BELGISCH
PUBLIEKRECHT
SAMENVATTING
ACADEMIEJAAR 2025-2026
PROFESSOR LELOUP
1
, Belangrijk te onthouden
In de codex mag er NIETS worden geschreven.
Wat mag wel: Fluostift aanduiding (enkel volledige woorden), onderlijnen
(enkel volledige woorden), post-it’s (ook hier mag er NIETS op worden
geschreven)
Geen sterretjes, kruisjes,… want is fraude.
Duid relevante artikelen aan, artikelen die we in de les gezien hebben. En
daar dan belangrijke woorden. Maak er geen kerstboom van.
Soms zit er eens een extraatje in deze samenvatting, zoals actualiteit of een
link naar een relevant filmpje.
Veel succes.
2
,0. INLEIDING
Recht = een rationeel opgebouwd geheel van precies afgelijnde begrippen & normen waaraan van
overheidswege opgelegde, minstens van overheidswege erkende, sancties kleven, die langs
(evenzeer genormeerde) instellingen kunnen worden afgedwongen & waarvan de bedoeling is de
orde in de samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen.
• Samenleving ordenen is absolute bedoeling v recht
• Deze moet Systematisch, logisch en onderlinge samenhang vertonen. Wetten mogen niet
tegenstrijdig zijn binnen eenzelfde systeem/geheel.
• Rechtsregel = regels die afkomstig zijn van de overheid, die deze kan afdwingen met
sancties of dwang
• Belangrijk: We willen in onze maatschappij niet Wet van de sterkste, maar Sterkte van het
recht!
Er is (1) rechtzekerheid: Het recht is altijd hetzelfde.
Maar ook (2) rechtvaardigheid: Dat recht wordt aangepast aan individuen. (denk bv aan een
meerwaarde belasting, dat de ‘sterkste schouders’ meer dragen)
Deze twee kunnen soms tegenstrijdig zijn. Zo komt de ‘meerwaarde taks’ precies op deze
spanning neer.
Je moet (1) en (2) proberen te verzoenen.
De Wetgeving kan worden afgedwongen door de staat. Da’s UNIEK en onderscheid op die manier
het recht van andere normen.
- Denk aan religie
- Afspraken in familieverband
- Het zijn van vegetariër
- …
Deze worden niet afgedwongen noch gesanctioneerd door de OH (overheid).
Toch staan recht en maatschappij onder absolute invloed op elkaar. (Denk aan de
boerenprotesten (maatschappij) na de stikstofregels (klimaatWETTEN)) Het een lokte een reactie
uit op het ander, waarna ook de wetten nog eens herbekeken gaan worden. (nog een reactie)
3
,Recht kent veel takken
- Publiekrecht
- Staatsrecht
- …
Maar er is toch een summa divisio (=Hoogste onderscheid), namelijk;
• Privaatrecht: beheerst de situatie van het individu en zijn relaties met andere burgers
(denk aan contracten, erfrecht,…)
• Publiekrecht: beeerst de situatie tussen de overheid en particuliere personen en
overheden onderling (fiscaalrecht,…)
Toch zijn er rechten die er tussen zweven, waar onderscheid niet zo duidelijk is.
- Bv. Sociaalrecht
4
,1. KRACHTLIJNEN
België is een grondwettelijke meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa.
Als we spreken over Het Staatsrecht, dan gaan we het hebben over instituten v/d Belgische staat
+ hoe deze zich tot ons verhouden.
A. DE BELGISCHE STAAT
Juridisch is de staat een publiekrechtelijke basisentiteit
HET ONTSTAAN VAN STATEN
Historisch/Oorsprokelijk ontstaan: terra nullius = een staat ontstaat op een grondgebied waar
er voordien geen enkele staat bestond. Toen nog niet ieder deel v/d wereld geclaimed was.
Hedendaags/Afgeleid ontstaan:
1. Dekolonisatie door zelfbeschikking (Congo)
2. Secessie = Afsplitsen van bestaande staat (kosovo)
3. Dismembratio = uiteenvallen van een staat naar twee staten(Tsjechoslowakije)
4. Fusie = meerder staten gaan naar 1 staat (Oost-West-Duitsland)
ONTSTAAN VAN BELGIË
Congres van Wenen (1814) → VKN = bufferstaat
Zuiden niet tevreden
• Economische verschillen: Handel (noord) vs industrie (zuid)
• Politieke ondervertegenwoordiging & financieel benadeeld
• Beknotting persvrijheid
• Overheidsinmenging in Kerk: protestant (noord) vs katholiek (zuid)
• Taal: Nederlands (noord) vs Frans (zuid), maar Nederlands werd overal in het land
opgedrongen.
• Monsterverbond (verbond tss Liberalen en Katholieken) → verzet tegen Nederlands
bewind (streven niet perse voor onafhankelijkheid)
Na jaren van spanning ontploft de situatie te Brussel (september 1830): In de Muntschouwburg
werd de opera ‘De Stomme van Portici’ opgevoerd. Op een bepaald moment wordt er gezongen
over vaderlandsliefde en wordt het publiek helemaal opgezweept. Alle Emoties breken los net
zoals de revolutie.
