THEMA 1: WAT IS ACO? _____________________________________________ 1
Terminologie _________________________________________________________________ 1
1) Alternatieve______________________________________________________________________ 1
2) Conflict _________________________________________________________________________ 2
3) Oplossing _______________________________________________________________________ 2
Indeling ______________________________________________________________________ 2
Participatieve of tussenpartijdige conflictoplossing ____________________________________ 3
Adversariële of bovenpartijdige conflictbeslechting ____________________________________ 3
Zuivere tweedeling? ________________________________________________________________ 4
Belang voor masterstudenten rechten ________________________________________ 5
Wijzigende rol actoren van justitie ____________________________________________________ 5
De advocaat: Art. 444 Ger.W. ______________________________________________________________ 5
De gerechtsdeurwaarder: art. 519 §4 Ger.W. ________________________________________________ 6
De rechter ________________________________________________________________________________ 6
Partijbelang ________________________________________________________________________ 6
Maatschappelijk belang _____________________________________________________________ 7
Beleidskeuze_______________________________________________________________________ 8
THEMA 2: TUSSENPARTIJDIGE ALTERNATIEVE CONFLICTOPLOSSING _ 8
Waarom multidisciplinaire benadering?_______________________________________ 8
1) Psychologische component _______________________________________________ 10
Wat is een conflict? En wat doet het met mensen? ___________________________________ 10
Terminologie ____________________________________________________________________________ 10
Wat gebeurt er bij conflict? _______________________________________________________________ 11
Types conflict ____________________________________________________________________________ 13
Conflictescalatie_________________________________________________________________________ 14
Constructieve communicatie: van competitie naar coöperatie ________________________ 17
Conflictstijlen ___________________________________________________________________________ 17
Conflictanalyse: het 7-I model ____________________________________________________________ 21
Communicatie ___________________________________________________________________________ 21
Ijsberg ________________________________________________________________________________ 21
Communicatie en ruis _________________________________________________________________ 22
Actief luisteren ________________________________________________________________________ 23
Bemiddelende interventies en onderhandelen _______________________________________ 27
Onderhandelen en bemiddelen ___________________________________________________________ 27
Begrip ________________________________________________________________________________ 28
Kenmerken____________________________________________________________________________ 28
Types _________________________________________________________________________________ 28
Voorbereiden van de onderhandeling ____________________________________________________ 30
Definitie van bemiddeling & basisprincipes _________________________________________________ 33
Bemiddeling stemt tot tevredenheid _______________________________________________________ 35
2) Juridische component_____________________________________________________ 37
Gerechtelijke en buitengerechtelijke bemiddeling ____________________________________ 37
Wat is het? ______________________________________________________________________________ 37
, Bouwstenen/principes ___________________________________________________________________ 38
Vrijwilligheid en Partijen als beheerders van de inhoud ____________________________________ 39
Over deelname _____________________________________________________________________ 39
Buitengerechtelijke bemiddeling ___________________________________________________ 39
Gerechtelijke bemiddeling ___________________________________________________________ 41
Over organisatie ____________________________________________________________________ 42
Keuze procedure: 1731 + 1736 Ger.W. ______________________________________________ 42
Keuze bemiddelaar _______________________________________________________________ 43
Over uitkomst _______________________________________________________________________ 43
Vertrouwelijkheid ______________________________________________________________________ 44
Medewerking van een derde ____________________________________________________________ 45
Gestructureerd maar flexibel proces moo belangengericht onderhandelen _________________ 47
‘gestructureerd’ _____________________________________________________________________ 47
Belangengericht onderhandelen ______________________________________________________ 47
Verloop en milestones ____________________________________________________________________ 47
Buitengerechtelijke bemiddeling ________________________________________________________ 47
Gerechtelijke bemiddeling _____________________________________________________________ 49
overzicht ______________________________________________________________________________ 50
Collaboratief onderhandelen _______________________________________________________ 50
Wat is het? ______________________________________________________________________________ 50
Bouwstenen _____________________________________________________________________________ 51
Vrijwilligheid en partijen als beheerders van proces en inhoud _____________________________ 51
Partij-autonomie omtrent deelname? _________________________________________________ 51
Partij-autonomie omtrent organisatie? ________________________________________________ 52
Partij-autonomie omtrent uitkomst? __________________________________________________ 52
Vertrouwelijkheid ______________________________________________________________________ 53
Bijstand en advies van een of meerdere derden __________________________________________ 53
Gestructureerd maar flexibel proces van (belangengericht) onderhandelen ________________ 54
Verloop _________________________________________________________________________________ 54
1) Toegangsweg _______________________________________________________________________ 54
2) Procedure volgt twee sporen: ________________________________________________________ 54
3) Rol Collaboratieve advocaten tav eigen cliËnt _________________________________________ 55
4) Einde _______________________________________________________________________________ 55
5) Uitvoerbaarheid door homologatie? ___________________________________________________ 56
Verzoening en de rol van de rechter = minnelijke schikking ____________________________ 56
