2025 - 2026 Alternatieve
conflictoplossing
Prof. Katalien Bollen & Prof. Maud Piers
Artikel
Niet te kennen
Overgeslagen in les
Rechtspraak
Voorbeeld
,Algemene informatie - Terminologie
ALGEMENE INFORMATIE
Leerstof
- Multidisciplinaire benadering: juridisch (Maud Piers) en psychologisch (Katalien Bollen)!
- Studiemateriaal: Literatuur + powerpoint (focus!) – zie ufora
o Geen syllabus
o Lessen = examen
- Wetteksten afdrukken
Evaluatie
- Examen (80%):
o Schriftelijk, gesloten boek, maar niet-geannoteerde wetteksten toegelaten
o Open vragen
▪ Goed argumenteren!!
o Meerkeuzevragen
o Casus
o Voorbeeldvragen: zie ufora na afronden van diverse thema’s
- Werkstuk (20%)
o Thema 4: Weken 11 en 12 (indiendatum 11 december) → leerstof niet op examen!
o Enkel in 1e zittijd!!! Vereiste voor deelname aan het examen
Werkwijze
- Inzetten op blended learning
o Thema’s 1-3: ex cathedra - interactie
o Thema 4: begeleide zelfstudie, werkstuk
- Inhoudelijke vragen?
o Stel ze ons tijdens de les of de pauzes
o Stel ze ons via Ufora (discussies). Wij beantwoorden wekelijks t.e.m. 5 december
o 9 december: boostersessie
- Praktische vragen? Afzonderlijke thread Discussies Ufora
o Geen standaard lesopnames of streaming
o Stuur vragen op ufora, niet email!
Pagina 1 van 95
,Algemene informatie - Terminologie
INHOUD
Algemene informatie .................................................................................................................... 1
1 Wat is ACO? (les 1) ......................................................................................................... 5
1.1 Terminologie .........................................................................................................................5
1.1.1 Alternatieve ..........................................................................................................................5
1.1.2 Conflict ................................................................................................................................5
1.1.3 Oplossing .............................................................................................................................5
1.2 Indeling ................................................................................................................................6
1.2.1 Participatieve of tussenpartijdige conflictoplossing (75% van lessen) ......................................6
1.2.2 Adversariële of bovenpartijdige conflictbeslechting ................................................................7
1.2.3 Zuivere tweedeling? Neen ......................................................................................................7
1.3 Belang voor masterstudenten rechten ....................................................................................8
1.3.1 Waarom Belangrijk? ..............................................................................................................8
2 Tussenpartijdige ACO (lessen 2-7) ..................................................................................10
2.1 Kennismaking ..................................................................................................................... 10
2.2 Psychologische component ................................................................................................. 10
2.2.1 Wat is een conflict? En wat doet het met mensen? ................................................................ 10
2.2.1.1 Conflict ............................................................................................................ 13
2.2.2 Constructieve communicatie: van competitie naar coöperatie .............................................. 23
2.2.2.1 conflict ............................................................................................................ 23
2.2.2.2 communicatie .................................................................................................. 27
2.2.3 Bemiddelende interventies .................................................................................................. 33
2.2.3.1 Onderhandelen ................................................................................................ 33
2.2.3.2 Bemiddelen...................................................................................................... 38
2.2.3.3 Literatuur ......................................................................................................... 44
2.3 Juridische component ......................................................................................................... 45
2.3.1 Gerechtelijke en buitengerechtelijke bemiddeling ................................................................. 45
2.3.1.1 Bemiddeling: Wat is het?................................................................................... 45
2.3.1.2 Bouwstenen ..................................................................................................... 46
2.3.2 Collaboratief onderhandelen (CO) ....................................................................................... 55
2.3.2.1 wat is het ......................................................................................................... 55
