thema 1
, 1. Opzet boek
2. Wat is recht?
nooit geslaagd om sluitende omschrijving te geven → Immanuel Kant (1724-1804) zei het al
vanaf 18de eeuw
→ reden: recht neemt andere vormen aan en andere functies naargelang omgeving waarin
het voorkomt
recht is contingent= afhankelijk van tijd en plaats
bv. gelovige samenlevingen: gedragsregels stroken religieuze geboden / belgisch recht:
gedragsregel in overeenstemming met Grondwet
in België: Belgische statelijke recht= recht door Belgische staat uitgevaardigd of minstens
verenigbaar met statelijke rechtsregels
veel dingen niet in strafrecht: bv. gedragsvoorschriften die de staat niet kan afdwingen
( normen van goed fatsoen, morele standaarden)
→ ook soms iets sanctioneren, maar sanctie niet door bevoegde overheid; DUS
gedragsvoorschriften niet gezien als rechtsregels
⇒ regels alleen onder overheidsdwang nageleefd? → helemaal niet: grotendeel vrijwillig
nageleefd (bv. eigen morele besef); dwang overheid maar marginaal verschijnsel
vb. stelen verboden: burgers vinden gedragsvoorschrift aanvaardbaar
gedragsvoorschriften= voorschriften die iemand verbieden of verplichten om zich al dan
niet op een bepaalde manier te gedragen → harde kern van recht
MAAR recht is jargon (bv. begrippen bebouwde kom), geheel van instellingen (wie maakt
voorschriften?), een methode (hoe bepalen wat je mag doen in bepaalde situatie volgens
recht)
ALS probleem juridisch van aard is, dan zoek je naar rechtsregels, juridische sancties,
juridische ‘oplossingen’ van probleem bv. moeder iets niet nagaan(niet), of Billie Eilish (wel)
→ ‘oplossingen’: statelijk recht lost geen problemen op, maatschappelijk aanvaardbare
manier einde maken aan discussie; die voor recht relevant is
MAAR denken herstel onbelangrijk, juist niet → zie thema verbintenissenrecht: juist
voorkeur aan geven
⇒ statelijk recht= min of meer samenhangend geheel van waarden, begrippen en
gedragsvoorschriften I waaraan van overheidswege opgelegde, minstens van
overheidswege erkende, sancties kleven, I die langs instellingen kunnen worden
afgedwongen I en waarvan de bedoeling is de orde in de samenleving te organiseren, te
handhaven of te herstellen.
,A: min of meer samenhangend geheel:
belgisch recht complexe puzzel, bestaande uit honderdduizenden samengestelde deeltjes
bv. wettelijke bepalingen, rechterlijke uitspraken, rechtsgeleerde commentaren
→ onmogelijk deeltjes op elkaar aan te sluiten
statelijk recht: wetgeving uitgevaardigd door parlement met mensen die concrete belangen
proberen verdedigen door wetgeving een betere situatie na te streven + activiteit mensen
(juristen) die actief aan de slag gaan met deeltjes in concrete situatie
B: van waarden, begrippen, gedragsvoorschriften en instellingen:
gedragsvoorschriften zijn er niet zomaar → basis ervan zijn waarden
→ juristen argumenteren welke oplossing meest strookt met onderliggende waarden
MAAR lange weg tussen abstracte waarde als bescherming en concreet gedragsvoorschrift
→vaak komen meerdere waarden samen en moeten worden afgewogen
juridisch denken heeft behoefte aan concrete begrippen, hebben eigen specifieke
betekenis
bv. nacht: algemeen: periode tussen ondergang en opgang → juridisch verschillende
invullingen: belangrijk om mensen te beschermen bv. nachtlawaai, nachtarbeid, diefstal
→ taal moeilijk: doen ze expres om afstand te creëren met niet- juristen + angst dat termen
niet nauwkeurig genoeg zijn
MAAR mensen begrijpen niet wat ze lezen, pogingen gedaan om teksten makkelijker te
formuleren
C: met bedoeling maatschappij te ordenen door gedragsvoorschriften:
voorschriften volgen voor ordening: prescriptieve ordening= ordening die toont hoe dingen
zouden moeten zijn
codificerende finaliteit= recht slechts vormt slechts neerslag van waarden en normen die
reeds in maatschappij aanwezig zijn
→ geneigd dader straf op te leggen die uitdrukt hoe maatschappij dat gedrag afkeurt
modificerende finaliteit= recht gebruiken om iets te veranderen aan gedrag van de dader
waar streeft recht naar? → politieke, beleidskeuze
politiek als architect en juristen als neutrale technici; probleem: geen bouwplan → dus
juristen daardoor in vele gevallen zelf politieke keuzes maken
MAAR keuze overeenstemmen met keuze die best bij recht past, zoveel mogelijk bij
politieke keuze liggen
→ veel vraag naar regulering en deregulering: alles wettelijk, te verstikkend,... → aantal
regels verminderen
D: waaraan overheidswege sancties kleven:
, maar regel als bevoegde overheid afdwinging van regel kan verzekeren → sancties
overheid zorgt zelf voor vervolging: door straf OF sanctie ⇒ rechtstreekse interactie tussen
individu en overheid
→ meeste juridische relaties is verhouding tussen particulieren bv. huwelijk, huur,...; hier
reguleert soms, maar niet op eigen initiatief reageren
⇒ bv. verkoopt kapotte grasmaaier: overheid niet reageren, als koper sanctie beroept; dan
zal die via de overheid worden afgedwongen
geweldmonopolie= enkel overheid mag geweld of dwang gebruiken → als die dat dus doet
is er: rechtshandhaving
MAAR geen automatisme: door financiële beperkingen bv. gebrek aan tijd, specialisatie,...