Op 4 oktober 1830 wordt de onafhankelijkheid uitgeroepen door het ‘voorlopig bewind’ (een
interim regering)
21 juli 1831: Nationale feestdag, Leopold I wordt getroond tot België’s eerste koning.
5
, Deze geschiedenis van ‘Hollandse spanning’ is nog duidelijk in onze grondwet te vinden:
- Bv. M.b.t macht van de koning (Willem I was quasi een dictator)
- Bv. In het geval van Persvrijheid in ons land (werd beperkt door NL)
- Bv. Ivm taalvrijheid (de taal moest NL zijn)
Er zit een Nederlands trauma in onze grondwet.
In 1839 wordt België, met het Verdrag van Londen, internationaal erkend. (Zo erkend Willem I nu
pas het bestaan van België)
In 1843: De Belgische staatsgrenzen worden vastgelegd.
BELGIË ALS STAAT
“Staat” = rechtssubject (= houder rechten en plichten)
Kenmerken van een staat (verdrag v Montevideo)
Er zijn volgens dat verdrag maar 4 ‘voorwaarden’, maar er wordt toch een vijfde toegevoegd:
Internationale erkenning.
• Permanente bevolking, waar je als staat gezag over hebt (11.825.551 inwoners op 1
januari 2025)
• Afgebakend grondgebied
o Verdrag van Maastricht (1843): grenzen van BE zijn definitief vastgelegd
o Opgelet: veranderlijk (& soms vreemd)
▪ Sommige gebieden kunnen geruild worden tussen staten
▪ Grenzen van de Staat kunnen alleen krachtens een wet gewijzigd worden
• Effectieve overheid
o Taken van een staat uitoefenen
▪ Weten maken, uitvoeren & toepassen (wetgevende, uitvoerende &
rechtsprekende macht)
o Nationale (federale) overheden, deelstatelijke overheid (Vlaamse Overheid) &
lokale overheden (Stad Gent)
• Onafhankelijk kunnen opereren in het internationale rechtsverkeer
o Op eigen gezag betrekkingen met andere staten onderhouden
o Verdrag van Montevideo: federale staten maken slechts 1 rechtspersoon uit naar
internationaal recht
o Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen, …
• Internationale erkenning
o Declaratieve handeling, niks juridisch
o Bevestigen bestaan van nieuwe staat
▪ Eenzijdig & niet verplicht
▪ Niet alle staten worden door iedereen erkend, ze doen dit op basis van
geopolitieke redenen
▪ Vb. Kosovo & Palestina (beide niet erkend door heel de wereld)
6
PUBLIEKRECHT
SAMENVATTING
ACADEMIEJAAR 2025-2026
PROFESSOR LELOUP
1
, Belangrijk te onthouden
In de codex mag er NIETS worden geschreven.
Wat mag wel: Fluostift aanduiding (enkel volledige woorden), onderlijnen
(enkel volledige woorden), post-it’s (ook hier mag er NIETS op worden
geschreven)
Geen sterretjes, kruisjes,… want is fraude.
Duid relevante artikelen aan, artikelen die we in de les gezien hebben. En
daar dan belangrijke woorden. Maak er geen kerstboom van.
Soms zit er eens een extraatje in deze samenvatting, zoals actualiteit of een
link naar een relevant filmpje.
Veel succes.
2
,0. INLEIDING
Recht = een rationeel opgebouwd geheel van precies afgelijnde begrippen & normen waaraan van
overheidswege opgelegde, minstens van overheidswege erkende, sancties kleven, die langs
(evenzeer genormeerde) instellingen kunnen worden afgedwongen & waarvan de bedoeling is de
orde in de samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen.
• Samenleving ordenen is absolute bedoeling v recht
• Deze moet Systematisch, logisch en onderlinge samenhang vertonen. Wetten mogen niet
tegenstrijdig zijn binnen eenzelfde systeem/geheel.
• Rechtsregel = regels die afkomstig zijn van de overheid, die deze kan afdwingen met
sancties of dwang
• Belangrijk: We willen in onze maatschappij niet Wet van de sterkste, maar Sterkte van het
recht!
Er is (1) rechtzekerheid: Het recht is altijd hetzelfde.
Maar ook (2) rechtvaardigheid: Dat recht wordt aangepast aan individuen. (denk bv aan een
meerwaarde belasting, dat de ‘sterkste schouders’ meer dragen)
Deze twee kunnen soms tegenstrijdig zijn. Zo komt de ‘meerwaarde taks’ precies op deze
spanning neer.
Je moet (1) en (2) proberen te verzoenen.
De Wetgeving kan worden afgedwongen door de staat. Da’s UNIEK en onderscheid op die manier
het recht van andere normen.
- Denk aan religie
- Afspraken in familieverband
- Het zijn van vegetariër
- …
Deze worden niet afgedwongen noch gesanctioneerd door de OH (overheid).
