SV staats-en administratief recht
Les 1 (17/11 en 21/11): Herhaling relevante kennis + de kwalificatie als een “bestuur”.
Les 2 (24/11 en 28/11): De gevolgen van de kwalificatie “bestuur”: de ABBB en WOD.
Les 3 (01/12 en 05/12): De organisatie van het bestuur en de interne werking van het bestuur.
Les 4 (08/12 en 12/12): De interne werking van een bestuur + de externe werking van het bestuur:
de administratieve sancties, de openbaarheid van bestuur en concessies.
Les 5 (19/12): De externe werking van een bestuur: overheidsopdrachten.
Les 6 (05/01 en 09/01): De grondrechten en hun verband met een bestuur.
LW1
1 De kwalificatie als een “bestuur”
Het bestuursrecht of het administratieve recht = het geheel van de geschreven en ongeschreven
(beginselen) rechtsregels met betrekking tot de werking van het bestuur.
Enerzijds wijst dit op de activiteit of op een functie, met name op het besturen.
Anderzijds wijst dit op het geheel van instellingen die instaan voor het bestuur, met name
de bestuursorganen.
Geen specifieke definitie, maar als men gekwalificeerd is als bestuur, zijn ze een bestuur. Er zijn veel
verschillende soorten besturen bv. de gemeente, de intercommunale vuilnisophaaldienst, Waterlink, De
Lijn, VTM, de rechterlijke en wetgevende macht zijn allemaal besturen maar zijn heel verschillend.
Publiek/Privaat?? à bv De post zelf is een publiek orgaan (handeling = post naar de mensen toe
brengen), maar het afleveren is het privaatrechtelijke is een aspect waar ze concurrentie hebben (PostNL,
DPD, Bpost)
Wat valt er specifiek te begrijpen onder een bestuur?
Is dit een overheidsinstelling?
Artikel 14,§1,1° van de RvS-Wetten van 12 januari 1973 verwijzen naar het begrip
“administratieve overheden”.
Artikel 1 van de Wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen verwijst ook naar “administratieve overheden”.
Artikel 3,1° van het thans opgeheven Vlaamse Decreet van 26 maart 2004 betreffende de
openbaarheid van bestuur verwijst naar de term “administratieve overheid”.
Artikel 2,1° van het Vlaamse Decreet van 07 mei 2004 houdende wijziging van het decreet
van 7 juli 1998 houdende instelling van de Vlaamse Ombudsdienst, wat betreft de
bescherming van ambtenaren die melding maken van onregelmatigheden, verwijst tevens
ook naar het begrip “administratieve overheid”.
Een bestuur lijkt op het eerste gezicht alleen te verwijzen naar de uitvoerende macht. (niet waar! à
gemeente en provincies, zijn OOK openbare besturen en behoren niet tot de uitvoerende macht. Het zijn
autonome publiekrechtelijke rechtspersonen)
De verwijzing in de regelgeving naar begrippen zoals onder meer “administratieve
overheid”, “bestuursinstantie” en “Raad van State” lijken allemaal naar de uitvoerende
macht te verwijzen, maar desalniettemin is dit toch ruimer dan dat.
1
, Herhaling vorig jaar
De Raad van State is de waakhond van de uitvoerende macht.
Objectief contentieux: vernietiging van eenzijdige administratieve rechtshandelingen binnen de 60
dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes, terugwerkende kracht tav iedereen).
(Afdeling Bestuursrechtspraak) art. 19 RVS-wet
Subjectief contentieux: buiten toepassing laten van algemene, provinciale en plaatselijke besluiten en
verordeningen die in strijd zijn met de wet door de gewone rechter op grond van Art. 159 Gw. (inter
partes). Rechter in geschil moet foutieve administratieve rechtshandeling buiten beschouwing laten,
MAAR blijft alleen tussen betrokken partijen en geschil zelf. Deze verdwijnt niet uit het rechtsverkeer. RvS
kan dit enkel door annulatieverzoek te doen.
Subjectief contentieux MAG ALTIJD, geen termijn.
Bv als er een KB tegenkomt dat ongrondwettelijk is dan kan je niet naar GwH gaan, maar wel naar RvS. Als
60 dagen voorbij zijn, kan het niet meer worden vernietigd tav iedereen. Maar als je het 5 jaar later
aanvecht omdat het in strijd is met een hogere wet, dan moet de rechter dat KB buiten toepassing laten.