Wat is het? ______________________________________________________________________________ 56
Minnelijke schikking door grondrechter ____________________________________________________ 57
Vrijwillige poging_______________________________________________________________________ 57
Voorafgaand ________________________________________________________________________ 58
Incidenteel _________________________________________________________________________ 59
Verplichte poging ______________________________________________________________________ 60
Kamers voor Minnelijke Schikking _________________________________________________________ 60
Overzicht thema 2 ___________________________________________________________ 61
THEMA 3: BOVENPARTIJDIGE ACO _________________________________ 63
1) Arbitrage _________________________________________________________________ 63
Wat is het? ________________________________________________________________________ 63
Complex juridisch raamwerk _______________________________________________________ 66
, Bouwstenen ______________________________________________________________________ 67
Partijen kiezen: overeenkomst ____________________________________________________________ 67
(1) Types arbitrageovereenkomsten _____________________________________________________ 68
(2) Vormvereisten ______________________________________________________________________ 68
(3) Inhoudsvereisten ___________________________________________________________________ 69
(Juridisch) geschil ________________________________________________________________________ 72
Specifiek aangesteld scheidsgerecht ______________________________________________________ 72
Finale en bindende beslissing _____________________________________________________________ 74
Imperatief rechtskader ___________________________________________________________________ 76
Verloop ___________________________________________________________________________ 76
Algemene beginselen: triade ______________________________________________________________ 76
Inleiden procedure _______________________________________________________________________ 77
Arbitrageprocedure ______________________________________________________________________ 77
Wat na de Arbitrage? _______________________________________________________________ 80
Interpretatie, correctie, aanvulling (Art. 1715) ______________________________________________ 80
(Arbitraal) hoger beroep (Art. 1716) ________________________________________________________ 80
Vernietigingsprocedure (Art. 1717 e.v.) ____________________________________________________ 80
Gedwongen tenuitvoerlegging (Art. 1719 e.v.) _______________________________________________ 82
2) Bindende derdenbeslissing________________________________________________ 82
Wat is het? ________________________________________________________________________ 82
Bouwstenen ______________________________________________________________________ 83
Partijen kiezen: overeenkomst ____________________________________________________________ 83
Twistpunt _______________________________________________________________________________ 83
Neutrale, onafhankelijk en onpartijdige derde ______________________________________________ 84
Finale en bindende beslissing _____________________________________________________________ 84
Juridisch raamwerk ________________________________________________________________ 84
Verschil met arbitrage _____________________________________________________________ 85
3) Wat nu met hybride vormen? ______________________________________________ 86
Wat is het? ________________________________________________________________________ 86
Begrip ___________________________________________________________________________________ 86
Hoe verloopt een arbitrageprocedure? _____________________________________________________ 88
Hoe verloopt een bemiddelingsprocedure? ________________________________________________ 88
Essentiële/praktische verschillen tussen Arb en Med? ______________________________________ 91
Hete hangijzers ____________________________________________________________________ 91
Evaluatie _________________________________________________________________________ 94
, ALTERNATIEVE CONFLICTOPLOSSING
THEMA 1: WAT IS ACO?
TERMINOLOGIE
Alternatieve Conflict Oplossing
• Alternatieve
• Conflict
• Oplossing
• Cfr. ADR
1) ALTERNATIEVE
Alternatief = anders dan klassiek bv. rechtbank
• Eerste definitie: Buiten de rechtbank? (wegens minder tijdrovend, kostelijk, …)
o In Rb: win-loseoplossing
o ‘out-of-court’ dispute resolution
o = bv. bemiddeling, arbitrage, bindende derdenbeslissing, collaboratief
onderhandelen
▪ Bv arbitrage: arbiter treedt op als rechter, maar is aangestelde
privépersoon
• Verschil tss beide: bij bemiddeling komen partijen zelf tot
oplossing en bij arbitrage bindende beslissing vd arbiter
▪ Bindende derdenbeslissing: ook bindende beslissing van derde maar
meer feitengericht dan arbitrage
▪ Collaboratieve onderhandelingen: geen klassieke onderhandeling
• Partijen komen zelf tot oplossing samen met collaboratieve
advocaat
• Geen bindende beslissing van derde
o ≠ bv. minnelijke schikking: soms zelfde technieken maar wel in de Rb
• Tweede definitie =>OF: Anders dan door adversarieel strijdmodel? (wegens
relatieduurzaamheid)
o geen win/loseoplossing maar win-winoplossing
▪ Oplossing zoeken die voor goed is voor beide partijen
o = bv. bemiddeling, collaboratief onderhandelen, minnelijke schikking,
verzoening => minnelijke schikking, verzoening valt onder deze definitie wel
onder ACO
o ≠ bv. arbitrage, bindende derdenbeslissing
Betekent voor ons ‘Appropriate’
1
, • Appropriate: oplossing die meest geschikt is voor de partijen voor voldoeningsgevende
oplossing
• Appropriate versus Alternative Dispute Resolution
• Aandacht voor noden van partijen, conflict en context => conflictoplossing = maatwerk
o Kijken naar de partijen: duurzame relatie van partijen, communicatie,
machtsverhouding tss partijen
o Kijken naar context: cultuur, taal, onderworpen aan ander recht
▪ Handig om naar context te kijken, en om conflict buiten Rb te houden
▪ Soms handig om ACO in ander land dan die vd partijen te houden voor
neutraliteit
• = Vertrekpunt vak ACO (minus klassieke gerechtelijke procedure)
• ≈ Verwachting tav actoren van justitie
2) CONFLICT
Cruciaal concept: goed begrip leidt tot ‘appropriate’ oplossing
AConflictO versus ADisputeR: belang terminologie?
• Conflict versus geschil
o Juristen meer de term geschil, hoewel conflict ruimer is
o Geschil: gaat over juridisch geschil, geschil over de rechten en plichten van
partijen
o ACO gericht op ruimere conflict, niet enkel op rechten en plichten maar ook naar
het onderliggende conflict
o Bij alternatieve geschiloplossing: meer juridisch ingesteld
• Geen typisch juridisch concept. Daarom: psychologie!
• Tussenpartijdig versus bovenpartijdig?
