................................... 99
Regels B2B – grijze lijst .................................................................................................... 99
Bevrijdingsbedingen ................................................................................................................. 99
Definities en geldigheid......................................................................................................... 99
Voorbeeldclausules ............................................................................................................ 100
Beperkingen aan de geldigheid........................................................................................... 100
Oud recht < rechtspraak ................................................................................................. 100
Boek 5: art. 5.89, §1 BW ................................................................................................ 100
Bijzonder regime B2C......................................................................................................... 101
Bijzonder regime B2B ......................................................................................................... 101



3

, ENAC-bedingen ............................................................................................................102
Vervangingsbedingen ............................................................................................................. 102
Enac-bedingen ....................................................................................................................... 102
Algemeen ........................................................................................................................... 102
Voorbeelden ....................................................................................................................... 103
Les 8. De boilerplate-clausules/Redactie van contracten ..................................105
Inleiding.........................................................................................................................105
Onderliggend kader: Bewijs en interpretatie van een contract .................................106
Interpretatie van een contract ................................................................................................. 106
Bewijs tegen en boven een contract........................................................................................ 106
Vergelijking bewijs en interpretatie .......................................................................................... 107
Boilerlate-clausules ......................................................................................................108
Het vierhoekenbeding ............................................................................................................. 108
Begrip ................................................................................................................................ 108
Nut van het vierhoekenbeding ............................................................................................ 111
Geoorloofdheid................................................................................................................... 112
Wijzigingsbeding..................................................................................................................... 113
Begrip ................................................................................................................................ 113
Voorbeelden ....................................................................................................................... 113
Nut van het wijzigingsbeding .............................................................................................. 114
Geoorloofd ......................................................................................................................... 114
Het niet-verzakingsbeding ...................................................................................................... 115
Begrip ................................................................................................................................ 115
Nut ..................................................................................................................................... 116
Het deelbaarheidsbeding ........................................................................................................ 116
Begrip ................................................................................................................................ 117
Besluit: Enkele algemene wenken............................................................................... 118
Les 9. Ondernemingsbewijsrecht.........................................................................120
Gemeenrechtelijk bewijsrecht .....................................................................................120
Het bewijsrecht ....................................................................................................................... 120
Begrippenkader ...................................................................................................................... 120
Bewijslast ............................................................................................................................... 122
Gereglementeerd bewijsstelsel ............................................................................................... 123
Burgerlijke bewijsmiddelen...................................................................................................... 123
Ondernemingsbewijsrecht ...........................................................................................123
Vrije bewijsvoering .................................................................................................................. 123
Principe .............................................................................................................................. 123
Implicaties en uitzonderingen ............................................................................................. 124
Toepassingsgebied ................................................................................................................. 124
Basisconcept ...................................................................................................................... 124
Opbouw van art. 8.11, §1 BW ............................................................................................. 125
Toepassing ......................................................................................................................... 125
Boekhouding .......................................................................................................................... 125
Bewijs via boekhouding ...................................................................................................... 125
Principe .......................................................................................................................... 125
Bewijsmiddelen .............................................................................................................. 126
Overlegging van de boekhouding........................................................................................ 127
Principe .......................................................................................................................... 127
Begeleidende maatregelen ............................................................................................. 128
Factuur ................................................................................................................................... 128
Algemeen ........................................................................................................................... 128
Definitie .......................................................................................................................... 128
Doelstellingen ................................................................................................................ 128
Verplichte vermeldingen op factuur ................................................................................. 129
Elektronische factuur ...................................................................................................... 129