2.3.2.2 Bouwstenen ..................................................................................................... 55
2.3.2.3 Buitengerechtelijke versus door rechter bevolen ................................................ 58
2.3.2.4 In de praktijk .................................................................................................... 58
2.3.3 Verzoening en de rol van de rechter ...................................................................................... 59
2.3.3.1 wat is het? geen loepzuivere terminologie .......................................................... 59
2.3.3.2 minnelijke schikking door grondrechter ............................................................. 59
2.3.3.3 Kamers voor Minnelijke Schikking ...................................................................... 61
2.3.4 herhaling ............................................................................................................................ 62
3 Bovenpartijdige ACO (lessen 7-9) ...................................................................................64
3.1 Arbitrage............................................................................................................................. 64
Pagina 2 van 95
,Algemene informatie - Terminologie
3.1.1 Wat is het?.......................................................................................................................... 64
3.1.1.1 Soorten arbitrages ............................................................................................ 64
3.1.1.2 Specifieke kenmerken: waarom (niet) kiezen hiervoor? ....................................... 65
3.1.1.3 Belang ............................................................................................................. 65
3.1.2 Complex juridisch raamwerk ............................................................................................... 65
3.1.3 Bouwstenen ....................................................................................................................... 67
3.1.3.1 1. Overeenkomst .............................................................................................. 67
3.1.3.2 2. Specifiek aangesteld scheidsgerecht ............................................................. 70
3.1.3.3 3. Finale en bindende beslissing (uitspraak) ....................................................... 71
3.1.3.4 4. Imperatief rechtskader (due process!!!) .......................................................... 71
3.1.4 Verloop .............................................................................................................................. 72
3.1.4.1 Algemene beginselen: triade ............................................................................. 72
3.1.4.2 Inleiden procedure ........................................................................................... 72
3.1.4.3 Arbitrageprocedure .......................................................................................... 73
3.1.4.4 Tussenkomst van de rechter ............................................................................. 73
3.1.5 Wat na de arbitrage? ........................................................................................................... 75
3.2 Bindende derdenbeslissing.................................................................................................. 76
3.2.1 Wat is het?.......................................................................................................................... 76
3.2.2 Bouwstenen ....................................................................................................................... 76
3.2.2.1 Partijen kiezen: overeenkomst ........................................................................... 76
3.2.2.2 Twistpunt ......................................................................................................... 77
3.2.2.3 Neutrale, onafhankelijk en onpartijdige derde .................................................... 77
3.2.2.4 Finale en bindende beslissing ........................................................................... 77
3.2.3 Juridisch raamwerk ............................................................................................................. 77
3.2.4 Verschil met arbitrage ......................................................................................................... 78
3.3 Hybride vormen .................................................................................................................. 79
3.3.1 Wat is het?.......................................................................................................................... 79
3.3.1.1 Even recapituleren en verfijnen ......................................................................... 79
3.3.2 problemen .......................................................................................................................... 81
3.3.3 Evaluatie ............................................................................................................................ 83
4 Toekomst van geschiloplossing (lessen 10-11) ................................................................84