Rechter mag niet zeggen dat het onwettig is, maar moet doen alsof het niet bestaat.
à De uitvoerende macht (regering en Koning) heeft een belangrijke rol bij het uitvoeren van wetten (art.
108 Gw. / art. 20 BWHI).
Ruim te interpreteren: zij mogen uit de wet en uit haar beweegredenen alle gevolgen
afleiden die er op een natuurlijke wijze uit voortvloeien en die ermee in overeenstemming
kunnen zijn (Cass. 18 november 1924).
à Verplicht om wetten uit te voeren in een redelijke termijn.
Samenwerking tussen wetgevende en uitvoerende macht.
à KB en MB moet in overeenstemming zijn met de wetten (hiërarchie der normen). à Als niet,
RvS voor eenzijdige administratieve RH te vernietigen, niet voor decreten, wetten,…!
2
,Beperking: zij mogen wetten niet opheffen, wijzigen, aanvullen, uitbreiden of beperken. Tevens mag hij
wetten niet schorsen noch vrijstelling van hun uitvoering verlenen.
Bijzondere machten (art. 105 Gw. / art. 69 en 78 BWHI):
• Koning kan onder bepaalde voorwaarden regelgevende bevoegdheden krijgen van het parlement.
(Wetgevende macht gaat bepaalde bevoegdheden overdragen aan de uitvoerende macht)
• Vroeger eerder zeldzaam, vandaag meer en meer de norm.
• Bv. hervorming NMBS en COVID-19-maatregelen
à Vooral van belang bij de bekrachtiging van de bijzondere machtenbesluiten. Dit bepaalt of dat zij onder
toezicht van de Raad van State of van het Grondwettelijk Hof vallen. GwH controleert WG macht. Als de
WG macht zijn bevoegdheden overdraagt, worden dit wetten en moeten deze bij contentieux bij het GwH
worden vernietigd.
Het Grondwettelijk Hof controleert de wetgevende macht.
Objectief contentieux: vernietiging van wetten, decreten en ordonnanties binnen de 6 maanden na de
publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes). Art. 18 bijzondere wet GwH
Subjectief contentieux: antwoorden op een prejudiciële vraag en desgevallend buiten toepassing laten
van de strijdige wetgevende norm (inter partes). Art. 26 GwH
Residuaire bevoegdheden (restbevoegdheid) Voorbehouden bevoegdheden WG macht,
Normaal voor WG macht, maar kan ook door maar kunnen tijdelijk worden overgedragen
UM aan UM
• Uitzonderlijke omstandigheden. • Uitzonderlijke omstandigheden.
• Duidelijk en nauwkeurig omschreven • Duidelijk en nauwkeurig omschreven
bevoegdheid. bevoegdheid.
• Beperkte duurtijd. • Beperkte duurtijd.
• Bekrachtiging door de wetgever in redelijke • Bekrachtiging door de wetgever in redelijke
termijn: optioneel. termijn: verplicht. à ALS NIET blijft het een
• Respect hogere rechtsnormen. 159 GW eenzijdige administratieve rechtshandeling
• Verplichte collegialiteit ministerraad. waardoor het in aanmerking komt bij de
RvS.
• Respect hogere rechtsnormen.
• Verplichte collegialiteit ministerraad.
Hiërarchie der normen:
1. Grondwetsconform internationaal recht met rechtstreekse werking (Verdragen)
2. Grondwet.
3. Bijzondere wetten / bijzondere decreten.
4. Wetten = decreten = ordonnanties = internationaal recht zonder rechtstreekse werking.
5. Ordonnanties inzake ruimtelijke ordening, vervoer, infrastructuur en stedenbouw.
6. KB / besluit gemeenschaps- en gewestregering / omzendbrieven.
3
, 7. MB / besluit individueel lid gemeenschaps- en gewestregering / omzendbrieven.
8. Reglementen van de Provincieraad.
9. Besluiten van de Bestendige deputatie.
10. Reglementen van de Gemeenteraad.
11. Besluiten van het College van Burgemeester en Schepenen.
En internationaal recht met rechtstreekse werking dat niet grondwetsconform is?