→ daardoor veel misdrijven die niet worden gestraft
E: recht en rechtsstelsels:
statelijk recht in elk land anders: in Westerse rechtsstelsels:
Civil Law systemen: algemene codificatie van rechtsnormen; wetgeving prominente plaats +
gedetailleerde wettelijke regels en contracten + wet heeft meer prestige en aanzien dan
rechtersrecht (bv. België)
Common Law systemen: draaischijf is rechtspraak; recht ontstaat door wat rechter heeft
beslist/ recht ontwikkeld van geval tot geval, wetgeving pas uitgevaardigd om specifieke
gevallen op te lossen ⇒ wetten vervolledigende, corrigerende rol + contracten vaak minder
gedetailleerd doordat ze voortbouwen op wettelijk systeem en aanvullende regelingen
hebben (bv. Engeland, VS)
VOORBEELD PUKKELPOP:
→ veel contracten afsluiten, eten, beveiliging, gemeente,...
onrechtmatige daad= wat als er iets fout loopt? waarbij partijen geen contract hebben
genomen → meestal bij ongevallen zo
Storm: voor jurist rechtsfeit= gebeurtenis die juridische gevolgen heeft, waarvoor je naar de
rechtbank moet gaan
Wie draagt schade?
- algemeen: u draagt uw eigen schade
- uitzondering: strafrechtelijke, burgerrechtelijke fout: maken dat je veroordeeld kan
worden (slagen en verwondingen)
→ schade vergoed: materiële, morele schade
contract= samenkomen van de wil van 2 partijen
Is er een contract? principes:
- als je iets overeenkomt moet je het nakomen, ook al is het bijna onmogelijk bv.
corona reizen geboekt; in contract staat hoeveel geld terug
uitzondering:
, 1. Opzet boek
2. Wat is recht?
nooit geslaagd om sluitende omschrijving te geven → Immanuel Kant (1724-1804) zei het al
vanaf 18de eeuw
→ reden: recht neemt andere vormen aan en andere functies naargelang omgeving waarin
het voorkomt
recht is contingent= afhankelijk van tijd en plaats
bv. gelovige samenlevingen: gedragsregels stroken religieuze geboden / belgisch recht:
gedragsregel in overeenstemming met Grondwet
in België: Belgische statelijke recht= recht door Belgische staat uitgevaardigd of minstens
verenigbaar met statelijke rechtsregels
veel dingen niet in strafrecht: bv. gedragsvoorschriften die de staat niet kan afdwingen
( normen van goed fatsoen, morele standaarden)
→ ook soms iets sanctioneren, maar sanctie niet door bevoegde overheid; DUS
gedragsvoorschriften niet gezien als rechtsregels
⇒ regels alleen onder overheidsdwang nageleefd? → helemaal niet: grotendeel vrijwillig
nageleefd (bv. eigen morele besef); dwang overheid maar marginaal verschijnsel
vb. stelen verboden: burgers vinden gedragsvoorschrift aanvaardbaar
gedragsvoorschriften= voorschriften die iemand verbieden of verplichten om zich al dan
niet op een bepaalde manier te gedragen → harde kern van recht
MAAR recht is jargon (bv. begrippen bebouwde kom), geheel van instellingen (wie maakt
voorschriften?), een methode (hoe bepalen wat je mag doen in bepaalde situatie volgens
recht)
ALS probleem juridisch van aard is, dan zoek je naar rechtsregels, juridische sancties,
juridische ‘oplossingen’ van probleem bv. moeder iets niet nagaan(niet), of Billie Eilish (wel)
→ ‘oplossingen’: statelijk recht lost geen problemen op, maatschappelijk aanvaardbare
manier einde maken aan discussie; die voor recht relevant is
MAAR denken herstel onbelangrijk, juist niet → zie thema verbintenissenrecht: juist
voorkeur aan geven
⇒ statelijk recht= min of meer samenhangend geheel van waarden, begrippen en
gedragsvoorschriften I waaraan van overheidswege opgelegde, minstens van
overheidswege erkende, sancties kleven, I die langs instellingen kunnen worden
afgedwongen I en waarvan de bedoeling is de orde in de samenleving te organiseren, te
handhaven of te herstellen.
