Recht notities
2025-10-27 13:52
Vak: Belgisch Publiekrecht
Tag:
Recht notities
Codex
De behandelde artikelen aanduiden en belangrijke woorden (bijzondere
meerderheidswet) aanduiden
geziene artikelnummers aanduiden, en pagina's aanduiden met post-it [1]
onderlijnen en fluoriceren mag (hele woorden; geen letters)
symbolen bij tekenen mag NIET
post-its mag je niets op schrijven
de post its moeten doorzichtbaar zijn
als iets niet in orde is in de codex, word je naar de fraude commissie gestuurd
Politieke bestuur
01. Krachtlijnen
Inleiding
Recht is een rationeel opgebouwd geheel van door de overheid
uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die
dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de
orde in de samenleving
creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht
vertoont onderlinge samenhang; systeem met een eigen begrippenkader, onderliggende
basiswaarden
kan worden afgedwongen ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken binnen
familieverband
recht ~ maatschappij
Publiekrecht beheerst de situatie van en de relaties tussen de overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling
, staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, strafrecht, recht van de
lokale besturen, delen van het omgevingsrecht, van het sociaal recht
staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen
van de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun
verhouding tot elkaar en die tot de burgers
~ constitutioneel recht; grondwettelijk recht
Privaatrecht beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen
onderscheid niet altijd even duidelijk
Kernboodschap
België is een (grondwettelijke) meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa
Deel I: Krachtlijnen
Deel II: De democratische besluitvorming
Deel III: De bevoegdheidsverdeling
Deel IV: De inwoners en hun grondrecht
Deel V: De rechtsbescherming
De Belgische staat
Het ontstaan van België
Congres van Wenen (1814)
deel van Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
zuidelijke provincies snel ontevreden
economische tegenstellingen
politieke ondervertegenwoordiging
inmenging met kerk (onderwijs)
beknotting persvrijheid
taalconflict
monsterverbond [2] van zuidelijke elites (Katholieken en Liberalen)
culminatie van spanningen
voorlopig bewind: onafhankelijkheid 4 oktober 1830
De Belgische staat
permanente bevolking [3]
afgebakend gebied
Verdrag van Maastricht (1843)
veranderlijk !
effectieve overheid (deelstaten, federale staat, steden, rechtscolleges, ...)
onafhankelijkheid (diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen, ...)
, internationale erkenning
declaratieve handeling
bevestigen bestaan van nieuwe staat
erkenning van staten, niet regeringen
België: Verdrag van Londen (1839)
gevolgen van kwalificatie als staat
rechtspersoonlijkheid
Extern: bv.: verdragen sluiten
Intern: bv.: belastingen heffen
soevereiniteit
Extern: gelijkheid, non-interventie
Intern: eigen rechtsordening bepalen
Art. 33 GW: Alle machten gaan uit van de natie
Art. 34 GW: bevoegdheidsoverdracht aan internationale organisaties
toegelaten
rechtsmacht
uitvoeringshandelingen: territoriaal
normerende of rechtsprekende handelingen
in beginsel territoriaal, maar uitzonderingen
Een democratische rechtsstaat
gezagsuitoefening in de staat na Verlichting
verwerping absolutisme
streven naar vrijheid en gelijkheid
ontwikkeling van scheiding der machten
Montesquieu
opdeling wetgevende, bestuurs- en rechtsprekende functie
politiek verantwoordelijke machten
onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke macht
ongeschreven grondwettelijk beginsel in België
toch duidelijk aanwezig in de grondwet
Titel III: De Machten
Hoofdstuk II: de federale wetgevende macht
Hoofdstuk III: de Koning en de federale regering
Hoofdstuk VI: de rechterlijke macht
algemeen rechtsbeginsel met grondwettelijke waarde
geen orthodoxe scheiding: checks and balances
wederzijdse controle en samenwerking
Kamer controleert koning
, Koning kan kamer ontbinden
Koning maakt meer de wetten
Wetgever bepaalt statuur rechters
Koning benoemt rechters
Rechters controleren beide machten
soms diffuse taakverdeling
WM: parlementair onderzoek, genade, naturalisatie
UM: genaderecht
Rechtsvormende rol rechter (GwH)
ook meer verticale machtenscheiding tussen federale overheid, deelstaten en Europese
Unie
verschuiving van evenwichten ?
van tripolaire naar bipolaire ?
ontwikkeling van rechtsstaat (rule of law, état de droit)
formele voorwaarde
overheid aan het recht onderworpen: rechtmatigheidsbeginsel & hiërarchie der
normen
voldoende duidelijk en stabiel
recht moet afdwingbaar zijn voor de onafhankelijke rechter
materiële voorwaarden
recht moet democratisch tot stand komen
recht moet grondrechten respecteren
wisselwerking rechtsstaat - democratie - grondrechten: de democratische
rechtsstaat
België = democratische rechtsstaat
toch (bredere) tendens van achteruitgang
door graduele ingrepen van leiders met autocratische neigingen
De (federale) staat België
nieuwe invulling nationale democratische ruimte
sinds 1970: elementen van consensusdemocratie ter pacificatie van
tegenstellingen
etnisch, religieus, taalkundig, ... onderscheiden groepen in één politieke ruimte
laten samenleven
geen zuivere meerderheids-, wel consensuslogica
voorbeelden van consensusdemocratie in de GW
bijzonderemeerderheidswetten (Art. 4 GW §3)
pariteit ministerraad (Art. 99 GW)
Alarmbelprocedure (Art. 54 GW)
Samenstelling Hoge Raad voor de Justitie (Art. 151 GW §2)
2025-10-27 13:52
Vak: Belgisch Publiekrecht
Tag:
Recht notities
Codex
De behandelde artikelen aanduiden en belangrijke woorden (bijzondere
meerderheidswet) aanduiden
geziene artikelnummers aanduiden, en pagina's aanduiden met post-it [1]
onderlijnen en fluoriceren mag (hele woorden; geen letters)
symbolen bij tekenen mag NIET
post-its mag je niets op schrijven
de post its moeten doorzichtbaar zijn
als iets niet in orde is in de codex, word je naar de fraude commissie gestuurd
Politieke bestuur
01. Krachtlijnen
Inleiding
Recht is een rationeel opgebouwd geheel van door de overheid
uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die
dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de
orde in de samenleving
creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht
vertoont onderlinge samenhang; systeem met een eigen begrippenkader, onderliggende
basiswaarden
kan worden afgedwongen ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken binnen
familieverband
recht ~ maatschappij
Publiekrecht beheerst de situatie van en de relaties tussen de overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling
, staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, strafrecht, recht van de
lokale besturen, delen van het omgevingsrecht, van het sociaal recht
staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen
van de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun
verhouding tot elkaar en die tot de burgers
~ constitutioneel recht; grondwettelijk recht
Privaatrecht beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen
onderscheid niet altijd even duidelijk
Kernboodschap
België is een (grondwettelijke) meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa
Deel I: Krachtlijnen
Deel II: De democratische besluitvorming
Deel III: De bevoegdheidsverdeling
Deel IV: De inwoners en hun grondrecht
Deel V: De rechtsbescherming
De Belgische staat
Het ontstaan van België
Congres van Wenen (1814)
deel van Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
zuidelijke provincies snel ontevreden
economische tegenstellingen
politieke ondervertegenwoordiging
inmenging met kerk (onderwijs)
beknotting persvrijheid
taalconflict
monsterverbond [2] van zuidelijke elites (Katholieken en Liberalen)
culminatie van spanningen
voorlopig bewind: onafhankelijkheid 4 oktober 1830
De Belgische staat
permanente bevolking [3]
afgebakend gebied
Verdrag van Maastricht (1843)
veranderlijk !
effectieve overheid (deelstaten, federale staat, steden, rechtscolleges, ...)
onafhankelijkheid (diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen, ...)
, internationale erkenning
declaratieve handeling
bevestigen bestaan van nieuwe staat
erkenning van staten, niet regeringen
België: Verdrag van Londen (1839)
gevolgen van kwalificatie als staat
rechtspersoonlijkheid
Extern: bv.: verdragen sluiten
Intern: bv.: belastingen heffen
soevereiniteit
Extern: gelijkheid, non-interventie
Intern: eigen rechtsordening bepalen
Art. 33 GW: Alle machten gaan uit van de natie
Art. 34 GW: bevoegdheidsoverdracht aan internationale organisaties
toegelaten
rechtsmacht
uitvoeringshandelingen: territoriaal
normerende of rechtsprekende handelingen
in beginsel territoriaal, maar uitzonderingen
Een democratische rechtsstaat
gezagsuitoefening in de staat na Verlichting
verwerping absolutisme
streven naar vrijheid en gelijkheid
ontwikkeling van scheiding der machten
Montesquieu
opdeling wetgevende, bestuurs- en rechtsprekende functie
politiek verantwoordelijke machten
onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke macht
ongeschreven grondwettelijk beginsel in België
toch duidelijk aanwezig in de grondwet
Titel III: De Machten
Hoofdstuk II: de federale wetgevende macht
Hoofdstuk III: de Koning en de federale regering
Hoofdstuk VI: de rechterlijke macht
algemeen rechtsbeginsel met grondwettelijke waarde
geen orthodoxe scheiding: checks and balances
wederzijdse controle en samenwerking
Kamer controleert koning
, Koning kan kamer ontbinden
Koning maakt meer de wetten
Wetgever bepaalt statuur rechters
Koning benoemt rechters
Rechters controleren beide machten
soms diffuse taakverdeling
WM: parlementair onderzoek, genade, naturalisatie
UM: genaderecht
Rechtsvormende rol rechter (GwH)
ook meer verticale machtenscheiding tussen federale overheid, deelstaten en Europese
Unie
verschuiving van evenwichten ?
van tripolaire naar bipolaire ?
ontwikkeling van rechtsstaat (rule of law, état de droit)
formele voorwaarde
overheid aan het recht onderworpen: rechtmatigheidsbeginsel & hiërarchie der
normen
voldoende duidelijk en stabiel
recht moet afdwingbaar zijn voor de onafhankelijke rechter
materiële voorwaarden
recht moet democratisch tot stand komen
recht moet grondrechten respecteren
wisselwerking rechtsstaat - democratie - grondrechten: de democratische
rechtsstaat
België = democratische rechtsstaat
toch (bredere) tendens van achteruitgang
door graduele ingrepen van leiders met autocratische neigingen
De (federale) staat België
nieuwe invulling nationale democratische ruimte
sinds 1970: elementen van consensusdemocratie ter pacificatie van
tegenstellingen
etnisch, religieus, taalkundig, ... onderscheiden groepen in één politieke ruimte
laten samenleven
geen zuivere meerderheids-, wel consensuslogica
voorbeelden van consensusdemocratie in de GW
bijzonderemeerderheidswetten (Art. 4 GW §3)
pariteit ministerraad (Art. 99 GW)
Alarmbelprocedure (Art. 54 GW)
Samenstelling Hoge Raad voor de Justitie (Art. 151 GW §2)