4

, Taal van de factuur ......................................................................................................... 129
Pro forma factuur ........................................................................................................... 130
Bewijswaarde van de factuur .............................................................................................. 130
Wettelijk kader................................................................................................................ 130
1) Bewijswaarde t.a.v. verzenders .................................................................................. 131
2) Bewijswaarde t.a.v. ontvangers .................................................................................. 131
Andere ondernemingsdocumenten ..................................................................................... 134
Niet-geprotesteerde brieven ........................................................................................... 134
Verzoeken tot betaling en declaraties ............................................................................. 134
Bewijsclausules en overeenkomsten ..........................................................................134
Principe .................................................................................................................................. 135
Verschillende types................................................................................................................. 135
1) Bewijslastovereenkomst ................................................................................................. 135
Rechtstreeks .................................................................................................................. 135
Onrechtstreeks ............................................................................................................... 135
2) Bewijsmiddelenovereenkomst ........................................................................................ 135
3) Bewijswaardeovereenkomst ........................................................................................... 136
Geoorloofdheid ....................................................................................................................... 136
Les 10. De nieuwe nietigheidsleer........................................................................138
Inleiding: herkenbaar maar grondig vernieuwd .........................................................138
1) Herkenbare elementen ....................................................................................................... 138
2) Vernieuwingen op het vlak van sanctionering ...................................................................... 139
Proportionaliteit .................................................................................................................. 139
Doeltreffendheid ................................................................................................................. 143
Les 11. Overmachts- en imprevisie(bedingen) ....................................................145
Inleiding.........................................................................................................................145
Overmacht.....................................................................................................................145
A. Toepassingsvereisten ......................................................................................................... 145
Algemeen ........................................................................................................................... 145
Onmogelijkheid uitvoering in natura .................................................................................... 146
Ontoerekenbaarheid ........................................................................................................... 146
Voorbeeld ........................................................................................................................... 147
B. Rechtsgevolgen ................................................................................................................. 147
Verbintenis ......................................................................................................................... 147
Contract (art. 5.99-5.102 BW) ............................................................................................. 148
Overmacht in wederkerige overeenkomst ........................................................................... 148
Translatieve overeenkomsten ............................................................................................. 148
Verandering op komst bij translatieve overeenkomsten ....................................................... 149
Tijdelijke overmacht ............................................................................................................ 150
Criterium voor tijdelijke vs. blijvende overmacht .................................................................. 150
C. Overmachtsclausules ......................................................................................................... 151
Verandering van omstandigheden (≈imprevisie) ........................................................154
Inleiding.................................................................................................................................. 154
Algemeen ........................................................................................................................... 154
Oud recht ........................................................................................................................... 155
Invoering art. 5.74 BW ............................................................................................................ 156
Erkenning van de imprevisieleer ......................................................................................... 156
Overzicht van de regeling van artikel 5.74 BW .................................................................... 156
Dogmatische rechtvaardiging van artikel 5.74 BW .............................................................. 157
Toepassingsvoorwaarden ....................................................................................................... 158
1° een verandering van omstandigheden maakt de uitvoering van het contract buitensporig
bezwarend, dermate dat de uitvoering ervan redelijkerwijze niet langer kan worden geëist . 158
2° die verandering onvoorzienbaar was bij de contractsluiting ............................................. 160
3° die verandering is ontoerekenbaar in de zin van artikel 5.225 aan de schuldenaar .......... 160
4° de schuldenaar dit risico niet voor zijn rekening heeft genomen ...................................... 160
5° de wet noch het contract die mogelijkheid uitsluiten ........................................................ 161


5

, Rechtsgevolgen (art. 5.74 BW) ............................................................................................... 163
Onderhandelingsfase ......................................................................................................... 163
Gerechtelijke fase ............................................................................................................... 164
Gerechtelijke fase – Aanpassing van het contract ............................................................... 164
Gerechtelijke fase – Beëindiging van het contract ............................................................... 165
Imprevisiebedingen................................................................................................................. 165
Uitgangspunt: contractsvrijheid ........................................................................................... 165
Grenzen: onrechtmatige bedingen ...................................................................................... 166
Van uitsluiting naar reflectie ................................................................................................ 166
Veranderend perspectief: van opt-in naar opt-out ................................................................ 166
Inhoud van imprevisiebedingen .......................................................................................... 166
Procedurele bepalingen ...................................................................................................... 166
Rechtsgevolgen in imprevisiebedingen ............................................................................... 167
ICC Hardship Clause als model .......................................................................................... 167
Les 12. Uitvoering en herstel in natura bij toerekenbare niet-nakoming: cash is
not always king ......................................................................................................169
Uitvoering in natura ......................................................................................................169
A. Principes ............................................................................................................................ 169
B. Actoren............................................................................................................................... 170
§1. Door de schuldenaar .................................................................................................... 170
§2. Door de schuldeiser of een derde ................................................................................. 171
Algemeen....................................................................................................................... 171
Principe :gerechtelijke vervanging (art 5.85, eerste lid en 5.235, eerste lid BW) .............. 171
Uitzondering: buitengerechtelijke vervanging, zonder voorafgaande rechterlijke
tussenkomst, maar onder voorbehoud van een controle a posteriori ............................... 171
De 3 mogelijkheden van buitengerechtelijke vervanging van de SA ................................ 172
§3. Door de rechter............................................................................................................. 176
Herstel in natura ...........................................................................................................178
A. Principes ............................................................................................................................ 178
B. Onderscheid met uitvoering in natura ................................................................................. 179
C. Juridische regime ............................................................................................................... 179
D. Toepassingen ..................................................................................................................... 181
§1. Door de schuldenaar .................................................................................................... 181
§2. Door de schuldeiser of een derde ................................................................................. 182
§3. Door de rechter............................................................................................................. 183
Les 13. Verbintenisrechtelijke aspecten van overdracht van vennootschappen
in de praktijk ..........................................................................................................184
Inleiding.........................................................................................................................184
Juridische kader ..................................................................................................................... 184
Overdracht van een vennootschap.......................................................................................... 184
Share deal vs. Asset deal .............................................................................................184
Share deal .............................................................................................................................. 184
Asset deal .............................................................................................................................. 186
Keuze ..................................................................................................................................... 187
Voorbereidingsfase ......................................................................................................187
Algemeen ............................................................................................................................... 187
Voorbereidende contracten ..................................................................................................... 188
Due diligence.......................................................................................................................... 188
Aansprakelijkheid ................................................................................................................... 189
Share purchase agreement (SPA) ...............................................................................189
Begrip..................................................................................................................................... 189
Inhoud .................................................................................................................................... 190
Partijen ................................................................................................................................... 190
Representations and warranties .............................................................................................. 192
Algemeen ........................................................................................................................... 192


