lesnotities deontologie

DEEL 1: INLEIDING

Voorbeeldvragen:

Vraag 1: Advocaat Christian Van Buggenhout, zich beroepend op zijn beroepsgeheim, weigerde zowel
de eed af te leggen als te getuigen voor de parlementaire onderzoekscommissie in de zaak Fortis
over de contacten die hij had met magistraten die bij de zaak betroken waren. Was deze dubbele
weigering volgens u correct? Leg uit.

Advocaten vallen onder het strafrechtelijk geregelde beroepsgeheim (art. 352 Sw.  restcategorie:
hieronder vallende advocaten). Strafwetboek verplicht u niet om te spreken voor parlementaire
commissie, maar laat het wel toe. Als u beslist om te spreken is dat strafrechtelijk geen probleem.

Codex deontologie – zelf als u o.g.v. het strafrecht zou mogen spreken, dan nog gaat de deontologie
verder, en als advocaat rijkt u discretieplicht zover dat je nooit persoonlijke informatie mag delen.
Deontologie bakent de ruimte die het strafrecht laat verder af.

Vraag 2: Een gecertificeerd accountant en een advocaat willen een samenwerkingsverband aangaan.
Bespreek deze hypothese vanuit het oogpunt van de deontologie van beide beroepsbeoefenaars.

Zowel vanuit de deontologie van accountant en advocaat de regel is, dat je geen
associatie/professionele vennootschap kan aangaan met iemand van een andere beroepsgroep. Wel
kan volgens beide beroepsgroepen, is het oprichten van een middelenvennootschap/groepering: je
gaat samen een aantal kosten delen, maar de baten komen rechtstreeks toe aan elke beroepsgroep.

TIP: pas bij het beantwoorden van de vragen op het examen het IRAC principe toe:

 Issue
 Rule(s)
 Application
 Conclusion

HOOFDSTUK 1. DEONTOLOGIE EN TUCHTRECHT


AFDELING 1/ DEFINITIE

Klassieke omschrijving van deontologie: “het geheel van gedragsregels, zowel geschreven als
ongeschreven, die de professionele verplichtingen uitmaken die rusten op diegenen die behoren tot
een bepaalde beroepsgroep en die zowel betrekking hebben op hun interne verhoudingen als op
hun verhouding met derden, in het licht van de finaliteit van het betrokken beroep”

 Deontologie is een soort van toegepaste ethiek.
 Geschreven/ongeschreven
o Twee uitersten: deontologie van magistraat (hoofdzakelijk ongeschreven) <>
deontologie van advocaat (codex deontologie van de orde van Vlaamse Balies 
geschreven – meer dan 300 artikelen)



1

,  Gedragsregels: leggen professionele verplichtingen vast, die niet voor de hele samenleving
gelden, maar enkel voor personen die behoren tot een bepaalde beroepsgroep. Zij regelen 2
aspecten:
o 1/ Interne verhoudingen tussen de leden van de beroepsgroep, of tussen leden van
de beroepsgroep met andere beroepsgroepen
o 2/ Verhoudingen met derden
 de leidraad: doel van de betrokken beroepsgroep
 Deo = plicht; logos = rede
o Deontologie is ook een filosofische stroming. In het nederlands vertaal je dit naar
plichtenleer, maar wij bedoelen niet de filosofische stroming.


AFDELING 2/ KRITIEK OP DEZE DEFINITIE EN BEGRIPSAFBAKENING

Koen Geens zei altijd dat deontologie zoals klassiek gedefinieerd is te ruim, want vaak zitten er toch
wel regels waaraan verschillend belang toekomt en hij pleitte ervoor om de term deontologie een
beetje enger te gaan opvatten en een duidelijk onderscheid te kunnen maken met disciplinaire regels
(minder belangrijke regels).