Bestaand conflict
• Conflictoplossing van bestaande conflicten en dus niet conflictpreventie (bijv. Dispute
Boards)
3) OPLOSSING
Brede term (cfr ADResolution)
• meer dan enkel ‘beslechten’ (door derde) = focus procesrecht
o bij arbiters, rechters, bindende derdenbeslissing
o Beslechten is opleggen ve oplossing
o Oplossing gaat verder: vanuit partijen zelf zoeken naar oplossing
• meer dan ‘onderhandelen en bemiddelen’ (door partijen) = focus (en titel) vroeger vak
o Soms methodes niet voldoende
o Nu ook kijken naar andere manier van conflictoplossing
INDELING
2
,PARTICIPATIEVE OF TUSSENPARTIJDIGE CONFLICTOPLOSSING
= Ook wel ‘niet-bindende’ of ‘consensuele’ ACO
• oplossing ligt bij partijen zelf
o Conflict tss partijen zelf en oplossing komt vd partijen
o Indien geen oplossing: toegang tot rechter nog steeds mogelijk
Beslissingsautonomie = partijen: zeer groot, want partijen kiezen voor toegang tot die vorm van
ACO i.p.v. rechter, maar beslissingsautonomie ligt ook bij partijen (kiezen of oplossing geschikt
is of niet)
Objectief: win-win
• Bij geschil vaak: wanneer ene wint, verliest de andere
• Maar deze vorm van ACO: vergroten vd taart -> als ene wint, wint andere partij
• Niet enkel kijken naar argumenten en standpunten, maar kijken naar belangen
o Vaak mogelijk om ieder zijn belangen te vervullen
o Bv. ene student wil wekelijks 3 weken lang samenkomen voor groepswerk en
andere student wilt werk op 1 week doen
▪ Ene student: wilt geen stress, dus drm werk spreiden over 3 weken
▪ Andere student: heeft taken/toetsen in andere weken
▪ Mogelijke oplossing: samenkomen in eerste weken, ene student doet alle
opzoekingen, andere student schrijft werkstuk in andere weken en
daarna opnieuw samenkomen ➔ geen wederzijdse toegevingen, maar
oplossing zoeken die beide partijen goed vinden
Het gehele conflict oplossen staat centraal
Methode gericht op samenwerking/communicatie/belangengericht onderhandelen i.p.v.
tegenstelling
• Communicatie zeer belangrijk: technieken nodig communicatie goed te laten verlopen
o Bv a.d.h.v. emoties van partijen achterhalen wrm ze zich op bepaalde manier
gedragen
o Medewerking partijen is dus zeer belangrijk
• Belang van psychologische deskundigheid (multi-disciplinariteit)!
• Succes hangt af van partijen
Impact op toegang tot de rechter/arbiter? Niet volledig afgesloten
• In principe: tijdelijk tenzij oplossing => geen oplossing: toegang tot rechter meestal open
• m.u.v. voorlopige en bewarende maatregelen
Voorbeelden: bemiddeling, verzoening, minnelijke schikking, collaboratief onderhandelen,
(‘gewoon’ onderhandelen: valt er niet echt onder)
ADVERSARIËLE OF BOVENPARTIJDIGE CONFLICTBESLECHTING
3
,= Ook wel ‘bindende’ of ‘adjudicerende’ ACO
• Beroep op iemand boven de partijen
• Neutrale derde heeft een adjudicerende rol: oordeelt over geschil en velt bindende
oplossing
• Toegang tot rechter is uitgesloten
Beslissingautonomie = neutrale derde
• Maar partijautonomie blijft belangrijk: partijen beslissen om afstand te doen van
rechter + deze vorm van ACO kan pas slagen indien partijen ermee akkoord gaan
o MAAR de oplossing zelf komt niet vd partijen
Objectief doorgaans: win-loose maw ‘gelijk halen’ => wanneer ene wint, verliest de andere
Het ‘gejuridiseerd conflict’ (‘geschil’) beslechten staat centraal: focus op rechten en plichten
vd partijen en de standpunten van partijen hieromtrent
• hierdoor: expertise van derde nodig
o Hebben gng (juridische) deskundigheid nodig
• Succes methode: hangt af van sterkste argumenten vd partijen
Methode gericht op verdedigen van standpunten en winnen van argumenten
• Belang van (meestal juridische maar soms ook feitelijke) deskundigheid
• Succes hangt af van (meestal juridisch) gelijk
Impact op toegang tot de rechter
• Is een bindende beslissing ve derde => in principe: definitief ontzegd, behoudens
marginale toetsing
o Hierdoor ne bis in idem: zelfde geschil kan niet opnieuw voor rechter worden
gebracht
• M.u.v. voorlopige en bewarende maatregelen
• Belang van naleven principes behoorlijke rechtsbedeling bv. onafhankelijkheid,
onpartijdigheid, eerlijk proces
o Indien niet gerespecteerd: uitspraak kan vaak niet worden uitgevoerd of moet
vernietigd worden
Voorbeelden: arbitrage, bindende derdenbeslissing
ZUIVERE TWEEDELING?
Neen=> Hybride mechanismen: combinatie van beide vormen
• Vb minitrial (Zie Cepani): hybride vorm waarbij setting een tribunaal (bestaande uit
neutrale voorzitter + vertegenwoordigers vd partijen) is met pleidooien, daarna
bemiddelingsprocedure tss leden vh tribunaal
• Vb arbmed, medarb (zie les 2/12)
4
,Nieuwe vormen voor nieuwe geschillen? Maybe, maybe not
• Bvb. Blockchain Dispute Resolution of Decentralized Justice Systems
o Vb. Kleros: bedrijf die probeert om ander geschiloplossingssysteem op te zetten
▪ In de blockchain: gebruikt bij smart contracts
o Wisdom of crowds, expertise, geautomatiseerde opstart en uitvoering, etc
• Bvb. Automated Justice Systems (AI)
o Vb. eBay – Colin Rule=> systeem ACO op ebay (nu breder uitgerolde Modria)
o Schaalbaar, goedkoop, etc
o Proposal for an amended ADR Directive (17/07/2025)
ACO hier = focus op privaatrecht: daarnaast ook toepassingen in bestuursrecht, strafrecht
BELANG VOOR MASTERSTUDENTEN RECHTEN
Waarom Belangrijk?
WIJZIGENDE ROL ACTOREN VAN JUSTITIE
DE ADVOCAAT: ART. 444 GER.W.