Toch staan recht en maatschappij onder absolute invloed op elkaar. (Denk aan de
boerenprotesten (maatschappij) na de stikstofregels (klimaatWETTEN)) Het een lokte een reactie
uit op het ander, waarna ook de wetten nog eens herbekeken gaan worden. (nog een reactie)
3
,Recht kent veel takken
- Publiekrecht
- Staatsrecht
- …
Maar er is toch een summa divisio (=Hoogste onderscheid), namelijk;
• Privaatrecht: beheerst de situatie van het individu en zijn relaties met andere burgers
(denk aan contracten, erfrecht,…)
• Publiekrecht: beeerst de situatie tussen de overheid en particuliere personen en
overheden onderling (fiscaalrecht,…)
Toch zijn er rechten die er tussen zweven, waar onderscheid niet zo duidelijk is.
- Bv. Sociaalrecht
4
,1. KRACHTLIJNEN
België is een grondwettelijke meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa.
Als we spreken over Het Staatsrecht, dan gaan we het hebben over instituten v/d Belgische staat
+ hoe deze zich tot ons verhouden.
A. DE BELGISCHE STAAT
Juridisch is de staat een publiekrechtelijke basisentiteit
HET ONTSTAAN VAN STATEN
Historisch/Oorsprokelijk ontstaan: terra nullius = een staat ontstaat op een grondgebied waar
er voordien geen enkele staat bestond. Toen nog niet ieder deel v/d wereld geclaimed was.
Hedendaags/Afgeleid ontstaan:
1. Dekolonisatie door zelfbeschikking (Congo)
2. Secessie = Afsplitsen van bestaande staat (kosovo)
3. Dismembratio = uiteenvallen van een staat naar twee staten(Tsjechoslowakije)
4. Fusie = meerder staten gaan naar 1 staat (Oost-West-Duitsland)
ONTSTAAN VAN BELGIË
Congres van Wenen (1814) → VKN = bufferstaat
Zuiden niet tevreden
• Economische verschillen: Handel (noord) vs industrie (zuid)
• Politieke ondervertegenwoordiging & financieel benadeeld
• Beknotting persvrijheid
• Overheidsinmenging in Kerk: protestant (noord) vs katholiek (zuid)
• Taal: Nederlands (noord) vs Frans (zuid), maar Nederlands werd overal in het land
opgedrongen.
• Monsterverbond (verbond tss Liberalen en Katholieken) → verzet tegen Nederlands
bewind (streven niet perse voor onafhankelijkheid)
Na jaren van spanning ontploft de situatie te Brussel (september 1830): In de Muntschouwburg
werd de opera ‘De Stomme van Portici’ opgevoerd. Op een bepaald moment wordt er gezongen
over vaderlandsliefde en wordt het publiek helemaal opgezweept. Alle Emoties breken los net
zoals de revolutie.
Op 4 oktober 1830 wordt de onafhankelijkheid uitgeroepen door het ‘voorlopig bewind’ (een
interim regering)
21 juli 1831: Nationale feestdag, Leopold I wordt getroond tot België’s eerste koning.
5
, Deze geschiedenis van ‘Hollandse spanning’ is nog duidelijk in onze grondwet te vinden:
- Bv. M.b.t macht van de koning (Willem I was quasi een dictator)
- Bv. In het geval van Persvrijheid in ons land (werd beperkt door NL)
- Bv. Ivm taalvrijheid (de taal moest NL zijn)
Er zit een Nederlands trauma in onze grondwet.
In 1839 wordt België, met het Verdrag van Londen, internationaal erkend. (Zo erkend Willem I nu
pas het bestaan van België)
In 1843: De Belgische staatsgrenzen worden vastgelegd.
BELGIË ALS STAAT
“Staat” = rechtssubject (= houder rechten en plichten)
Kenmerken van een staat (verdrag v Montevideo)
Er zijn volgens dat verdrag maar 4 ‘voorwaarden’, maar er wordt toch een vijfde toegevoegd:
Internationale erkenning.
• Permanente bevolking, waar je als staat gezag over hebt (11.825.551 inwoners op 1
januari 2025)
• Afgebakend grondgebied
o Verdrag van Maastricht (1843): grenzen van BE zijn definitief vastgelegd
o Opgelet: veranderlijk (& soms vreemd)
▪ Sommige gebieden kunnen geruild worden tussen staten
▪ Grenzen van de Staat kunnen alleen krachtens een wet gewijzigd worden
• Effectieve overheid
o Taken van een staat uitoefenen
▪ Weten maken, uitvoeren & toepassen (wetgevende, uitvoerende &
rechtsprekende macht)
o Nationale (federale) overheden, deelstatelijke overheid (Vlaamse Overheid) &
lokale overheden (Stad Gent)
• Onafhankelijk kunnen opereren in het internationale rechtsverkeer
o Op eigen gezag betrekkingen met andere staten onderhouden
o Verdrag van Montevideo: federale staten maken slechts 1 rechtspersoon uit naar
internationaal recht
o Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen, …
• Internationale erkenning
o Declaratieve handeling, niks juridisch
o Bevestigen bestaan van nieuwe staat
▪ Eenzijdig & niet verplicht
▪ Niet alle staten worden door iedereen erkend, ze doen dit op basis van
geopolitieke redenen
▪ Vb. Kosovo & Palestina (beide niet erkend door heel de wereld)
6