De administratieve overheid
Positieve en negatieve CRITERIA
Om de kwalificatie van administratieve overheid te verwerven, zijn er enkele negatieve criteria
voorhanden (artikel 14, §1, 2° RvS-wetten): (RvS is niet bevoegd voor WG en RM behalve bij de
uitzonderingen) Als een instelling tot de UM behoort, zijn ze niet automatisch een administratieve of
bestuurlijke rechtsmacht.
1. Voor wat betreft de wetgevende macht (inclusief de ombudsmannen):
Neen, uitgezonderd (1) overheidsopdrachten en (2) personeelsaangelegenheden, (3) de aanwerving,
aanwijzing en benoeming in een openbaar ambt en (4) tuchtsancties.
BV wanneer er een overheidsopdracht wordt uitgeschreven om nieuwe zetels te installeren in het
parlement , wordt dit als een overheidsopdracht beschouwd en zijn zij WEL een administratieve overheid.
2. Voor wat betreft de rechterlijke macht (inclusief het Rekenhof, Grondwettelijk Hof, Raad van State,
administratieve rechtscolleges en de Hoge Raad voor de Justitie):
Neen, uitgezonderd (1) overheidsopdrachten en (2) personeelsaangelegenheden, (3) de aanwerving,
aanwijzing en benoeming in een openbaar ambt en (4) tuchtsancties.
• Deze negatieve criteria worden vaak uitsluitingscriteria genoemd.
Het is niet omdat een instelling tot de uitvoerende macht behoort, dat zij automatisch een
administratieve of bestuurlijke overheid is.
Om de kwalificatie van administratieve overheid te verwerven, zijn er enkele positieve criteria
voorhanden. Deze werden vooropgesteld door de rechtspraak van het Hof van Cassatie:
ORGANIEKE CRITERIA Oprichting of erkenning en toezicht.
Oprichting/erkenning: Is de instantie opgericht
of erkend door een publieke rechtspersoon? (bv de
post is vroeger opgericht en erkend door de
Belgische Staat met de bevoegdheid post te
brengen naar de mensen)
Toezicht: Heeft de staat een grote impact op de
4
Les 1 (17/11 en 21/11): Herhaling relevante kennis + de kwalificatie als een “bestuur”.
Les 2 (24/11 en 28/11): De gevolgen van de kwalificatie “bestuur”: de ABBB en WOD.
Les 3 (01/12 en 05/12): De organisatie van het bestuur en de interne werking van het bestuur.
Les 4 (08/12 en 12/12): De interne werking van een bestuur + de externe werking van het bestuur:
de administratieve sancties, de openbaarheid van bestuur en concessies.
Les 5 (19/12): De externe werking van een bestuur: overheidsopdrachten.
Les 6 (05/01 en 09/01): De grondrechten en hun verband met een bestuur.
LW1
1 De kwalificatie als een “bestuur”
Het bestuursrecht of het administratieve recht = het geheel van de geschreven en ongeschreven
(beginselen) rechtsregels met betrekking tot de werking van het bestuur.
Enerzijds wijst dit op de activiteit of op een functie, met name op het besturen.
Anderzijds wijst dit op het geheel van instellingen die instaan voor het bestuur, met name
de bestuursorganen.
Geen specifieke definitie, maar als men gekwalificeerd is als bestuur, zijn ze een bestuur. Er zijn veel
verschillende soorten besturen bv. de gemeente, de intercommunale vuilnisophaaldienst, Waterlink, De
Lijn, VTM, de rechterlijke en wetgevende macht zijn allemaal besturen maar zijn heel verschillend.
Publiek/Privaat?? à bv De post zelf is een publiek orgaan (handeling = post naar de mensen toe
brengen), maar het afleveren is het privaatrechtelijke is een aspect waar ze concurrentie hebben (PostNL,
DPD, Bpost)
Wat valt er specifiek te begrijpen onder een bestuur?
Is dit een overheidsinstelling?
Artikel 14,§1,1° van de RvS-Wetten van 12 januari 1973 verwijzen naar het begrip
“administratieve overheden”.
Artikel 1 van de Wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen verwijst ook naar “administratieve overheden”.