Infoplicht: resultaatsverbintenis
• Maar wat is informeren? Alle vormen van ACO overlopen, maar in praktijk niet altijd
haalbaar
• Resultaatsverbintenis: dus info moet gegeven worden, maar hvl info geven onduidelijk
Plicht om minnelijke regeling te bevorderen (≠ promoten): niet ACO promoten (is een
middelenverbintenis)
• Proberen om partijen te zetten tot een minnelijke oplossing
• Indien het mogelijk is, dan in de mate vh mogelijke een oplossing bevorderen
=> De advocaten ….
[Zij informeren de rechtszoekende over de mogelijkheid tot bemiddeling, verzoening en elke
andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen. Indien zij van mening zijn dat een
minnelijke oplossing van het geschil overwogen kan worden, trachten zij die in de mate van het
mogelijke te bevorderen.] => vorm van tussenpartijdige conflictoplossing
Afdwingbaarheid? Moeilijk! Geen sanctie bij niet vervullen vd plichten
• Burgerrechtelijke aansprakelijkheid advocaten?
o Draagwijdte plichten vd advocaat onduidelijk (zie bv. OVB Modelbrief:
vermelding van vormen ACO )
o Fout en schade (+causaal verband) moeilijk aan te tonen
Vooral signaalfunctie? Meer dan dat! => tendens meer aandacht naar ACO
5
,DE GERECHTSDEURWAARDER: ART. 519 §4 GER.W.
Infoplicht
• De gerechtsdeurwaarders streven, in de mate van het mogelijke, de minnelijke
oplossing van geschillen na onder meer door de rechtszoekende te wijzen op de
mogelijkheid tot bemiddeling, verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing
van geschillen. => ook focus op tussenpartijdige conflictoplossing
DE RECHTER
Rol rechter steeds ruimer bij ACO=> niet enkel geschillen beslechten, ook verzoenende rol
Art. 730/1 §2 Ger.W: informerende en verdagende rol van de rechter
Art. 730/1, §1 Ger.W.+ Art. 731 Ger.W.: verzoenende en bevorderende rol van de rechter – zie
Thema 2
Art. 1734 §1 Ger.W. + Art. 1740 Ger.W.: Verwijzende rol van de rechter naar bemiddeling en
collaboratieve onderhandelingen
Art. 730/1 Ger.W.
• Moet minnelijke oplossing bevorderen
o in elke stand vh geding minnelijke oplossing bevorderen (vroeger enkel aan de
start vh geding)
• Kan partijen bevragen (moet in familiezaken – art. 1253ter/1 Ger.W.)
• Kan partijen inlichten over mogelijkheid tot minnelijke schikking
• Kan persoonlijke verschijning bevelen
• Kan zaak verdagen: eenmalig, max 1 maand, behoudens akkoord
o kan binnen procedure tijd geven aan de partijen om geschil minnelijk te
regelen=> kan slechts eenmalig
Art. 731 Ger.W.: Het behoort tot de opdracht van de rechter om de partijen te verzoenen
Art. 1734 §1 Ger.W.: Grote invloed partijautonomie: rechter kan partijen bevelen tenzij alle
partijen niet akkoord gaan met verzoening
Art. 1740 Ger.W.: bevelen tot collaboratieve onderhandeling
PARTIJBELANG
Conflictoplossing sterk maatwerk: geen 1 perfecte oplossing
Pro’s
• Snelheid
• Goedkoper
o Naar rechter gaan: advocatenkosten enz.
6
, o Is soms goedkoper, want gaat sneller (bv. bij bemiddeling)
o Soms duurder: bij arbitrage => arbiters moeten door de partijen worden betaald,
huur vd lokalen
• Duurzaamheid: qua relaties tss de partijen (zeker bij familiale relaties), maar ook
grotere aanvaarding vd uitkomst (want gevoel van eerlijke uitkomst door hun inspraak)
o Herstel van relatie primeert
o Nood om erkend/gehoord te worden
• Discretie/vertrouwelijkheid
o Nuttig om vertrouwelijke info achter gesloten deuren te houden
o Contra: indien maatschappelijke belangen of bepaalde belangengroepen
gemoeid zijn => weinig transparantie van hoe tot beslissing wordt gekomen
• Flexibele/informele procedures: wel rekening houden met verjaringstermijnen
• Rechtbanken minder overbelasting
• Internationale context
• Expertise: zelf gekozen neutrale derde
o Je kan derde specifiek selecteren o.b.v. specifieke kennis en skills
Contra’s
• Vertraging bij falen => geschiktheid?
• Kost => (meestal) geen overheidssteun
• Minder kwaliteitscontrole: vaak in sectorale initiatieven, vaak kennis vd sector maar
minder juridische kennis
• Vertrouwelijkheid: soms misbruikt + gebrek aan transparantie
• Oplossing sterk afhankelijk vd medewerking/goodwill vd partijen: bepaalt het succes
van ACO
• Geen garantie op succes
• Uitvoerbaarheid: moeilijk in internationale context
Trajectkeuzebegeleiding!
• Rechtspraak versus ACO? (en welke vorm?)