,A: min of meer samenhangend geheel:
belgisch recht complexe puzzel, bestaande uit honderdduizenden samengestelde deeltjes
bv. wettelijke bepalingen, rechterlijke uitspraken, rechtsgeleerde commentaren
→ onmogelijk deeltjes op elkaar aan te sluiten
statelijk recht: wetgeving uitgevaardigd door parlement met mensen die concrete belangen
proberen verdedigen door wetgeving een betere situatie na te streven + activiteit mensen
(juristen) die actief aan de slag gaan met deeltjes in concrete situatie
B: van waarden, begrippen, gedragsvoorschriften en instellingen:
gedragsvoorschriften zijn er niet zomaar → basis ervan zijn waarden
→ juristen argumenteren welke oplossing meest strookt met onderliggende waarden
MAAR lange weg tussen abstracte waarde als bescherming en concreet gedragsvoorschrift
→vaak komen meerdere waarden samen en moeten worden afgewogen
juridisch denken heeft behoefte aan concrete begrippen, hebben eigen specifieke
betekenis
bv. nacht: algemeen: periode tussen ondergang en opgang → juridisch verschillende
invullingen: belangrijk om mensen te beschermen bv. nachtlawaai, nachtarbeid, diefstal
→ taal moeilijk: doen ze expres om afstand te creëren met niet- juristen + angst dat termen
niet nauwkeurig genoeg zijn
MAAR mensen begrijpen niet wat ze lezen, pogingen gedaan om teksten makkelijker te
formuleren
C: met bedoeling maatschappij te ordenen door gedragsvoorschriften:
voorschriften volgen voor ordening: prescriptieve ordening= ordening die toont hoe dingen
zouden moeten zijn
codificerende finaliteit= recht slechts vormt slechts neerslag van waarden en normen die
reeds in maatschappij aanwezig zijn
→ geneigd dader straf op te leggen die uitdrukt hoe maatschappij dat gedrag afkeurt
modificerende finaliteit= recht gebruiken om iets te veranderen aan gedrag van de dader
waar streeft recht naar? → politieke, beleidskeuze
politiek als architect en juristen als neutrale technici; probleem: geen bouwplan → dus
juristen daardoor in vele gevallen zelf politieke keuzes maken
MAAR keuze overeenstemmen met keuze die best bij recht past, zoveel mogelijk bij
politieke keuze liggen
→ veel vraag naar regulering en deregulering: alles wettelijk, te verstikkend,... → aantal
regels verminderen
D: waaraan overheidswege sancties kleven:
, maar regel als bevoegde overheid afdwinging van regel kan verzekeren → sancties
overheid zorgt zelf voor vervolging: door straf OF sanctie ⇒ rechtstreekse interactie tussen
individu en overheid
→ meeste juridische relaties is verhouding tussen particulieren bv. huwelijk, huur,...; hier
reguleert soms, maar niet op eigen initiatief reageren
⇒ bv. verkoopt kapotte grasmaaier: overheid niet reageren, als koper sanctie beroept; dan
zal die via de overheid worden afgedwongen
geweldmonopolie= enkel overheid mag geweld of dwang gebruiken → als die dat dus doet
is er: rechtshandhaving
MAAR geen automatisme: door financiële beperkingen bv. gebrek aan tijd, specialisatie,...
→ daardoor veel misdrijven die niet worden gestraft
E: recht en rechtsstelsels:
statelijk recht in elk land anders: in Westerse rechtsstelsels:
Civil Law systemen: algemene codificatie van rechtsnormen; wetgeving prominente plaats +
gedetailleerde wettelijke regels en contracten + wet heeft meer prestige en aanzien dan
rechtersrecht (bv. België)
Common Law systemen: draaischijf is rechtspraak; recht ontstaat door wat rechter heeft
beslist/ recht ontwikkeld van geval tot geval, wetgeving pas uitgevaardigd om specifieke
gevallen op te lossen ⇒ wetten vervolledigende, corrigerende rol + contracten vaak minder
gedetailleerd doordat ze voortbouwen op wettelijk systeem en aanvullende regelingen
hebben (bv. Engeland, VS)
VOORBEELD PUKKELPOP:
→ veel contracten afsluiten, eten, beveiliging, gemeente,...
onrechtmatige daad= wat als er iets fout loopt? waarbij partijen geen contract hebben
genomen → meestal bij ongevallen zo
Storm: voor jurist rechtsfeit= gebeurtenis die juridische gevolgen heeft, waarvoor je naar de
rechtbank moet gaan
Wie draagt schade?
- algemeen: u draagt uw eigen schade
- uitzondering: strafrechtelijke, burgerrechtelijke fout: maken dat je veroordeeld kan
worden (slagen en verwondingen)
→ schade vergoed: materiële, morele schade
contract= samenkomen van de wil van 2 partijen
Is er een contract? principes:
- als je iets overeenkomt moet je het nakomen, ook al is het bijna onmogelijk bv.
corona reizen geboekt; in contract staat hoeveel geld terug
uitzondering:
