Inleiding in de sociologie
Sociologie is hetzelfde object bekijken vanuit verschillende oogpunten.
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
Inleiding: de eigen aard van de samenleving
Sociologie als ‘studie van de samenleving’ of ‘samenlevingskunde’
=> hybride combinatie van socius (latijns voor metgezel) en logos (grieks voor
kennis, kunde, wetenschap, wetten)
de samenleving is een groot geheel -> gaat van micro tot macro
Samellevingskunde = een mogelijkheid om je te doen navigeren van
verschillende punten naar andere punten zonder dat je de weg kwijtraakt (komt
dichter bij de vraag (hoe moet ik de weg zoeken in de samenleving?)
Van Sieyès tot Comte (uitvinder sociologie), en van normatief tot empirisch.
Sieyès Comte
Beschrijven van de samenleving, hij Sociologie kan ook beschrijvend of
stelde vast dat het nuttig zou zijn een verklarend zijn waarbij de observator
discipline te ontwikkelen die ons in met een neutraal oog kijkt zonder iets
staat stelt de maatschappij en hoe goed te keuren of af te keuren. Bij
deze evolueert te gaan vatten. Hij Comte ging het dus om de
wilde een rechtvaardige en beschrijving op zich.
revolutionaire samenleving. Sterk beïnvloed door andere
Doelstelling: meer macht te geven wetenschappen die toen tot
aan de zogenaamde derde stand (voor ontwikkeling kwamen (de exacte
wie er in de oude samenleving geen wetenschappen: fysica, biologie,
plaats was, de adel bezette toen de chemie,…)
staatsmacht) De samenleving op objectieve en
Hij vond de indeling van de staat te empirische wijze doorgronden (taak
statisch, er was geen ruimte voor van sociologen)
verandering, terwijl hij de derde
stand meer kracht wilde geven.
Zijn sociologie was dus in de vorm
van normatieve sociologie.
in zijn ogen was de sociologie de
leer die een rechtvaardige en
revolutionaire inrichting van de
samenleving voorschreef
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren
bestudeert, in hun ontstaan, voortbestaan en veranderen, en ook het sociaal
handelen van mensen in de interactie met deze patronen en structuren.
- Sociale verbanden: manier waarop mensen in de samenleving zich
organiseren in bepaalde verbanden (gezinnen, bedrijven, steden,…)
- Kenmerken: manier waarden en normen
- ‘Wetmatigheden’: mechanismen die terugkeren in interacties, sturen
samenleving selffulfilling prophecy
Een beeld van een titel
Samenleving is een speelveld met spelregels en spelers -> samenlevingsspel
- Specifieke/sociale posities -> de plaats die men in een organisatie
inneemt (denk aan voetbal -> doelman moet in dat doel blijven) (vb. in
, een universiteit, bedrijf, vakbond, sport, kerkelijke organisatie,…) De
invulling van deze posities is niet eeuwig maar de posities blijven wel
bestaan. Je kan niet zelf je positie in de samenleving bepalen.
Hoe komen die personen op die posities terecht? Hoe worden ze
aangeduid om deze positie te krijgen? Hoe gaat dat?
- Specifieke/sociale rollen -> niet hetzelfde als een positie, het gaat om de
invulling van de positie, de wijze waarop men invulling geeft aan een
bepaalde positie. (bv. Voetballer: speler staat vooraan -> rol = actief
(manier invullen rol) meedoen (niet passief want wachten op bal)
- Hoge of lage status -> status betekent de externe appreciatie voor een
positie (denk aan de sport, de kopmannen, de aanvallers hebben een
hogere status dan anderen omdat degenen die vooraan spelen moeten
scoren en de ploeg naar een overwinning moet leiden)
- Informatie en communicatie -> informatie doorgeven gaat heel ver, van
niet-verbale communicatie tot zeer verbale communicatie, helder of
onhelder, via klassieke kanalen of nieuwe kanalen, het is aangepast aan
de nieuwe omstandigheden (vb. communiceren op veld (scoren))
men moet anticipren op de acties van anderen
- Taakverdeling en hiërarchie -> de positie binnen duidelijke organisatie,
formele (officieel aangeduid) en informele (meeste invloed op groep)
leiders (bv. Kapitein expliciet aangeduid door trainer)
Formele leiders zijn diegenen die via officiële kanalen op die
positie terechtkomen maar zijn niet altijd de beste van de groep.
Naast hen treffen we de informele leiders. Conflicten tussen de
twee maken deel uit van het dagelijks leven.
- Productiviteit: wat door een orgaan geproduceerd wordt, door een
orgaan, en met welke middelen (vb. met minder middelen meer scoren =
meer productiviteit)
Spelers moeten zich nuttig maken
- Motieven: redenen waarom mensen dingen doen, motieven leggen de
grondslag voor beslissingen, genomen met anderen (lid van ander
systeem)/ tegen anderen.
- Ruimte rond het speelveld in concentrische cirkels -> de personen
rondom het speelveld (in de voetbal de trainers, medische staff, de
reserve spelers, de supporters, commentatoren, pers,..) Je hebt
hierbinnen actievere en minder actieve personen, men kan zeer
verschillend reageren. Ze maken deel uit van het geheel maar zijn geen
deel van het speelveld, het spel.
De ‘tribune’ wordt gezien als de meest geschikte positie van een
socioloog.
- Neutrale waarnemers: observeren, kijken toe, het is de bedoeling dat ze
analyseren en verklaringen zoeken voor wat zich afspeelt in het
maatschappelijke speelveld -> staan verder af (bv. Journalisten,
commentatoren), zijn niet altijd neutraal (gaan vaak enkel feiten
publiceren die lenen tegen hun eigen mening)
, Positionaliteit: geheel van positiegebonden rollen, voorkeuren,
ervaringen, eigenschappen die een invloed kunnen hebben op de
neutraliteit van hun onderzoek
Er is pas vrijheid wanneer er spelregels zijn, zorgen voor voorspelbaarheid zijn
nodig om eigen leven te leiden, georganiseerde samenleving, vrijheid regels te
respecteren of te overtreden.
Het dagelijks leven door de lens van een socioloog
Wat we doen is proberen te kijken op een sociologische wijze, gewoon
rondkijken is niet voldoende. Je gaat het minimum eerst moeten leren kennen
door te luisteren, te observeren bij anderen. Je leert dan de rest door het te
doen. Je kan het alleen maar als je gebruik maakt van hulpmiddelen.
Sociologen gaan zich niet beperken tot iets specifiek. Ze willen zoveel
mogelijk weten over zoveel mogelijk fenomenen.
De sociologische lens (sociale bril, ieders bril is anders, je gaat bepaalde zaken
zien maar niet alles, we moeten een specifieke manier van kijken werken en
deze doen evolueren voordat we van sociologie kinnen spreken) verleent
betekenis (verklaring, verhouding tussen oorzaak en gevolg, …) aan de
samenleving (en de wijze waarop mensen leven in de samenleving)
Charles Wright Mills (Amerikaanse socioloog) over ‘sociological imagination’
(zijn boek) (1959):
Het is niet voldoende om waar te nemen en individuele feiten te bekijken. Het is
de manier van waarnemen en de “lens van je bril”. De verbeelding heeft een
socioloog nodig. Je moet er een logica in proberen zoeken, de fenomenen
samenbrengen, er zijn vier pijlers waarop de ontwikkeling zich ontwikkeld
(zonder 1 van die vier gaat het huis niet rechtstaan)
- Geschiedenis -> hoe zijn zaken ontwikkeld doorheen de tijd en ruimte?
- Biografie -> je hebt oog nodig voor de individuele omstandigheden, de
wijze waarop het individu zich ontwikkeld, waar deze is opgegroeid, de
opvoeding, de waardenpatronen, de manier van interageren met
anderen), kan ook te maken hebben met de hulpmiddelen die een persoon
heeft
- Sociale structuur -> de wijze waarop de samenleving is gestructureerd,
de inrichting ervan, dominantie? Wie beslist over de taken etc.? Hoe
zorgen deze voor orde?
- Wisseling van perspectieven -> je kan niet aan goede sociologie doen als
je niet in staat bent je te verplaatsen in de andere perspectieven van
andere sociale personen. Als je altijd vanuit je eigen perspectief kijkt ga je
altijd dezelfde, eigen denkbeelden hanteren. Als je kunt wisselen heb je
een grotere kans op een sociaal perspectief.
Risico als je heel sterk op dezelfde manier gaat blijven denken en niet wisselt
van perspectief -> Selectieve waarneming:
- Het gewicht van routineus denken en handelen op basis van … -> de
menselijke geest kiest de meest makkelijke weg en gaat heel vaak
ingewikkelde kaders interpreteren volgens bestaande denkkaders, het is
heel vaak makkelijker om het vast te hangen aan iets gekend in plaats van
steeds iets nieuws te leren. Iets gekend ga je herhalen.
- Fysische (materiële ruimte) en sociale (de positie die je bekleedt, of je
actief of passief deelneemt, je interesse) beperkingen hebben invloed op
het opnemen en verwerken van kennis.
, - Belangen -> afhankelijk van positive heb je bepaalde denkpatronen en
handelingen ontwikkelt, je wordt routineus, gaat je eigen belangen
verdedigen
- Kennis en informatie (en onderwijs) -> als je genoeg kennis hebt
verworven ga je je eigen routine doorbreken en ga je ook andere
denkbeelden opnemen. Op jonge leeftijd is het goed om veel kennis op te
doen zodat je meer open zal staan, flexibeler zal zijn voor nieuwe
kennisinhouden Op oudere leeftijd is het moeilijker iemand overtuigen en
moeilijker om je eigen routineuze denken te doorbreken.
- Voorkeuren en afkeer -> de voorkeur en afkeur van personen en
toestanden is niet aangeboren op het moment dat je ter wereld komt maar
zijn geconstrueerd door je gezin, omgeving, vrienden, hobby’s, sport,
school, werkomgeving,…
Referentiekader/s als ‘sociale bril(len)’: (= manieren om te kijken naar de
werkelijkheid, de realiteit, vanuit eerdere ervaringen stapsgewijs een raamwerk
opbouwen dat latere waarnemingen zal beïnvloeden. Het is een redelijk
permanent instrument)
Vb. Stereotypen over nationaliteiten van verschillende landen
- Vormt/ en een geheel -> alle waarnemingen vanuit zelfde referentiekader,
1 sociale bril, kan bril niet zomaar wisselen/ afzetten
- Stabiel maar niet onveranderlijk -> kunnen ook bijsturen alleen kost dit
tijd: ervaringen opdoen op persoonlijke wijze (bv. Asielzoekers: door
contact met elkaar stereotypen veranderen)
- Talrijk, divers en individueel -> iedereen heeft zijn eigen bril waarmee je
naar de realiteit kijkt. Het referentiekader is bepaalt door opgedane
ervaringen.
- Ook gedeelde kaders -> niemand kijkt over niets op dezelfde manier,
groepen die in dezelfde context samenwerken/ groeien en soortgelijke
ervaringen hebben die leiden tot het ontwikkelen van sterk gelijkende
referentiekaders. Er zijn dus overlappingen bij mensen, we hebben
bepaalde gemeenschappelijke interpretatiekaders ontwikkeld.
Sociologische verbeelding: sociale bril afzetten want hierbij streven we naar
onbevooroordeeld neutral beeldvorming van de maatschappelijke realiteit
zoveel mogelijk afstand neman van routines in dagelijks leven want voedt
stereotypen en vooroordelen.
Dit is iets heel moeilijk en er is training nodig om dat te kunnen doen. Het
ultieme doel is toch de bril proberen af te zetten.
Zakelijke en gepercipieerde realiteiten:
Beiden beïnvloeden ons handelen
- Self-fulfilling prophecies: mechanismen die er toe strekken dat ideeen
bestaan over bepaalde zaken die worden uitvergroot naarmate realiteit
zich ontwikkelt, we gaan ons gedragen naar onze perceptie van realtiteit
Bv. Verkiezingen: komen dichterbij, je moet niet stemmen maar gaat
stemmen omdat partij meer stemmen zal halen, perceptie wekken (partij
zal meer stemmen halen) uitkomst zal positief zijn, zou anders geweest
zijn als perceptie niet werd gecreerd
opwaartste spiraal, voorspellingen
- Vooroordelen en stereotypes: als mensen denken dat iets echt is gaan ze
handelingen stellen, geïnformeerde mensen hebben minder vooroordelen
dan onwetende mensen, zodra iemand een vooroordeel heeft werkt
Sociologie is hetzelfde object bekijken vanuit verschillende oogpunten.