6

, Breach ............................................................................................................................... 193
Pre-closing ............................................................................................................................. 194
Algemeen ............................................................................................................................... 194
Opschortende voorwaarde ...................................................................................................... 195
Preliminaire verbintenissen ..................................................................................................... 195
Closing ..........................................................................................................................196
Les 14. Samenloop en coëxistentie in Boek 6, met toepassing op
bestuurdersaansprakelijkheid en professionele aansprakelijkheid van de
notaris.....................................................................................................................198
Deel 1. S. Stijns .............................................................................................................198
Inleiding.................................................................................................................................. 198
§1. Boek 6 is aanvullend recht (art. 6.1 BW) ....................................................................... 198
§2. Begrip “samenloop” tussen aansprakelijkheden ............................................................ 199
§3. Samenloop tussen contractanten : probleemstelling ...................................................... 199
Pro memorie: in oud recht was er een evolutie van de cassatierechtspraak in drie periodes:
...................................................................................................................................... 200
§4. Positie van hulppersonen .............................................................................................. 201
Oud recht ............................................................................................................................... 203
Samenloop tussen contractanten? ...................................................................................... 203
Kan je buitencontractueel gaan vorderen? ...................................................................... 203
Positie van de hulppersoon................................................................................................. 203
Nieuw recht ............................................................................................................................ 204
Samenloop tussen contractanten? ...................................................................................... 204
Positie van de hulppersoon................................................................................................. 205
Slotbedenkingen deel 1 .......................................................................................................... 206
Deel 2. F. Vanswijgenhoven .........................................................................................206
Herhaling: de positie van de hulppersoon................................................................................ 206
§1. De hulppersoon in oud en nieuw recht .......................................................................... 207
§2 Gaat de positie van de hulppersoon achteruit?............................................................... 208
De proef op de som ................................................................................................................ 209
§1 Bestuurdersaansprakelijkheid ........................................................................................ 209
Algemeen....................................................................................................................... 209
Bedenkingen .................................................................................................................. 210
§2. Professionele aansrpakelijkheid van de notraris ............................................................ 211
Bedenkingen .......................................................................................................................... 212
Slotbedenkingen ..................................................................................................................... 212
Les 15. Overdracht van verbintenissen en aanverwante figuren ......................213
Inleiding.........................................................................................................................213
Situering ................................................................................................................................. 213
Overdracht van verbintenissen ...................................................................................214
Overdracht van Schuldvordering ............................................................................................. 214
Begrip ................................................................................................................................ 214
Totstandkoming .................................................................................................................. 215
Tegenwerpelijkheid ............................................................................................................. 216
Tegenwerpelijkheid aan schuldenaar .............................................................................. 216
Tegenwerpelijkheid aan derden ...................................................................................... 216
Gevolgen............................................................................................................................ 217
Overdracht van betwiste vorderingen .................................................................................. 218
Overdracht in strijd met cessieverbod ................................................................................. 218
Overdracht van Schuld ........................................................................................................... 218
Begrip ................................................................................................................................ 219
Historiek ............................................................................................................................. 219
Wettelijke regeling .............................................................................................................. 220
A. Volkomen schuldoverdracht ....................................................................................... 220
B. Onvolkomen schuldoverdracht ................................................................................... 221