 DEONTOLOGIE = de geschreven of ongeschreven regelen die erover waken dat de jurist zijn
functie op een maatschappelijk verantwoorde wijze vervult en die hoofdzakelijk betrekking
hebben op de verhouding tussen de jurist en de rechtszoekende, rekening houdende met het
algemeen belang (cfr. “professional responsibility”). Deze regelen vindt men terug in
verschillende rechtstakken.
o = legal ethics of professional responsability
o Deontologie in de enge betekenis van het woord.
o Voorbeelden:
 De plicht tot onpartijdigheid van de rechter (dit is fundamenteel voor de
rechtszoekende), beroepsgeheim…
 Worden vaak ook in andere rechtsinstrumenten gewaarborgd
o “het moet omdat het hoort”
 DISCIPLINAIRE REGELEN = regelen die ertoe strekken de interne cohesie of het aanzien van
het beroep naar buiten toe te handhaven
o Dit zijn vaak omgangsvormen.
o Eerder willekeurig  willen vooral interne cohesie binnen beroepsgroep versterken
o Voorbeelden:
 Als notaris bent u verplicht om een provisie te vragen en als de cliënt dat niet
betaald, mag de notaris zijn diensten niet verlenen.
 Zuiver disciplinaire regel.
 Vroeger stond er in de gedragscode van de notarissen, dat het verboden was
om systematisch uw kantoor te openen buiten de werkdagen/-uren (thans
niet meer van toepassing)  zuiver disciplinaire regel: niet fundamenteel
voor de rechtszoekende
 Want notarissen waren open van 9-17u open, zodat daar geen
concurrentie kon zijn op dat vlak.
 Welke zaak wordt eerst gepleit?


2

,  In burgerlijke zaken: volgen de volgorde van de rol, los van
anciënniteit van advocaten, maar als je te laat bent, moet je
achteraan aansluiten
 In strafzaken: eerst de zaken aanbod waarin de stafhouder de
partijen bijstond, vervolgens iemand van raad van de orde die erin
bijstond, en vervolgens o.b.v. anciënniteit
  interne afspraken, raakt niet het belang van de rechtszoekende
o “het moet omdat het moet”

TUCHTRECHT = instrumentarium ter handhaving van de deontologische en disciplinaire regelen 
handhavingsregime van deontologie

Tuchtmaatregel Ordemaatregel
Motief Straffen (personeels)lid Goede werking van de dienst,
geen schuldvraag
Schadeverwekkend effect Boeten voor schuldig gedrag Last in het belang van de
goede werking vd dienst
Legaliteitsbeginsel Nulla poene sine lege Geldt niet

 Tuchtmaatregel:
o = straf opgelegd aan een lid van de orde of lid van een instituut
o 1. Bestraffend karakter
o 2. Vergelding
o 3. Nulla poena sine lege
 Geen straf zonder uitdrukkelijke bepaling  tuchtrechter kan alleen straffen
opleggen voorzien in tuchtrecht
 Vb: magistraat met alcholprobleem en leidt tot problemen op het
werk en tot tuchtprocedure, maar het volgen van een
ontwenningskure zit niet in een arsenaal van straffen, je kan alleen
straffen opleggen die voorzien zijn in gerechtelijk wetboek.
 Ordemaatregel:
o = nav opgestart tuchtrechtelijk onderzoek genomen, maar is op geen enkele manier
een sanctie
 Er worden maatregelen opgelegd in belang van de goede werking van de
dienst.
 Vb: notaris heeft geld van een cliënt verduisterd  in het belang van de
dienstverlening, is het van belang, dat die notaris voorlopig geen cliënten,
zelf meer mag aannemen
o 1. Wordt opgelegd in belang van goede werking dienst/vertrouwen in beroepsgroep,
los van eventuele schuldvraag
 Vb: een beroepsbeoefenaar wordt van tekortkomingen beschuldigd, en dat
die in afwachting van onderzoek, voorlopig al wordt geschorst. Als we die
persoon laten verwerken zou dat bv afbreuk kunnen doen aan vertrouwen in
beroepsgroep.
o 2. Last in belang beroepsgroep/belang van vertrouwen in beroep



3

,  Vb: in de magistratuur zou dat kunnen betekenen dat u bv een andere taak
krijgt, dat u bv niet meer mag zetelen als alleenzetelende rechter.
o 3. Maatregel kan alles zijn
 Nulla poena sine lege geldt hier niet

GEDRAGSCODE = codificatie van de deontologische (en disciplinaire) regelen

 Vb: codex deontologie van de orde van de Vlaamse Balie

HOOFDSTUK 2. HET ONDERSCHEID TUSSEN DEONTOLOGIE EN MORAAL

Deontologie kan niet alle situaties regelen. De deontologie is beperkt. Als er geen duidelijke
deontologische regel is, dan zal men moeten bepalen hoe men in een concrete situatie moet
handelen. Je zal uiteindelijk terugvallen op de ethiek, als er geen duidelijke deontologische regel is.

Wanneer doet een bepaalde gedraging afbreuk aan de eer en de waardigheid van het beroep?

Deontologie

 In de zekere zin rechtsnormen: gedragscodes, wettelijke bepalingen die de belangrijkste
deontologische principes verankeren.
o Worden deze niet nageleefd? Miskenning leidt tot tuchtrechtelijke sanctionering
 Gericht tot beoefenaar van een bepaald beroep (in deze zin groepsrecht)
o Niet universeel
 = ‘applied ethics’ = toegepaste ethiek
o Concrete invulling van deontologische regels steunt vaak op een individuele invulling.
o A) KANT – categorisch imperatief: principe van handelen moet algemeen toepasbaar
zijn
o B) BENTHAM – utilitarisme: je moet kijken naar de gevolgen en bij handelen laten
lijden door geluk  welk handelen leidt tot het grootste geluk voor zoveel mogelijk
mensen
o C) RAWLS – rechtvaardigheid: wat is billijk bij het handelen in deze situatie?

Moraal/ethiek

 Niet handelen volgens bepaalde ethische/morale principes wordt op zich niet gesanctioneerd
o Beroep op individuele geweten
 Persoonlijk
o Soms zullen diverse ethische stromingen komen tot zelfde oplossing, maar soms ook
niet.
 Voorbeeld: overeenkomsten strekken partijen tot wet
  bekijk je dit vanuit utilisme: het goede is wanneer het ten goede
komt van het algemeen nut
  bekijk je dit vanuit een plichtenethiek, dan zal je moeten
handelen hoe je zou willen dat andere tav u handelen

Voorbeelden:



4

,  verkrachtingsproces van Gisèle Pelicot
o https://www.instagram.com/nadiaelbouroumi/
o https://www.dailymotion.com/video/x95yomk
o Nadia staat 1 van de beklaagde bij en maakt instragramposts over het proces.
o Strikt genomen ga je hier geen deontologische norm vinden die zij overtreden heeft,
dus terugvallen op eigen ethisch aanvoelen.
 meesterleonie.nl
o https://www.tiktok.com/@meesterleonie
 NL advocaat en is actief op tiktok en tiktok post zij korte filmpjes.
 Regel van deontologie: advocaten mogen alleen interviews in toga geven in
het gerechtsgebouw. Hier is het duidelijk buiten het gerechtsgebouw.
 Maar de deontologie zegt niets over dit geval, dus terugvallen op eigen
ethisch aanvoelen.

Casus mbt medisch beroepsgeheim

Jelle heeft tijdens de break up een onenightstand en heeft hier een soa opgelopen. Moet hij dit
vertellen tegen zijn (ex)partner? Hij besluit om dit niet te doen. Hulpmiddel dat huisdokters krijgen
is om anoniem dit formulier in de brievenbus te steken van de (ex)partner. U bent arts en u kan de
patiënt niet overtuigen om via anonieme brief de partner te informeren.




Casus 2009 – HIV positieve patiënt. De arts richt zich tot de deontologische overheid, de nationale
raad van orde der artsen en legt zijn dilemma voor. De raad geeft een zeer beperkt advies, en leidt
eigenlijk tot ‘trek uw plan’. De raad zegt dat er sprake is van beroepsgeheim, maar eventueel
beroep kan doen op uitzonderingsgrond van noodtoestand om een belangenafweging te maken
tussen recht op privacy en recht op bescherming van de benadeelde.

Uitspraak raad: arts wordt er nooit toe verplicht te spreken, alleen de betrokken arts kan
beoordelen of er sprake is van noodtoestand. Arts is zowel moreel als juridisch persoonlijk


5

,aansprakelijk.




Zelfde geval in 2020, maar 11 jaar later. Je hebt een patiënt die komt voor een soatest want hij
heeft sex gehad met iemand anders in een relatie en u bent de dokter. Vervolgens komt uw
vriendin haar nieuwe vriend voorstellen, die u patiënt is. Wat doe je dan?




Advies 14 mei 2020 – Hieronder zou je kunnen zeggen dat het meer gaat om een utilitaristische
benadering van beroepsgeheim.




6

,Hier wordt gezegd dat de arts wel aan contactopsporing moet doen!




7

, Wat moet ik doen als arts, moet ik dan toch die patiënt gaan verlinken en mijn medisch
beroepsgeheim gaan doorbreken?




HOOFDSTUK 3. HET ONDERSCHEID TUSSEN TUCHTRECHT EN STRAFRECHT


AFDELING 1/ ONDERSCHEID

We moeten tuchtrecht en strafrecht volledig los zien van elkaar, maar autonomie van het tuchtrecht.

TUCHTRECHT STRAFRECHT
- Groepsrecht - Geldt voor eenieder
- Soms belang van de groep en soms - Algemeen belang
algemeen belang
- Besloten kring: berechting door peers - Openbaar ministerie en de
(zie EHRM le compte vs HvJ Wilson) strafgerechten
- Beperkte gelding legaliteitsbeginsel: - Legaliteitsbeginsel krijgt volle
nulla poene sine lege uitwerking: nulla poene sine lege +
nullum crimen sine lege
- Art. 6 EVRM geldt slechts in de mate - Belang art. 6 EVRM
het geschil voor de tuchtrechter private
belangen betreft (zie EHRM 23 juni
1981)
- Maximaal moreel besef - Minimaal moreel besef

Puntje e) tuchtrecht  alleen art. 6, §1 EVRM geldt hier

Geldt de bescherming van art. 6 EVRM ook voor tuchtzaken?

EHRM 23 juni 1981, Le Compte, Van Leuven en De Meyere t België (heeft hierover uitspraak
gedaan): EHRM heeft geoordeeld dat tuchtzaken vallen onder art. 6, §1 EVRM, want het gaat om een
betwisting van een burgerlijk recht, namelijk het recht om een beroep uit te oefenen

 Toepassing art. 6-1 EVRM?

8

,  In een tuchtzaak hebben we te maken met een “betwisting” van “burgerlijke rechten en
verplichtingen”, i.c. het recht zijn beroep uit te oefenen

 schending?

 Samenstelling tuchtcollege is geen probleem
 Wel probleem: geen openbaarheid van de terechtzitting

Inhoud:

 Le compte was een arts uit west-vlaanderen, kwam vaak in de media. Hij moest verschijnen
voor de Raad, omdat hij interviews gaf in de media en er was in de deontologie een verbod
van reclame en krijgt een schorsing opgelegd van 6 weken, maar leeft die schorsing niet na.
Hij werd daar dus ook strafrechtelijk voor vervolgd. Hij heeft beroep ingesteld en is zelfs in
cassatie geweest. Hij levert hier kritiek op, en dit is opnieuw een tuchtzaak want kritiek op
eerbied van de orde en weer opnieuw schoring van 3M, hij stapt naar EHRM. De
belangrijkste vraag was: ‘Valt tuchtzaken wel onder art. 6 EVRM?’. Hij vond een belangrijk
precedent want vraag werd bevestigend beantwoordt.
o EHRM heeft gezegd ja inderdaad, tuchtzaken art. 6, §1 EVRM is van toepassing, want
openbaarheid is een absoluut recht en in uitzonderlijke gevallen kan daar worden
afgeweken, maar hier waren geen uitzonderlijke gevallen.
 Andere zaak waarbij er een gebrek aan onafhankelijkheid en onpartijdigheid was van de Raad
van de Orde en Raad van beroep.
o Er is onvoldoende afstand tussen mij en die artsen die over mij moeten oordelen 
creert schijn van onpartijdigheid
o EHRM: de enkele samenstelling van zo’n tuchtorgaan is op zich onvoldoende om te
besluiten tot een gebrek aan onafhankelijkheid/onpartijdigheid.
 Van Leuven en de Meyere: er was een klacht tegen hen omdat men meent dat zij mee
zouden zitten achter een informatieblad ‘Gezond’, waarin nogal kritisch werd gekeken naar
de huisdokter en dat die veel te terughoudend zouden zijn om patiënten door te verwijzen.
Beide ontkennen dit en worden tuchtrechtelijk veroordeeld, en kregen allebei een schorsing.
 Beide zaken worden naar belgisch recht volledig uitgeput. Alle drie gaan ze naar EHRM, het
hof krijgt voor het eerst de kans om te bevestigen dat de waarborgen van art. 6 EVRM ook
gelden in tuchtzaken. Er werden 2 mogelijke schendingen van dit artikel voorgelegd aan het
hof. Eerste schending: samenstelling tuchtcollege  het EHRM zag hier geen probleem dat
het enkele feit dat de rechters die ten gronde zouden beoordeeld hebben, mede-
beoefenaars waren. Wat was wel een probleem en hier is België wel voor veroordeeld en dat
is dat de tuchtzittingen openbaar zouden moeten zijn, dat was toen altijd geweigerd.

 Quid toepassing art. 6-2 en 6-3 EVRM?

 Vormt een tuchtrechtelijke vervolging een “strafvervolging” / “criminal charge” in de zin van
art. 6 EVRM? Engel-critria:
o 1. indeling wetgeving betrokken staat
 De staat kwalificeert het als een tuchtregel.
o 2. aard van de overtreding (geldt norm voor iedereen, dan wel voor een bepaalde
groep)

9

,  Enkel voor bepaalde personen/beroepsgroep = indicatie dat het gaat om een
tuchtmaatregel
o 3. de ernst van de sanctie
 Het hof oordeelt standaard dat de meeste tuchtrechten enkel en alleen maar
gaan over een burgerlijke betwisting, en geen strafvervolging zijn.
 Hierop bestaat 1 uitzondering – hiërarchischtuchtrecht.
 Vooral gevangenis- en militairtuchtrecht: als je vrijheidsberovende
straffen gaat opleggen is de kans groot dat we dat gaan kwalificeren
als een strafvervolging.
 Voor de meeste tuchtrechtelijke procedures zullen §2 en 3 niet van toepassing zijn.
 Verschillende soorten tuchtrecht:
o hiërarchisch tuchtrecht (gevangenistuchtrecht en militair tuchtrecht)
o tuchtrecht in de vertrouwensberoepen
o opvoedingstuchtrecht
o het kerkelijk tuchtrecht
o tuchtrecht in het bedrijfsleven
o tuchtrecht in het verenigingsleven
o …

Hof van Justitie Wilson t Ordre des avocats du barreau de Luxembourg is veel strenger

 Opmerkelijk in 2006 komt het HvJ tot een ander oordeel. Hoe kan die tot een uitspraak
komen over een artikel uit het EVRM?
 Wilson verhuist van VK naar Luxembourg om daar dan actief te zijn. De LS mogen
voorwaarden stellen om iemand op te nemen op het tableau met buitenlandse beroepstitel
en Luxembourg had de voorwaarde dat iemand de bestuurstaal- en gerechtstaal moest
beheren: Frans, Duits en Luxemburgs. Wilson voldeed niet aan de voorwaarde, dus zijn
opname op het tableau werd geweigerd. Hij tekende beroep aan bij tribunal administratif de
luxembourg, maar die zijn niet bevoegd. Dus Wilson gaat in beroep bij cour administratif
d’appel en die stelt een aantal prejudiciële vragen over de RL en die RL voorzag dat de LS’en
moesten voorzien wanneer er sprake is van een weigeringsbeslissing dit moet kunnen
worden aangevochten bij een rechterlijke instantie. Wilson vind dat de hele regeling hem
geen echte rechterlijike instantie biedt want het eerste orgaan, de conseil disciplinaire et
administratif uitsluitend uit advocaten van Luxembourg en tweede instantie bestond ook uit
een meerderheid van advocaten. HvJ gaat onderzoeken of de samenstelling van die 2
organen voldoet aan de voorwaarden van afhankelijke en onpartijdige rechterlijke instantie.
o HvJ: je moet een onderscheid maken tussen externe onafhankelijkheid (druk van
derde) en interne onafhankelijkheid. Een rechter moet op gelijke afstand staan van
de partijen en dat was hier niet. HvJ zei dat we in eerste aanleg zien dat het tribunal
samen was gesteld uitsluitend uit mede-advocaten en de beroepsorgaan bestond uit
5 leden, 2 rechters hof van beroep, maar weer een meerderheid van advocaten.
Cassatieberoep was ook mogelijk tegen beslissing van tuchtraad en tuchtraad van
beroep, maar dat is geen derde aanleg, maar een beperkte rechterlijke toetsing, en
dat is dus onvoldoende. Dus het HvJ oordeelt dat het weldegelijk problematisch dat
het tuchtcollege in beide feitelijke aangelegenheid, de meerderheid bestaat uit de


10