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
Inleiding: de eigen aard van de samenleving
Sociologie als ‘studie van de samenleving’ of ‘samenlevingskunde’
=> hybride combinatie van socius (latijns voor metgezel) en logos (grieks voor
kennis, kunde, wetenschap, wetten)
de samenleving is een groot geheel -> gaat van micro tot macro
Samellevingskunde = een mogelijkheid om je te doen navigeren van
verschillende punten naar andere punten zonder dat je de weg kwijtraakt (komt
dichter bij de vraag (hoe moet ik de weg zoeken in de samenleving?)
Van Sieyès tot Comte (uitvinder sociologie), en van normatief tot empirisch.
Sieyès Comte
Beschrijven van de samenleving, hij Sociologie kan ook beschrijvend of
stelde vast dat het nuttig zou zijn een verklarend zijn waarbij de observator
discipline te ontwikkelen die ons in met een neutraal oog kijkt zonder iets
staat stelt de maatschappij en hoe goed te keuren of af te keuren. Bij
deze evolueert te gaan vatten. Hij Comte ging het dus om de
wilde een rechtvaardige en beschrijving op zich.
revolutionaire samenleving. Sterk beïnvloed door andere
Doelstelling: meer macht te geven wetenschappen die toen tot
aan de zogenaamde derde stand (voor ontwikkeling kwamen (de exacte
wie er in de oude samenleving geen wetenschappen: fysica, biologie,
plaats was, de adel bezette toen de chemie,…)
staatsmacht) De samenleving op objectieve en
Hij vond de indeling van de staat te empirische wijze doorgronden (taak
statisch, er was geen ruimte voor van sociologen)
verandering, terwijl hij de derde
stand meer kracht wilde geven.
Zijn sociologie was dus in de vorm
van normatieve sociologie.
in zijn ogen was de sociologie de
leer die een rechtvaardige en
revolutionaire inrichting van de
samenleving voorschreef
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren
bestudeert, in hun ontstaan, voortbestaan en veranderen, en ook het sociaal
handelen van mensen in de interactie met deze patronen en structuren.
- Sociale verbanden: manier waarop mensen in de samenleving zich
organiseren in bepaalde verbanden (gezinnen, bedrijven, steden,…)
- Kenmerken: manier waarden en normen
- ‘Wetmatigheden’: mechanismen die terugkeren in interacties, sturen
samenleving selffulfilling prophecy
Een beeld van een titel
Samenleving is een speelveld met spelregels en spelers -> samenlevingsspel
- Specifieke/sociale posities -> de plaats die men in een organisatie
inneemt (denk aan voetbal -> doelman moet in dat doel blijven) (vb. in
, een universiteit, bedrijf, vakbond, sport, kerkelijke organisatie,…) De
invulling van deze posities is niet eeuwig maar de posities blijven wel
bestaan. Je kan niet zelf je positie in de samenleving bepalen.
Hoe komen die personen op die posities terecht? Hoe worden ze
aangeduid om deze positie te krijgen? Hoe gaat dat?
- Specifieke/sociale rollen -> niet hetzelfde als een positie, het gaat om de
invulling van de positie, de wijze waarop men invulling geeft aan een
bepaalde positie. (bv. Voetballer: speler staat vooraan -> rol = actief
(manier invullen rol) meedoen (niet passief want wachten op bal)
- Hoge of lage status -> status betekent de externe appreciatie voor een
positie (denk aan de sport, de kopmannen, de aanvallers hebben een
hogere status dan anderen omdat degenen die vooraan spelen moeten
scoren en de ploeg naar een overwinning moet leiden)
- Informatie en communicatie -> informatie doorgeven gaat heel ver, van
niet-verbale communicatie tot zeer verbale communicatie, helder of
onhelder, via klassieke kanalen of nieuwe kanalen, het is aangepast aan
de nieuwe omstandigheden (vb. communiceren op veld (scoren))
men moet anticipren op de acties van anderen
- Taakverdeling en hiërarchie -> de positie binnen duidelijke organisatie,
formele (officieel aangeduid) en informele (meeste invloed op groep)
leiders (bv. Kapitein expliciet aangeduid door trainer)
Formele leiders zijn diegenen die via officiële kanalen op die
positie terechtkomen maar zijn niet altijd de beste van de groep.
Naast hen treffen we de informele leiders. Conflicten tussen de
twee maken deel uit van het dagelijks leven.
- Productiviteit: wat door een orgaan geproduceerd wordt, door een
orgaan, en met welke middelen (vb. met minder middelen meer scoren =
meer productiviteit)
Spelers moeten zich nuttig maken
- Motieven: redenen waarom mensen dingen doen, motieven leggen de
grondslag voor beslissingen, genomen met anderen (lid van ander
systeem)/ tegen anderen.
- Ruimte rond het speelveld in concentrische cirkels -> de personen
rondom het speelveld (in de voetbal de trainers, medische staff, de
reserve spelers, de supporters, commentatoren, pers,..) Je hebt
hierbinnen actievere en minder actieve personen, men kan zeer
verschillend reageren. Ze maken deel uit van het geheel maar zijn geen
deel van het speelveld, het spel.
De ‘tribune’ wordt gezien als de meest geschikte positie van een
socioloog.
- Neutrale waarnemers: observeren, kijken toe, het is de bedoeling dat ze
analyseren en verklaringen zoeken voor wat zich afspeelt in het
maatschappelijke speelveld -> staan verder af (bv. Journalisten,
commentatoren), zijn niet altijd neutraal (gaan vaak enkel feiten
publiceren die lenen tegen hun eigen mening)
, Positionaliteit: geheel van positiegebonden rollen, voorkeuren,
ervaringen, eigenschappen die een invloed kunnen hebben op de
neutraliteit van hun onderzoek
Er is pas vrijheid wanneer er spelregels zijn, zorgen voor voorspelbaarheid zijn
nodig om eigen leven te leiden, georganiseerde samenleving, vrijheid regels te
respecteren of te overtreden.
Het dagelijks leven door de lens van een socioloog
Wat we doen is proberen te kijken op een sociologische wijze, gewoon
rondkijken is niet voldoende. Je gaat het minimum eerst moeten leren kennen
door te luisteren, te observeren bij anderen. Je leert dan de rest door het te
doen. Je kan het alleen maar als je gebruik maakt van hulpmiddelen.
Sociologen gaan zich niet beperken tot iets specifiek. Ze willen zoveel
mogelijk weten over zoveel mogelijk fenomenen.
De sociologische lens (sociale bril, ieders bril is anders, je gaat bepaalde zaken
zien maar niet alles, we moeten een specifieke manier van kijken werken en
deze doen evolueren voordat we van sociologie kinnen spreken) verleent
betekenis (verklaring, verhouding tussen oorzaak en gevolg, …) aan de
samenleving (en de wijze waarop mensen leven in de samenleving)
Charles Wright Mills (Amerikaanse socioloog) over ‘sociological imagination’
(zijn boek) (1959):
Het is niet voldoende om waar te nemen en individuele feiten te bekijken. Het is
de manier van waarnemen en de “lens van je bril”. De verbeelding heeft een
socioloog nodig. Je moet er een logica in proberen zoeken, de fenomenen
samenbrengen, er zijn vier pijlers waarop de ontwikkeling zich ontwikkeld
(zonder 1 van die vier gaat het huis niet rechtstaan)
- Geschiedenis -> hoe zijn zaken ontwikkeld doorheen de tijd en ruimte?
- Biografie -> je hebt oog nodig voor de individuele omstandigheden, de
wijze waarop het individu zich ontwikkeld, waar deze is opgegroeid, de
opvoeding, de waardenpatronen, de manier van interageren met
anderen), kan ook te maken hebben met de hulpmiddelen die een persoon
heeft
- Sociale structuur -> de wijze waarop de samenleving is gestructureerd,
de inrichting ervan, dominantie? Wie beslist over de taken etc.? Hoe
zorgen deze voor orde?
- Wisseling van perspectieven -> je kan niet aan goede sociologie doen als
je niet in staat bent je te verplaatsen in de andere perspectieven van
andere sociale personen. Als je altijd vanuit je eigen perspectief kijkt ga je
altijd dezelfde, eigen denkbeelden hanteren. Als je kunt wisselen heb je
een grotere kans op een sociaal perspectief.