• Vragen stellen rekening houdend met de pro’s en con’s:
o Wens tot partijautonomie/zeggenschap: vrije keuze, invloed op proces, invloed
op inhoud
o Juridische geschiktheid (bv. Vatbaar voor dading? Onderhandelingsruimte?)
o Omvang conflict (cfr. escalatieladder van Glasl)
o Aard conflict (bv. Belangen juridisch sanctioneerbaar?)
o Doel (bv. Relatiebehoud? Juridisch precedent?)
o Wie zijn de partijen (bv. Machtsbalans, vertrouwen)?
o Kost, snelheid, vertrouwelijkheid …
MAATSCHAPPELIJK BELANG
Afbouwen gerechtelijke achterstand: wat privé kan geregeld worden, wordt beter privé
geregeld
7
Terminologie _________________________________________________________________ 1
1) Alternatieve______________________________________________________________________ 1
2) Conflict _________________________________________________________________________ 2
3) Oplossing _______________________________________________________________________ 2
Indeling ______________________________________________________________________ 2
Participatieve of tussenpartijdige conflictoplossing ____________________________________ 3
Adversariële of bovenpartijdige conflictbeslechting ____________________________________ 3
Zuivere tweedeling? ________________________________________________________________ 4
Belang voor masterstudenten rechten ________________________________________ 5
Wijzigende rol actoren van justitie ____________________________________________________ 5
De advocaat: Art. 444 Ger.W. ______________________________________________________________ 5
De gerechtsdeurwaarder: art. 519 §4 Ger.W. ________________________________________________ 6
De rechter ________________________________________________________________________________ 6
Partijbelang ________________________________________________________________________ 6
Maatschappelijk belang _____________________________________________________________ 7
Beleidskeuze_______________________________________________________________________ 8
THEMA 2: TUSSENPARTIJDIGE ALTERNATIEVE CONFLICTOPLOSSING _ 8
Waarom multidisciplinaire benadering?_______________________________________ 8
1) Psychologische component _______________________________________________ 10
Wat is een conflict? En wat doet het met mensen? ___________________________________ 10
Terminologie ____________________________________________________________________________ 10
Wat gebeurt er bij conflict? _______________________________________________________________ 11
Types conflict ____________________________________________________________________________ 13
Conflictescalatie_________________________________________________________________________ 14
Constructieve communicatie: van competitie naar coöperatie ________________________ 17
Conflictstijlen ___________________________________________________________________________ 17
Conflictanalyse: het 7-I model ____________________________________________________________ 21
Communicatie ___________________________________________________________________________ 21
Ijsberg ________________________________________________________________________________ 21
Communicatie en ruis _________________________________________________________________ 22
Actief luisteren ________________________________________________________________________ 23
Bemiddelende interventies en onderhandelen _______________________________________ 27
Onderhandelen en bemiddelen ___________________________________________________________ 27
Begrip ________________________________________________________________________________ 28
Kenmerken____________________________________________________________________________ 28
Types _________________________________________________________________________________ 28
Voorbereiden van de onderhandeling ____________________________________________________ 30
Definitie van bemiddeling & basisprincipes _________________________________________________ 33
Bemiddeling stemt tot tevredenheid _______________________________________________________ 35
2) Juridische component_____________________________________________________ 37
Gerechtelijke en buitengerechtelijke bemiddeling ____________________________________ 37
Wat is het? ______________________________________________________________________________ 37
, Bouwstenen/principes ___________________________________________________________________ 38
Vrijwilligheid en Partijen als beheerders van de inhoud ____________________________________ 39
Over deelname _____________________________________________________________________ 39
Buitengerechtelijke bemiddeling ___________________________________________________ 39
Gerechtelijke bemiddeling ___________________________________________________________ 41
Over organisatie ____________________________________________________________________ 42
Keuze procedure: 1731 + 1736 Ger.W. ______________________________________________ 42
Keuze bemiddelaar _______________________________________________________________ 43
Over uitkomst _______________________________________________________________________ 43
Vertrouwelijkheid ______________________________________________________________________ 44
Medewerking van een derde ____________________________________________________________ 45
Gestructureerd maar flexibel proces moo belangengericht onderhandelen _________________ 47
‘gestructureerd’ _____________________________________________________________________ 47
Belangengericht onderhandelen ______________________________________________________ 47
Verloop en milestones ____________________________________________________________________ 47
Buitengerechtelijke bemiddeling ________________________________________________________ 47
Gerechtelijke bemiddeling _____________________________________________________________ 49
overzicht ______________________________________________________________________________ 50
Collaboratief onderhandelen _______________________________________________________ 50
Wat is het? ______________________________________________________________________________ 50
Bouwstenen _____________________________________________________________________________ 51
Vrijwilligheid en partijen als beheerders van proces en inhoud _____________________________ 51
Partij-autonomie omtrent deelname? _________________________________________________ 51
Partij-autonomie omtrent organisatie? ________________________________________________ 52
Partij-autonomie omtrent uitkomst? __________________________________________________ 52
Vertrouwelijkheid ______________________________________________________________________ 53
Bijstand en advies van een of meerdere derden __________________________________________ 53
Gestructureerd maar flexibel proces van (belangengericht) onderhandelen ________________ 54
Verloop _________________________________________________________________________________ 54
1) Toegangsweg _______________________________________________________________________ 54
2) Procedure volgt twee sporen: ________________________________________________________ 54
3) Rol Collaboratieve advocaten tav eigen cliËnt _________________________________________ 55
4) Einde _______________________________________________________________________________ 55
5) Uitvoerbaarheid door homologatie? ___________________________________________________ 56
Verzoening en de rol van de rechter = minnelijke schikking ____________________________ 56
Wat is het? ______________________________________________________________________________ 56
Minnelijke schikking door grondrechter ____________________________________________________ 57
Vrijwillige poging_______________________________________________________________________ 57
Voorafgaand ________________________________________________________________________ 58
Incidenteel _________________________________________________________________________ 59
Verplichte poging ______________________________________________________________________ 60
Kamers voor Minnelijke Schikking _________________________________________________________ 60
Overzicht thema 2 ___________________________________________________________ 61
THEMA 3: BOVENPARTIJDIGE ACO _________________________________ 63
1) Arbitrage _________________________________________________________________ 63
Wat is het? ________________________________________________________________________ 63
Complex juridisch raamwerk _______________________________________________________ 66
, Bouwstenen ______________________________________________________________________ 67
Partijen kiezen: overeenkomst ____________________________________________________________ 67
(1) Types arbitrageovereenkomsten _____________________________________________________ 68
(2) Vormvereisten ______________________________________________________________________ 68
(3) Inhoudsvereisten ___________________________________________________________________ 69
(Juridisch) geschil ________________________________________________________________________ 72
Specifiek aangesteld scheidsgerecht ______________________________________________________ 72
Finale en bindende beslissing _____________________________________________________________ 74
Imperatief rechtskader ___________________________________________________________________ 76
Verloop ___________________________________________________________________________ 76
Algemene beginselen: triade ______________________________________________________________ 76
Inleiden procedure _______________________________________________________________________ 77
Arbitrageprocedure ______________________________________________________________________ 77
Wat na de Arbitrage? _______________________________________________________________ 80
Interpretatie, correctie, aanvulling (Art. 1715) ______________________________________________ 80
(Arbitraal) hoger beroep (Art. 1716) ________________________________________________________ 80
Vernietigingsprocedure (Art. 1717 e.v.) ____________________________________________________ 80
Gedwongen tenuitvoerlegging (Art. 1719 e.v.) _______________________________________________ 82
2) Bindende derdenbeslissing________________________________________________ 82
Wat is het? ________________________________________________________________________ 82
Bouwstenen ______________________________________________________________________ 83
Partijen kiezen: overeenkomst ____________________________________________________________ 83
Twistpunt _______________________________________________________________________________ 83
Neutrale, onafhankelijk en onpartijdige derde ______________________________________________ 84
Finale en bindende beslissing _____________________________________________________________ 84
Juridisch raamwerk ________________________________________________________________ 84
Verschil met arbitrage _____________________________________________________________ 85
3) Wat nu met hybride vormen? ______________________________________________ 86
Wat is het? ________________________________________________________________________ 86
Begrip ___________________________________________________________________________________ 86
Hoe verloopt een arbitrageprocedure? _____________________________________________________ 88
Hoe verloopt een bemiddelingsprocedure? ________________________________________________ 88
Essentiële/praktische verschillen tussen Arb en Med? ______________________________________ 91
Hete hangijzers ____________________________________________________________________ 91
Evaluatie _________________________________________________________________________ 94
, ALTERNATIEVE CONFLICTOPLOSSING
THEMA 1: WAT IS ACO?
TERMINOLOGIE
Alternatieve Conflict Oplossing
• Alternatieve
• Conflict
• Oplossing
• Cfr. ADR
1) ALTERNATIEVE
Alternatief = anders dan klassiek bv. rechtbank
• Eerste definitie: Buiten de rechtbank? (wegens minder tijdrovend, kostelijk, …)
o In Rb: win-loseoplossing
o ‘out-of-court’ dispute resolution
o = bv. bemiddeling, arbitrage, bindende derdenbeslissing, collaboratief
onderhandelen
▪ Bv arbitrage: arbiter treedt op als rechter, maar is aangestelde
privépersoon
• Verschil tss beide: bij bemiddeling komen partijen zelf tot
oplossing en bij arbitrage bindende beslissing vd arbiter
▪ Bindende derdenbeslissing: ook bindende beslissing van derde maar
meer feitengericht dan arbitrage
▪ Collaboratieve onderhandelingen: geen klassieke onderhandeling
• Partijen komen zelf tot oplossing samen met collaboratieve
advocaat
• Geen bindende beslissing van derde
o ≠ bv. minnelijke schikking: soms zelfde technieken maar wel in de Rb
• Tweede definitie =>OF: Anders dan door adversarieel strijdmodel? (wegens
relatieduurzaamheid)
o geen win/loseoplossing maar win-winoplossing
▪ Oplossing zoeken die voor goed is voor beide partijen
o = bv. bemiddeling, collaboratief onderhandelen, minnelijke schikking,
verzoening => minnelijke schikking, verzoening valt onder deze definitie wel
onder ACO
o ≠ bv. arbitrage, bindende derdenbeslissing
Betekent voor ons ‘Appropriate’
1
, • Appropriate: oplossing die meest geschikt is voor de partijen voor voldoeningsgevende
oplossing
• Appropriate versus Alternative Dispute Resolution
• Aandacht voor noden van partijen, conflict en context => conflictoplossing = maatwerk
o Kijken naar de partijen: duurzame relatie van partijen, communicatie,
machtsverhouding tss partijen
o Kijken naar context: cultuur, taal, onderworpen aan ander recht
▪ Handig om naar context te kijken, en om conflict buiten Rb te houden
▪ Soms handig om ACO in ander land dan die vd partijen te houden voor
neutraliteit
• = Vertrekpunt vak ACO (minus klassieke gerechtelijke procedure)
• ≈ Verwachting tav actoren van justitie
2) CONFLICT
Cruciaal concept: goed begrip leidt tot ‘appropriate’ oplossing
AConflictO versus ADisputeR: belang terminologie?
• Conflict versus geschil
o Juristen meer de term geschil, hoewel conflict ruimer is
o Geschil: gaat over juridisch geschil, geschil over de rechten en plichten van
partijen
o ACO gericht op ruimere conflict, niet enkel op rechten en plichten maar ook naar
het onderliggende conflict
o Bij alternatieve geschiloplossing: meer juridisch ingesteld
• Geen typisch juridisch concept. Daarom: psychologie!
• Tussenpartijdig versus bovenpartijdig?
Bestaand conflict
• Conflictoplossing van bestaande conflicten en dus niet conflictpreventie (bijv. Dispute
Boards)
3) OPLOSSING
Brede term (cfr ADResolution)
• meer dan enkel ‘beslechten’ (door derde) = focus procesrecht
o bij arbiters, rechters, bindende derdenbeslissing
o Beslechten is opleggen ve oplossing
o Oplossing gaat verder: vanuit partijen zelf zoeken naar oplossing
• meer dan ‘onderhandelen en bemiddelen’ (door partijen) = focus (en titel) vroeger vak
o Soms methodes niet voldoende
o Nu ook kijken naar andere manier van conflictoplossing
INDELING
2
,PARTICIPATIEVE OF TUSSENPARTIJDIGE CONFLICTOPLOSSING
= Ook wel ‘niet-bindende’ of ‘consensuele’ ACO
• oplossing ligt bij partijen zelf
o Conflict tss partijen zelf en oplossing komt vd partijen
o Indien geen oplossing: toegang tot rechter nog steeds mogelijk
Beslissingsautonomie = partijen: zeer groot, want partijen kiezen voor toegang tot die vorm van
ACO i.p.v. rechter, maar beslissingsautonomie ligt ook bij partijen (kiezen of oplossing geschikt
is of niet)
Objectief: win-win
• Bij geschil vaak: wanneer ene wint, verliest de andere
• Maar deze vorm van ACO: vergroten vd taart -> als ene wint, wint andere partij
• Niet enkel kijken naar argumenten en standpunten, maar kijken naar belangen
o Vaak mogelijk om ieder zijn belangen te vervullen
o Bv. ene student wil wekelijks 3 weken lang samenkomen voor groepswerk en
andere student wilt werk op 1 week doen
▪ Ene student: wilt geen stress, dus drm werk spreiden over 3 weken
▪ Andere student: heeft taken/toetsen in andere weken
▪ Mogelijke oplossing: samenkomen in eerste weken, ene student doet alle
opzoekingen, andere student schrijft werkstuk in andere weken en
daarna opnieuw samenkomen ➔ geen wederzijdse toegevingen, maar
oplossing zoeken die beide partijen goed vinden
Het gehele conflict oplossen staat centraal
Methode gericht op samenwerking/communicatie/belangengericht onderhandelen i.p.v.
tegenstelling
• Communicatie zeer belangrijk: technieken nodig communicatie goed te laten verlopen
o Bv a.d.h.v. emoties van partijen achterhalen wrm ze zich op bepaalde manier
gedragen
o Medewerking partijen is dus zeer belangrijk
• Belang van psychologische deskundigheid (multi-disciplinariteit)!
• Succes hangt af van partijen
Impact op toegang tot de rechter/arbiter? Niet volledig afgesloten
• In principe: tijdelijk tenzij oplossing => geen oplossing: toegang tot rechter meestal open
• m.u.v. voorlopige en bewarende maatregelen
Voorbeelden: bemiddeling, verzoening, minnelijke schikking, collaboratief onderhandelen,
(‘gewoon’ onderhandelen: valt er niet echt onder)
ADVERSARIËLE OF BOVENPARTIJDIGE CONFLICTBESLECHTING
3
,= Ook wel ‘bindende’ of ‘adjudicerende’ ACO
• Beroep op iemand boven de partijen
• Neutrale derde heeft een adjudicerende rol: oordeelt over geschil en velt bindende
oplossing
• Toegang tot rechter is uitgesloten
Beslissingautonomie = neutrale derde
• Maar partijautonomie blijft belangrijk: partijen beslissen om afstand te doen van
rechter + deze vorm van ACO kan pas slagen indien partijen ermee akkoord gaan
o MAAR de oplossing zelf komt niet vd partijen
Objectief doorgaans: win-loose maw ‘gelijk halen’ => wanneer ene wint, verliest de andere
Het ‘gejuridiseerd conflict’ (‘geschil’) beslechten staat centraal: focus op rechten en plichten
vd partijen en de standpunten van partijen hieromtrent
• hierdoor: expertise van derde nodig
o Hebben gng (juridische) deskundigheid nodig
• Succes methode: hangt af van sterkste argumenten vd partijen
Methode gericht op verdedigen van standpunten en winnen van argumenten
• Belang van (meestal juridische maar soms ook feitelijke) deskundigheid
• Succes hangt af van (meestal juridisch) gelijk
Impact op toegang tot de rechter
• Is een bindende beslissing ve derde => in principe: definitief ontzegd, behoudens
marginale toetsing
o Hierdoor ne bis in idem: zelfde geschil kan niet opnieuw voor rechter worden
gebracht
• M.u.v. voorlopige en bewarende maatregelen
• Belang van naleven principes behoorlijke rechtsbedeling bv. onafhankelijkheid,
onpartijdigheid, eerlijk proces
o Indien niet gerespecteerd: uitspraak kan vaak niet worden uitgevoerd of moet
vernietigd worden
Voorbeelden: arbitrage, bindende derdenbeslissing
ZUIVERE TWEEDELING?
Neen=> Hybride mechanismen: combinatie van beide vormen
• Vb minitrial (Zie Cepani): hybride vorm waarbij setting een tribunaal (bestaande uit
neutrale voorzitter + vertegenwoordigers vd partijen) is met pleidooien, daarna
bemiddelingsprocedure tss leden vh tribunaal
• Vb arbmed, medarb (zie les 2/12)
4
,Nieuwe vormen voor nieuwe geschillen? Maybe, maybe not
• Bvb. Blockchain Dispute Resolution of Decentralized Justice Systems
o Vb. Kleros: bedrijf die probeert om ander geschiloplossingssysteem op te zetten
▪ In de blockchain: gebruikt bij smart contracts
o Wisdom of crowds, expertise, geautomatiseerde opstart en uitvoering, etc
• Bvb. Automated Justice Systems (AI)
o Vb. eBay – Colin Rule=> systeem ACO op ebay (nu breder uitgerolde Modria)
o Schaalbaar, goedkoop, etc
o Proposal for an amended ADR Directive (17/07/2025)
ACO hier = focus op privaatrecht: daarnaast ook toepassingen in bestuursrecht, strafrecht
BELANG VOOR MASTERSTUDENTEN RECHTEN
Waarom Belangrijk?
WIJZIGENDE ROL ACTOREN VAN JUSTITIE
DE ADVOCAAT: ART. 444 GER.W.
Infoplicht: resultaatsverbintenis
• Maar wat is informeren? Alle vormen van ACO overlopen, maar in praktijk niet altijd
haalbaar
• Resultaatsverbintenis: dus info moet gegeven worden, maar hvl info geven onduidelijk
Plicht om minnelijke regeling te bevorderen (≠ promoten): niet ACO promoten (is een
middelenverbintenis)
• Proberen om partijen te zetten tot een minnelijke oplossing
• Indien het mogelijk is, dan in de mate vh mogelijke een oplossing bevorderen
=> De advocaten ….
[Zij informeren de rechtszoekende over de mogelijkheid tot bemiddeling, verzoening en elke
andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen. Indien zij van mening zijn dat een
minnelijke oplossing van het geschil overwogen kan worden, trachten zij die in de mate van het
mogelijke te bevorderen.] => vorm van tussenpartijdige conflictoplossing
Afdwingbaarheid? Moeilijk! Geen sanctie bij niet vervullen vd plichten
• Burgerrechtelijke aansprakelijkheid advocaten?
o Draagwijdte plichten vd advocaat onduidelijk (zie bv. OVB Modelbrief:
vermelding van vormen ACO )
o Fout en schade (+causaal verband) moeilijk aan te tonen
Vooral signaalfunctie? Meer dan dat! => tendens meer aandacht naar ACO
5
,DE GERECHTSDEURWAARDER: ART. 519 §4 GER.W.
Infoplicht
• De gerechtsdeurwaarders streven, in de mate van het mogelijke, de minnelijke
oplossing van geschillen na onder meer door de rechtszoekende te wijzen op de
mogelijkheid tot bemiddeling, verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing
van geschillen. => ook focus op tussenpartijdige conflictoplossing
DE RECHTER
Rol rechter steeds ruimer bij ACO=> niet enkel geschillen beslechten, ook verzoenende rol
Art. 730/1 §2 Ger.W: informerende en verdagende rol van de rechter
Art. 730/1, §1 Ger.W.+ Art. 731 Ger.W.: verzoenende en bevorderende rol van de rechter – zie
Thema 2
Art. 1734 §1 Ger.W. + Art. 1740 Ger.W.: Verwijzende rol van de rechter naar bemiddeling en
collaboratieve onderhandelingen
Art. 730/1 Ger.W.
• Moet minnelijke oplossing bevorderen
o in elke stand vh geding minnelijke oplossing bevorderen (vroeger enkel aan de
start vh geding)
• Kan partijen bevragen (moet in familiezaken – art. 1253ter/1 Ger.W.)
• Kan partijen inlichten over mogelijkheid tot minnelijke schikking
• Kan persoonlijke verschijning bevelen
• Kan zaak verdagen: eenmalig, max 1 maand, behoudens akkoord
o kan binnen procedure tijd geven aan de partijen om geschil minnelijk te
regelen=> kan slechts eenmalig
Art. 731 Ger.W.: Het behoort tot de opdracht van de rechter om de partijen te verzoenen
Art. 1734 §1 Ger.W.: Grote invloed partijautonomie: rechter kan partijen bevelen tenzij alle
partijen niet akkoord gaan met verzoening
Art. 1740 Ger.W.: bevelen tot collaboratieve onderhandeling
PARTIJBELANG
Conflictoplossing sterk maatwerk: geen 1 perfecte oplossing
Pro’s
• Snelheid
• Goedkoper
o Naar rechter gaan: advocatenkosten enz.
6
, o Is soms goedkoper, want gaat sneller (bv. bij bemiddeling)
o Soms duurder: bij arbitrage => arbiters moeten door de partijen worden betaald,
huur vd lokalen
• Duurzaamheid: qua relaties tss de partijen (zeker bij familiale relaties), maar ook
grotere aanvaarding vd uitkomst (want gevoel van eerlijke uitkomst door hun inspraak)
o Herstel van relatie primeert
o Nood om erkend/gehoord te worden
• Discretie/vertrouwelijkheid
o Nuttig om vertrouwelijke info achter gesloten deuren te houden
o Contra: indien maatschappelijke belangen of bepaalde belangengroepen
gemoeid zijn => weinig transparantie van hoe tot beslissing wordt gekomen
• Flexibele/informele procedures: wel rekening houden met verjaringstermijnen
• Rechtbanken minder overbelasting
• Internationale context
• Expertise: zelf gekozen neutrale derde
o Je kan derde specifiek selecteren o.b.v. specifieke kennis en skills
Contra’s
• Vertraging bij falen => geschiktheid?
• Kost => (meestal) geen overheidssteun
• Minder kwaliteitscontrole: vaak in sectorale initiatieven, vaak kennis vd sector maar
minder juridische kennis
• Vertrouwelijkheid: soms misbruikt + gebrek aan transparantie
• Oplossing sterk afhankelijk vd medewerking/goodwill vd partijen: bepaalt het succes
van ACO
• Geen garantie op succes
• Uitvoerbaarheid: moeilijk in internationale context
Trajectkeuzebegeleiding!
• Rechtspraak versus ACO? (en welke vorm?)
• Vragen stellen rekening houdend met de pro’s en con’s:
o Wens tot partijautonomie/zeggenschap: vrije keuze, invloed op proces, invloed
op inhoud
o Juridische geschiktheid (bv. Vatbaar voor dading? Onderhandelingsruimte?)
o Omvang conflict (cfr. escalatieladder van Glasl)
o Aard conflict (bv. Belangen juridisch sanctioneerbaar?)
o Doel (bv. Relatiebehoud? Juridisch precedent?)
o Wie zijn de partijen (bv. Machtsbalans, vertrouwen)?
o Kost, snelheid, vertrouwelijkheid …
MAATSCHAPPELIJK BELANG
Afbouwen gerechtelijke achterstand: wat privé kan geregeld worden, wordt beter privé
geregeld
7