7

, Overdracht van contracten ..........................................................................................221
Begrip..................................................................................................................................... 222
Historiek ................................................................................................................................. 222
Vorm en gevolgen................................................................................................................... 223
Twee varianten ....................................................................................................................... 223
Aanverwante rechtsfiguren..........................................................................................223
A. Delegatie............................................................................................................................ 223
Begrip ................................................................................................................................ 223
Vorm .................................................................................................................................. 224
Gevolgen............................................................................................................................ 224
Toepassingen ..................................................................................................................... 224
B. Schuldvernieuwing ............................................................................................................. 225
Begrip ................................................................................................................................ 225
Vereisten en gevolgen ........................................................................................................ 225
Clausules uit de praktijk ..............................................................................................226
Opwarmertje ........................................................................................................................... 226
Factoring ................................................................................................................................ 227
Cessieclausule ....................................................................................................................... 229
AI-clausule ............................................................................................................................. 229
Les 16. Pluraliteit van subjecten: passieve hoofdelijkheid, passieve
ondeelbaarheid en in solidum verbintenis ..........................................................231
Inleiding.........................................................................................................................231
Begripsbepaling: pluraliteit van subjecten................................................................................ 231
Beginsel van verdeling en uitzonderingen ............................................................................... 232
Passiefzijde: 3 uitzonderingen zijn van belang in praktijk! .................................................... 232
Actiefzijde........................................................................................................................... 232
Passieve hoofdelijkheid ...............................................................................................232
Definitie en bronnen................................................................................................................ 233
Hoofdgevolgen en excepties ................................................................................................... 233
Excepties................................................................................................................................ 234
De bijkomende gevolgen ........................................................................................................ 235
Gevolgen tussen medeschuldenaars onderling ....................................................................... 235
Overlijden van een schuldenaar .............................................................................................. 236
Passieve ondeelbaarheid .............................................................................................236
Definitie en bronnen................................................................................................................ 236
Gevolgen – overerving............................................................................................................ 236
Ondeelbaarheid erft over ........................................................................................................ 236
Hoofdelijkheid erft niet over..................................................................................................... 237
Verbintenis in solidum .................................................................................................237
Definitie .................................................................................................................................. 237
Gevolgen ................................................................................................................................ 238
Voorbeelden ........................................................................................................................... 238
Schema’s van Elmo Gossens ......................................................................................239




8

,Les 1: Inleiding tot boek 5
Stand van zaken
Wet van 28 april 2022 houdende Boek 5 “Verbintenissen” van het Burgerlijk
Wetboek, BS 1 juli 2022, 54082:
- Inwerkingtreding op 1/1/2023 en bevat 270 artikels
- Het moet samengezlen worden met Boek 1! Ze zijn samenhangend.
o Wet van 28 april 2022 houdende Boek 1 “Algemene bepalingen” van
het BW, BS 1 juli 2022, 54079
- Gemeen verbintenissenrecht maar zonder bewijs. Daarvoor staat boek 8 BW.
o Andere rechtsdomeinen bouwen voort op Boek 5. Dus als er
bijvoorbeeld in een arbeidsovereenkomst een leemte is, verwijst men
naar Boek 5 (gemeen recht).
- Voor Buitencontractuele APK  boek 6 (en niet 5!)

Het ‘nieuwe’ BW zal 10 boeken bevatten (zie art. 61 Wet 28/4/2022 Boek 5):
- Boek 1. Algemene bepalingen (in werking sinds: 1/1/2023)
- Boek 2. Personen, familie en relatievermogensrecht (in werking
relatievermogensrecht: 1/7/2022)
- Boek 3. Goederen (in werking: 1/9/2021)
- Boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (in werking: 1/7/2022)
- Boek 5. Verbintenissen (in werking sinds: 1/1/2023)
- Boek 6. Buitencontractuele aansprakelijkheid (inwerkingtreding: 1/1/2025)
- Boek 7. Bijzondere contracten (parlement: hoorzittingen Kamercommissie
Justitie)
- Boek 8. Bewijs (in werking sinds: 1/11/2020)
- Boek 9. Zekerheden (titel 1: persoonlijke Z.: W. 15/5/2025 in werking op
1/1/2026)
- Boek 10. Verjaring (work in progress)

Er is een overgangsrecht voor boeken 1 en 5: het viseert rechtszekerheid. Boek 5
bevat achteraan allerlei overgangsregels.