Artikel 3,1° van het thans opgeheven Vlaamse Decreet van 26 maart 2004 betreffende de
openbaarheid van bestuur verwijst naar de term “administratieve overheid”.
Artikel 2,1° van het Vlaamse Decreet van 07 mei 2004 houdende wijziging van het decreet
van 7 juli 1998 houdende instelling van de Vlaamse Ombudsdienst, wat betreft de
bescherming van ambtenaren die melding maken van onregelmatigheden, verwijst tevens
ook naar het begrip “administratieve overheid”.
Een bestuur lijkt op het eerste gezicht alleen te verwijzen naar de uitvoerende macht. (niet waar! à
gemeente en provincies, zijn OOK openbare besturen en behoren niet tot de uitvoerende macht. Het zijn
autonome publiekrechtelijke rechtspersonen)
De verwijzing in de regelgeving naar begrippen zoals onder meer “administratieve
overheid”, “bestuursinstantie” en “Raad van State” lijken allemaal naar de uitvoerende
macht te verwijzen, maar desalniettemin is dit toch ruimer dan dat.
1
, Herhaling vorig jaar
De Raad van State is de waakhond van de uitvoerende macht.
Objectief contentieux: vernietiging van eenzijdige administratieve rechtshandelingen binnen de 60
dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes, terugwerkende kracht tav iedereen).
(Afdeling Bestuursrechtspraak) art. 19 RVS-wet
Subjectief contentieux: buiten toepassing laten van algemene, provinciale en plaatselijke besluiten en
verordeningen die in strijd zijn met de wet door de gewone rechter op grond van Art. 159 Gw. (inter
partes). Rechter in geschil moet foutieve administratieve rechtshandeling buiten beschouwing laten,
MAAR blijft alleen tussen betrokken partijen en geschil zelf. Deze verdwijnt niet uit het rechtsverkeer. RvS
kan dit enkel door annulatieverzoek te doen.
Subjectief contentieux MAG ALTIJD, geen termijn.
Bv als er een KB tegenkomt dat ongrondwettelijk is dan kan je niet naar GwH gaan, maar wel naar RvS. Als
60 dagen voorbij zijn, kan het niet meer worden vernietigd tav iedereen. Maar als je het 5 jaar later
aanvecht omdat het in strijd is met een hogere wet, dan moet de rechter dat KB buiten toepassing laten.
Rechter mag niet zeggen dat het onwettig is, maar moet doen alsof het niet bestaat.
à De uitvoerende macht (regering en Koning) heeft een belangrijke rol bij het uitvoeren van wetten (art.
108 Gw. / art. 20 BWHI).
Ruim te interpreteren: zij mogen uit de wet en uit haar beweegredenen alle gevolgen
afleiden die er op een natuurlijke wijze uit voortvloeien en die ermee in overeenstemming
kunnen zijn (Cass. 18 november 1924).
à Verplicht om wetten uit te voeren in een redelijke termijn.
Samenwerking tussen wetgevende en uitvoerende macht.
à KB en MB moet in overeenstemming zijn met de wetten (hiërarchie der normen). à Als niet,
RvS voor eenzijdige administratieve RH te vernietigen, niet voor decreten, wetten,…!
2
,Beperking: zij mogen wetten niet opheffen, wijzigen, aanvullen, uitbreiden of beperken. Tevens mag hij
wetten niet schorsen noch vrijstelling van hun uitvoering verlenen.
Bijzondere machten (art. 105 Gw. / art. 69 en 78 BWHI):
• Koning kan onder bepaalde voorwaarden regelgevende bevoegdheden krijgen van het parlement.
(Wetgevende macht gaat bepaalde bevoegdheden overdragen aan de uitvoerende macht)
• Vroeger eerder zeldzaam, vandaag meer en meer de norm.
• Bv. hervorming NMBS en COVID-19-maatregelen
à Vooral van belang bij de bekrachtiging van de bijzondere machtenbesluiten. Dit bepaalt of dat zij onder
toezicht van de Raad van State of van het Grondwettelijk Hof vallen. GwH controleert WG macht. Als de
WG macht zijn bevoegdheden overdraagt, worden dit wetten en moeten deze bij contentieux bij het GwH
worden vernietigd.
Het Grondwettelijk Hof controleert de wetgevende macht.
Objectief contentieux: vernietiging van wetten, decreten en ordonnanties binnen de 6 maanden na de
publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes). Art. 18 bijzondere wet GwH
Subjectief contentieux: antwoorden op een prejudiciële vraag en desgevallend buiten toepassing laten
van de strijdige wetgevende norm (inter partes). Art. 26 GwH
Residuaire bevoegdheden (restbevoegdheid) Voorbehouden bevoegdheden WG macht,
Normaal voor WG macht, maar kan ook door maar kunnen tijdelijk worden overgedragen
UM aan UM
• Uitzonderlijke omstandigheden. • Uitzonderlijke omstandigheden.
• Duidelijk en nauwkeurig omschreven • Duidelijk en nauwkeurig omschreven
bevoegdheid. bevoegdheid.
• Beperkte duurtijd. • Beperkte duurtijd.
• Bekrachtiging door de wetgever in redelijke • Bekrachtiging door de wetgever in redelijke
termijn: optioneel. termijn: verplicht. à ALS NIET blijft het een
• Respect hogere rechtsnormen. 159 GW eenzijdige administratieve rechtshandeling
• Verplichte collegialiteit ministerraad. waardoor het in aanmerking komt bij de
RvS.
• Respect hogere rechtsnormen.
• Verplichte collegialiteit ministerraad.
Hiërarchie der normen:
1. Grondwetsconform internationaal recht met rechtstreekse werking (Verdragen)
2. Grondwet.
3. Bijzondere wetten / bijzondere decreten.
4. Wetten = decreten = ordonnanties = internationaal recht zonder rechtstreekse werking.
5. Ordonnanties inzake ruimtelijke ordening, vervoer, infrastructuur en stedenbouw.
6. KB / besluit gemeenschaps- en gewestregering / omzendbrieven.
3
, 7. MB / besluit individueel lid gemeenschaps- en gewestregering / omzendbrieven.
8. Reglementen van de Provincieraad.
9. Besluiten van de Bestendige deputatie.
10. Reglementen van de Gemeenteraad.
11. Besluiten van het College van Burgemeester en Schepenen.
En internationaal recht met rechtstreekse werking dat niet grondwetsconform is?
De administratieve overheid
Positieve en negatieve CRITERIA
Om de kwalificatie van administratieve overheid te verwerven, zijn er enkele negatieve criteria
voorhanden (artikel 14, §1, 2° RvS-wetten): (RvS is niet bevoegd voor WG en RM behalve bij de
uitzonderingen) Als een instelling tot de UM behoort, zijn ze niet automatisch een administratieve of
bestuurlijke rechtsmacht.
1. Voor wat betreft de wetgevende macht (inclusief de ombudsmannen):
Neen, uitgezonderd (1) overheidsopdrachten en (2) personeelsaangelegenheden, (3) de aanwerving,
aanwijzing en benoeming in een openbaar ambt en (4) tuchtsancties.
BV wanneer er een overheidsopdracht wordt uitgeschreven om nieuwe zetels te installeren in het
parlement , wordt dit als een overheidsopdracht beschouwd en zijn zij WEL een administratieve overheid.
2. Voor wat betreft de rechterlijke macht (inclusief het Rekenhof, Grondwettelijk Hof, Raad van State,
administratieve rechtscolleges en de Hoge Raad voor de Justitie):
Neen, uitgezonderd (1) overheidsopdrachten en (2) personeelsaangelegenheden, (3) de aanwerving,
aanwijzing en benoeming in een openbaar ambt en (4) tuchtsancties.
• Deze negatieve criteria worden vaak uitsluitingscriteria genoemd.
Het is niet omdat een instelling tot de uitvoerende macht behoort, dat zij automatisch een
administratieve of bestuurlijke overheid is.
Om de kwalificatie van administratieve overheid te verwerven, zijn er enkele positieve criteria
voorhanden. Deze werden vooropgesteld door de rechtspraak van het Hof van Cassatie:
ORGANIEKE CRITERIA Oprichting of erkenning en toezicht.
Oprichting/erkenning: Is de instantie opgericht
of erkend door een publieke rechtspersoon? (bv de
post is vroeger opgericht en erkend door de
Belgische Staat met de bevoegdheid post te
brengen naar de mensen)
Toezicht: Heeft de staat een grote impact op de
4
