Samenvatting - Gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg
Inhoudsopgave
Introductie................................................................................................................................................................4
0.1 Wat is gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg......................................................................................4
0.2 Verschillende paradigma’s.........................................................................................................................4
Deel 1: Psychiatrische stoornissen...........................................................................................................................5
1. Algemeen.........................................................................................................................................................5
1.1 Definitie psychiatrische stoornis................................................................................................................5
1.2 Psychiatrische diagnostiek.........................................................................................................................7
1.3 Prevalentie van psychiatrische stoornissen............................................................................................12
1.4 Relatie psychiatrische stoornis – delict...................................................................................................17
2. Neurobiologie.................................................................................................................................................18
2.1 Inleiding – werking van het zenuwstelsel................................................................................................18
2.2 Vormen van agressief gedrag..................................................................................................................20
2.3 Neurowetenschappelijk onderzoek naar antisociaal gedrag..................................................................21
2.4 Neurolaw.................................................................................................................................................28
3. Specifieke psychiatrische stoornissen............................................................................................................29
3.1 Psychotische stoornissen.........................................................................................................................29
3.2 Verstandelijke beperking........................................................................................................................47
3.3 Stemmingsstoornissen............................................................................................................................55
3.4 Suïcidaliteit..............................................................................................................................................66
3.5 Verslaving.................................................................................................................................................79
3.6 Autisme...................................................................................................................................................83
3.7 Persoonlijkheidsstoornissen....................................................................................................................97
Deel 2: Risicotaxatie.............................................................................................................................................109
1. Psychopathie................................................................................................................................................109
1.1. Algemene kenmerken van psychopathie..............................................................................................110
1.2. Ontstaan van psychopathie..................................................................................................................116
1.3. Behandeling en aanpak........................................................................................................................120
2. Risicotaxatie.............................................................................................................................................125
2.1. Algemene aspecten..............................................................................................................................125
2.2. Risicotaxatie-instrumenten...................................................................................................................128
2.3. Psychopathy checklist-revised (PCL-R)..................................................................................................135
2.4. Psychometrische kwaliteiten risicotaxatie-instrumenten....................................................................137
3. Besluitvorming.........................................................................................................................................141
3.1. Hoe nemen mensen besluiten?............................................................................................................141
1
, 3.2. Cognitieve bias......................................................................................................................................143
3.3. Ruis.......................................................................................................................................................145
Deel 3: Forensische zorg.......................................................................................................................................147
1. Algemene aspecten......................................................................................................................................147
2. Organisatie van de forensische zorg (overkoepelende modellen-kaders)...................................................148
2.1 RNR........................................................................................................................................................148
2.2 GLM........................................................................................................................................................150
2.3 Forensisch herstel..................................................................................................................................152
3. Motivatie......................................................................................................................................................154
3.1 Veranderingscircel van Prochaska en DiClemente................................................................................154
3.2 Motiverende gespreksvoering van Miller en Rollnick...........................................................................154
3.3 Zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci............................................................................................158
4. Forensische hulpverleners...........................................................................................................................159
5. Overkoepelende modellen – kaders............................................................................................................160
5.1 Intrapenitentiaire zorg...........................................................................................................................160
5.2 Extrapenitentiaire zorg..........................................................................................................................161
6. Vermaatschappelijking van zorg..................................................................................................................162
6.1 Historische context: algemeen..............................................................................................................162
6.2 Naar een gemeenschapsgerichte GGZ..................................................................................................162
6.3 Vermaatschappelijking van de forensische zorg...................................................................................164
Deel 4: Forensische statuten................................................................................................................................166
1. Wet bescherming persoon geesteszieke (WBPG)........................................................................................166
1.1 Toepassingsvoorwaarden (voor GO)......................................................................................................168
1.2 Procedure, beschermingsmaatregelen..................................................................................................169
1.3 Cijfers gedwongen opname...................................................................................................................171
1.4 Enkele kritische bedenkingen................................................................................................................173
2. Wet betreffende internering van personen (WIP).......................................................................................175
2.1 Historiek en toepassingsvoorwaarden..................................................................................................175
2.2 Interneringsprocedure...........................................................................................................................179
2.3 Enkele specifieke categorieën van geïnterneerden...............................................................................182
2.4 Kritiek op het interneringssysteem........................................................................................................182
2.5 Psychiatrisch deskundigen onderzoek in strafzaken..............................................................................183
2.6 Enkele cijfers..........................................................................................................................................189
2.7 Beschrijving interneringspopulatie........................................................................................................190
2.8 Tenuitvoerlegging interneringsmaatregel.............................................................................................192
2.9 Recidive (niet) en 2.10 Slachtoffers (niet)..............................................................................................194
Deel 5: Seksueel delinquentie..............................................................................................................................195
2
,1. Regulatie van de menselijke seksualiteit.....................................................................................................195
1.1 Dual control model................................................................................................................................195
1.2 Bio-psycho-sociaal model van Ward & Beech.......................................................................................195
1.3 Incentive motivational theory...............................................................................................................195
2. Seksueel deviant gedrag..............................................................................................................................195
2.1 Stoornissen in de stimuluscompetentie................................................................................................195
2.2 Stoornissen in de regulatie....................................................................................................................195
3. Strafbare seksualiteit...................................................................................................................................195
4. Recidive........................................................................................................................................................195
5.Diagnostiek en risicotaxatie..........................................................................................................................195
5.1 Indeling delicten....................................................................................................................................195
5.2 Diagnostiek seksuele problematiek.......................................................................................................195
5.3 Risicotaxatie...........................................................................................................................................195
6. Behandeling.................................................................................................................................................195
6.1 Psychotherapie: Cognitieve gedragstherapie........................................................................................195
6.2 Medicatie...............................................................................................................................................195
6.3 Rehabilitatie...........................................................................................................................................195
3
, Introductie
0.1 Wat is gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg
Wat is forensische/gerechtelijke GGZ?
Gerechtelijke lijkt te eng en daarom verandert men de naam nu naar forensische
Gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg = forensische geestelijke gezondheidszorg
Gerechtelijke (of forensische) psychiatrie
Gerechtelijke (of forensische) psychologie
≠ Gerechtelijke (forensische) geneeskunde (DNA- en ander medisch onderzoek in functie van
waarheidsvinding)
Engels: Law and mental health, Forensic psychology, Forensic psychiatry, forensic mental health
Raakvlakken tussen geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de rechtsbedeling
Wat is geestelijke gezondheidszorg?
Georganiseerde dienstverlening die de maximale bevordering van de psychische gezondheid
beoogt
Het voorkomen en behandelen van lichte, milde en ernstige psychische problemen
Deelgebied: psychiatrie (ernstige psychische problemen)
Wat is rechtsbedeling? -> in de eerste plaats gaat het over strafrecht
Verschillende vormen van recht (strafrecht, arbeidsr…)
Politie, rechtbank, gevangenis, forensische instellingen..
0.2 Verschillende paradigma’s
Verschillende basisparadigma’s
GGZ: Samenwerkingsmodel tussen cliënt en hulpverlener
Vs.
Forensische psychiatrie: die mensen willen vaak geen hulp en er kijkt altijd een derde mee, meer openbaar dan
GGZ
4
Inhoudsopgave
Introductie................................................................................................................................................................4
0.1 Wat is gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg......................................................................................4
0.2 Verschillende paradigma’s.........................................................................................................................4
Deel 1: Psychiatrische stoornissen...........................................................................................................................5
1. Algemeen.........................................................................................................................................................5
1.1 Definitie psychiatrische stoornis................................................................................................................5
1.2 Psychiatrische diagnostiek.........................................................................................................................7
1.3 Prevalentie van psychiatrische stoornissen............................................................................................12
1.4 Relatie psychiatrische stoornis – delict...................................................................................................17
2. Neurobiologie.................................................................................................................................................18
2.1 Inleiding – werking van het zenuwstelsel................................................................................................18
2.2 Vormen van agressief gedrag..................................................................................................................20
2.3 Neurowetenschappelijk onderzoek naar antisociaal gedrag..................................................................21
2.4 Neurolaw.................................................................................................................................................28
3. Specifieke psychiatrische stoornissen............................................................................................................29
3.1 Psychotische stoornissen.........................................................................................................................29
3.2 Verstandelijke beperking........................................................................................................................47
3.3 Stemmingsstoornissen............................................................................................................................55
3.4 Suïcidaliteit..............................................................................................................................................66
3.5 Verslaving.................................................................................................................................................79
3.6 Autisme...................................................................................................................................................83
3.7 Persoonlijkheidsstoornissen....................................................................................................................97
Deel 2: Risicotaxatie.............................................................................................................................................109
1. Psychopathie................................................................................................................................................109
1.1. Algemene kenmerken van psychopathie..............................................................................................110
1.2. Ontstaan van psychopathie..................................................................................................................116
1.3. Behandeling en aanpak........................................................................................................................120
2. Risicotaxatie.............................................................................................................................................125
2.1. Algemene aspecten..............................................................................................................................125
2.2. Risicotaxatie-instrumenten...................................................................................................................128
2.3. Psychopathy checklist-revised (PCL-R)..................................................................................................135
2.4. Psychometrische kwaliteiten risicotaxatie-instrumenten....................................................................137
3. Besluitvorming.........................................................................................................................................141
3.1. Hoe nemen mensen besluiten?............................................................................................................141
1
, 3.2. Cognitieve bias......................................................................................................................................143
3.3. Ruis.......................................................................................................................................................145
Deel 3: Forensische zorg.......................................................................................................................................147
1. Algemene aspecten......................................................................................................................................147
2. Organisatie van de forensische zorg (overkoepelende modellen-kaders)...................................................148
2.1 RNR........................................................................................................................................................148
2.2 GLM........................................................................................................................................................150
2.3 Forensisch herstel..................................................................................................................................152
3. Motivatie......................................................................................................................................................154
3.1 Veranderingscircel van Prochaska en DiClemente................................................................................154
3.2 Motiverende gespreksvoering van Miller en Rollnick...........................................................................154
3.3 Zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci............................................................................................158
4. Forensische hulpverleners...........................................................................................................................159
5. Overkoepelende modellen – kaders............................................................................................................160
5.1 Intrapenitentiaire zorg...........................................................................................................................160
5.2 Extrapenitentiaire zorg..........................................................................................................................161
6. Vermaatschappelijking van zorg..................................................................................................................162
6.1 Historische context: algemeen..............................................................................................................162
6.2 Naar een gemeenschapsgerichte GGZ..................................................................................................162
6.3 Vermaatschappelijking van de forensische zorg...................................................................................164
Deel 4: Forensische statuten................................................................................................................................166
1. Wet bescherming persoon geesteszieke (WBPG)........................................................................................166
1.1 Toepassingsvoorwaarden (voor GO)......................................................................................................168
1.2 Procedure, beschermingsmaatregelen..................................................................................................169
1.3 Cijfers gedwongen opname...................................................................................................................171
1.4 Enkele kritische bedenkingen................................................................................................................173
2. Wet betreffende internering van personen (WIP).......................................................................................175
2.1 Historiek en toepassingsvoorwaarden..................................................................................................175
2.2 Interneringsprocedure...........................................................................................................................179
2.3 Enkele specifieke categorieën van geïnterneerden...............................................................................182
2.4 Kritiek op het interneringssysteem........................................................................................................182
2.5 Psychiatrisch deskundigen onderzoek in strafzaken..............................................................................183
2.6 Enkele cijfers..........................................................................................................................................189
2.7 Beschrijving interneringspopulatie........................................................................................................190
2.8 Tenuitvoerlegging interneringsmaatregel.............................................................................................192
2.9 Recidive (niet) en 2.10 Slachtoffers (niet)..............................................................................................194
Deel 5: Seksueel delinquentie..............................................................................................................................195
2
,1. Regulatie van de menselijke seksualiteit.....................................................................................................195
1.1 Dual control model................................................................................................................................195
1.2 Bio-psycho-sociaal model van Ward & Beech.......................................................................................195
1.3 Incentive motivational theory...............................................................................................................195
2. Seksueel deviant gedrag..............................................................................................................................195
2.1 Stoornissen in de stimuluscompetentie................................................................................................195
2.2 Stoornissen in de regulatie....................................................................................................................195
3. Strafbare seksualiteit...................................................................................................................................195
4. Recidive........................................................................................................................................................195
5.Diagnostiek en risicotaxatie..........................................................................................................................195
5.1 Indeling delicten....................................................................................................................................195
5.2 Diagnostiek seksuele problematiek.......................................................................................................195
5.3 Risicotaxatie...........................................................................................................................................195
6. Behandeling.................................................................................................................................................195
6.1 Psychotherapie: Cognitieve gedragstherapie........................................................................................195
6.2 Medicatie...............................................................................................................................................195
6.3 Rehabilitatie...........................................................................................................................................195
3
, Introductie
0.1 Wat is gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg
Wat is forensische/gerechtelijke GGZ?
Gerechtelijke lijkt te eng en daarom verandert men de naam nu naar forensische
Gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg = forensische geestelijke gezondheidszorg
Gerechtelijke (of forensische) psychiatrie
Gerechtelijke (of forensische) psychologie
≠ Gerechtelijke (forensische) geneeskunde (DNA- en ander medisch onderzoek in functie van
waarheidsvinding)
Engels: Law and mental health, Forensic psychology, Forensic psychiatry, forensic mental health
Raakvlakken tussen geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de rechtsbedeling
Wat is geestelijke gezondheidszorg?
Georganiseerde dienstverlening die de maximale bevordering van de psychische gezondheid
beoogt
Het voorkomen en behandelen van lichte, milde en ernstige psychische problemen
Deelgebied: psychiatrie (ernstige psychische problemen)
Wat is rechtsbedeling? -> in de eerste plaats gaat het over strafrecht
Verschillende vormen van recht (strafrecht, arbeidsr…)
Politie, rechtbank, gevangenis, forensische instellingen..
0.2 Verschillende paradigma’s
Verschillende basisparadigma’s
GGZ: Samenwerkingsmodel tussen cliënt en hulpverlener
Vs.
Forensische psychiatrie: die mensen willen vaak geen hulp en er kijkt altijd een derde mee, meer openbaar dan
GGZ
4