Risico als je heel sterk op dezelfde manier gaat blijven denken en niet wisselt
van perspectief -> Selectieve waarneming:
- Het gewicht van routineus denken en handelen op basis van … -> de
menselijke geest kiest de meest makkelijke weg en gaat heel vaak
ingewikkelde kaders interpreteren volgens bestaande denkkaders, het is
heel vaak makkelijker om het vast te hangen aan iets gekend in plaats van
steeds iets nieuws te leren. Iets gekend ga je herhalen.
- Fysische (materiële ruimte) en sociale (de positie die je bekleedt, of je
actief of passief deelneemt, je interesse) beperkingen hebben invloed op
het opnemen en verwerken van kennis.
, - Belangen -> afhankelijk van positive heb je bepaalde denkpatronen en
handelingen ontwikkelt, je wordt routineus, gaat je eigen belangen
verdedigen
- Kennis en informatie (en onderwijs) -> als je genoeg kennis hebt
verworven ga je je eigen routine doorbreken en ga je ook andere
denkbeelden opnemen. Op jonge leeftijd is het goed om veel kennis op te
doen zodat je meer open zal staan, flexibeler zal zijn voor nieuwe
kennisinhouden Op oudere leeftijd is het moeilijker iemand overtuigen en
moeilijker om je eigen routineuze denken te doorbreken.
- Voorkeuren en afkeer -> de voorkeur en afkeur van personen en
toestanden is niet aangeboren op het moment dat je ter wereld komt maar
zijn geconstrueerd door je gezin, omgeving, vrienden, hobby’s, sport,
school, werkomgeving,…
Referentiekader/s als ‘sociale bril(len)’: (= manieren om te kijken naar de
werkelijkheid, de realiteit, vanuit eerdere ervaringen stapsgewijs een raamwerk
opbouwen dat latere waarnemingen zal beïnvloeden. Het is een redelijk
permanent instrument)
Vb. Stereotypen over nationaliteiten van verschillende landen
- Vormt/ en een geheel -> alle waarnemingen vanuit zelfde referentiekader,
1 sociale bril, kan bril niet zomaar wisselen/ afzetten
- Stabiel maar niet onveranderlijk -> kunnen ook bijsturen alleen kost dit
tijd: ervaringen opdoen op persoonlijke wijze (bv. Asielzoekers: door
contact met elkaar stereotypen veranderen)
- Talrijk, divers en individueel -> iedereen heeft zijn eigen bril waarmee je
naar de realiteit kijkt. Het referentiekader is bepaalt door opgedane
ervaringen.
- Ook gedeelde kaders -> niemand kijkt over niets op dezelfde manier,
groepen die in dezelfde context samenwerken/ groeien en soortgelijke
ervaringen hebben die leiden tot het ontwikkelen van sterk gelijkende
referentiekaders. Er zijn dus overlappingen bij mensen, we hebben
bepaalde gemeenschappelijke interpretatiekaders ontwikkeld.
Sociologische verbeelding: sociale bril afzetten want hierbij streven we naar
onbevooroordeeld neutral beeldvorming van de maatschappelijke realiteit
zoveel mogelijk afstand neman van routines in dagelijks leven want voedt
stereotypen en vooroordelen.
Dit is iets heel moeilijk en er is training nodig om dat te kunnen doen. Het
ultieme doel is toch de bril proberen af te zetten.
Zakelijke en gepercipieerde realiteiten:
Beiden beïnvloeden ons handelen
- Self-fulfilling prophecies: mechanismen die er toe strekken dat ideeen
bestaan over bepaalde zaken die worden uitvergroot naarmate realiteit
zich ontwikkelt, we gaan ons gedragen naar onze perceptie van realtiteit
Bv. Verkiezingen: komen dichterbij, je moet niet stemmen maar gaat
stemmen omdat partij meer stemmen zal halen, perceptie wekken (partij
zal meer stemmen halen) uitkomst zal positief zijn, zou anders geweest
zijn als perceptie niet werd gecreerd
opwaartste spiraal, voorspellingen
- Vooroordelen en stereotypes: als mensen denken dat iets echt is gaan ze
handelingen stellen, geïnformeerde mensen hebben minder vooroordelen
dan onwetende mensen, zodra iemand een vooroordeel heeft werkt