Boek 5 is van toepassing op alle rechtshandelingen (Rh) (contracten) en rechtsfeiten
(Rf) (quasi contracten) die hebben plaatsgevonden NA de inwerkingtreding. Partijen
die een contract hebben gesloten VOOR de inwerkingtreding van boek 5 kunenn een
amendement opstellen (die stelt dat het nieuw recht van toepassing is op hun oud
contract).

Behoudens een contract, boek 5 is niet van toepassing op oude
contracten/rechtsfeiten. Oud recht is dus van toepassing voor:
- Toekomstige gevolgen van een Rh of Rf die plaatsvond voor inwerkingtreding
van boek 5
- Rh of Rf die plaatsvinden na inwerkingtreding van boek 5 maar die betrekking
hebben op een vbt uit een Rh voor inwerkingtreding.
o Bv.: opzeg van een eenzijdige Rh die betrekking heeft op contract voor
inwerkingtreding (behoudens partij overeen zijn gekomen)

Het is een soort “cohabitation” tussen die 2 rechten. Ze hebben veel raakvlakken:


9

, - Het oude recht zal worden toegepast met inspiratie uit het nieuwe recht. MvT
(p.297) verklaart dat de rechter zich mag laten inspireren door het nieuwe
recht voor de betwiste vragen onder het oude recht (of wanneer er geen
oplossing bestond onder het oud recht).
- Het nieuwe recht heeft zich gebaseerd op het oude recht en op de
cassatierechtspraak om zich te ontwikkelen.


Historiek van boek 5
Diagnose van de patiënt
Het BW van 1804, i.h.b. het verbintenissenrecht (= VBR), is:
- Verouderd: het kende haast geen wetgevende aanpassingen + het
beantwoordt niet meer aan de eisen van onze moderne samenleving (er was
niks over zwakkere partijen bv.)
- Inhoudelijk onvolledig: het bevat talrijke leemtes (lacunes) (bv. ENAC,
nietigheidsregels). Er was niks over precontractuele APK.
- Gebrekkig gestructureerd (bv. geen onderscheid tussen de bronnen en het
algemeen regime) en daardoor moeilijk leesbaar.
Vele bepalingen staan op verkeerde plek (bv. art. 1184 bij ontbindende
voorwaarde terwijl het meer in sanctie is) of zijn verspreid (bv. sancties bij
wanprestatie staan in art. 1142-1151, 1184 en 1226-1233)

Dankzij de RS en RL evolueerde het VBR gelukkig, maar er zijn 3 problemen:
- Dit gebeurde traag en gefragmenteerd
- Nieuwe Rfiguren, erkend in RS, bleven nog lange tijd onzeker mede omwille
van bepalingen in oud BW. Dus de rechtspraak was “in strijd” met het oud BW.
o Bv. gekwalificeerde benadeling ≠ art. 1118 oud BW. Was vroeger maar
één keer aanvaard en daarna stilte. Is het dan aanvaard nu?
o Buitengerechtelijke ontbinding ≠ art. 1184 oud BW
- Oud BW remde evoluties af
o Bv. bindende kracht van contracten was opgenomen in oud BW, zelfs
als het moeilijk was om te presteren  imprevisie was onmogelijk!
o Maatwerk in sancties was moeilijk om te aanvaarden

Meeste rechtsgeleerden waren er in 21e eeuw van overtuigd dat het BW:
- Niet meer het beeld van en de toegang tot het geldend recht biedt
o Geldende recht was nu in de RL en RS. We moesten dus beroep doen
op een advocaat  grote kosten
- Niet meer strookt met definitie van een wetboek: een systematische en
logische behandeling van het recht dat kenbaar en toegankelijk wordt
gemaakt.
 Nu de toegankelijkheid van het recht en de voorspelbaarheid grotendeels
ontbraken, kwam de rechtszekerheid in het gedrang.


De Commissies voor hervorming van het BW
Minister van Justitie Koen Geens was in 2014 overtuigd geraakt van haalbaarheid en
de noodzaak van ‘hercodificaties’, o.a. van het BW




10