4.1 gastcollege - AI en geschillenbeslechting ............................................................................. 84
4.1.1 Wat is AI en welke soorten zijn er? ........................................................................................ 84
4.1.1.1 Verschillende manieren om het te definiëren ..................................................... 84
4.1.1.2 Verschillende soorten AI ................................................................................... 85
4.1.1.3 Sub-symbolische systemen .............................................................................. 86
4.1.1.4 Neutrale netwerken en grote taalmodellen......................................................... 86
4.1.2 AI-toepassingen bij geschillenbeslechting ............................................................................ 88
5 Boostersessie op 11 december (les 12) ...........................................................................90
5.1 Thema 1: Wat is ACO? ......................................................................................................... 90
5.2 Thema 2: Tussenpartijdige alternatieve conflictoplossing ...................................................... 91
5.3 Thema 3: Bovenpartijdige alternatieve conflictbeslechting en hybride vormen ........................ 93
Pagina 3 van 95
,Algemene informatie - Terminologie
5.4 boostersessie ..................................................................................................................... 94
Pagina 4 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Terminologie
1 WAT IS ACO? (LES 1)
1.1 TERMINOLOGIE
Alternatieve Conflict Oplossing → Cfr. ADR
1.1.1 ALTERNATIEVE
Alternatief = anders dan klassiek
- Buiten de rechtbank? (wegens minder tijdrovend, kostelijk, …)
o ‘out-of-court’ dispute resolution
o = bv. bemiddeling, arbitrage, bindende derdenbeslissing, collaboratief onderhandelen
▪ Arbitrage: rechter aangesteld als prive persoon
▪ Bemiddeling: partijen zelf komen tot oplossing olv bemiddelaar
▪ Bindende derdenbeslissing: neutrale derde over thema’s die meer feiten gericht
zijn
▪ Collaboratief onderhandelen: vaak win-lose, oplossing met collaboratief
advocaat
o ≠ bv. minnelijke schikking
- OF: Anders dan door adversarieel strijdmodel? (wegens relatieduurzaamheid)
o = bv. bemiddeling, collaboratief onderhandelen, minnelijke schikking, verzoening
o ≠ bv. arbitrage, bindende derdenbeslissing
A betekent voor ons ook ‘Appropriate’: vorm voorstellen die meest geschikt is voor partijen
- Appropriate versus Alternative Dispute Resolution
- Aandacht voor noden van partijen, conflict en context = maatwerk
- = Vertrekpunt vak ACO (minus klassieke gerechtelijke procedure)
- ≈ Verwachting tav actoren van justitie
1.1.2 CONFLICT
Cruciaal concept: goed begrip leidt tot ‘appropriate’ oplossing
AConflictO versus ADisputeR: belang terminologie?
- Conflict versus geschil
o Conflict = dispute
- Geen typisch juridisch concept. Daarom: psychologie!
- Tussenpartijdig versus bovenpartijdig?
Bestaand conflict
- Conflictoplossing en dus niet conflictpreventie (bijv. Dispute Boards)
‘Wat is conflict’? Zie lessen Prof. Bollen !
1.1.3 OPLOSSING
Brede term (cfr ADResolution)
> meer dan enkel ‘beslechten’ (door derde)
- = focus procesrecht
> meer dan ‘onderhandelen en bemiddelen’ (door partijen)
- = focus (en titel) vroeger vak
Pagina 5 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Indeling
1.2 INDELING
Participatieve of tussenpartijdige conflictoplossing
- Tussenpartijdig → belangrijk om te zien welke conflictoplossing het is
o = focus ligt bij partijen zelf, en oplossing moet van hen komen
- Ook wel ‘niet-bindende’ of ‘consensuele’ ACO
o Heeft ook effect op toegang rechter: als partijen niet tot oplossing kunnen komen, is
toegang tot rechter nog altijd mogelijk.
Adversariële of bovenpartijdige conflictbeslechting
- = Men doet beroep op iemand die boven de partijen staat
- Ook wel ‘bindende’ of ‘adjudicerende’ ACO
o Toegang tot rechter wordt afgesneden!! Er is al definitief beslist
1.2.1 PARTICIPATIEVE OF TUSSENPARTIJDIGE CONFLICTOPLOSSING (75% VAN LESSEN)
Beslissingsautonomie = partijen
Objectief: win-win
- Niet: elk een stukje van de taart
- Wel: de taart vergroten
o Niet kijken naar standpunten, maar wel op zoek gaan naar belangen die eronder zitten
o Dan zie je vaak dat je aan belangen beide partijen kan voldoen
o Bv. ons werkstuk: stel je maakt dit samen met iemand anders en je wilt elke week
afspreken – de andere wilt 1 week heel hard werken om dan gedaan te zijn
▪ Optie 1: compromis sluiten die middenweg is → vaak niet iedereen blij
▪ Optie 2: win-win → kijken naar hun belangen erachter:
• S1: je houdt niet van stress maar wilt ook dat iedereen zijn deel doet
• S2: ik heb in andere weken ook deadlines dus wil al mijn werk al doen
• Beide willen hun deel wel doen, en ze hebben gemeenschappelijke
belangen
o Oplossing: in week 1 zetten we structuur uit en doe ik alle
opzoekingen, in de rest van de weken schrijf jij alles uit.
Het gehele conflict oplossen staat centraal
Methode gericht op samenwerking/communicatie/belangengericht onderhandelen
- Belang van psychologische deskundigheid (multi-disciplinariteit)!
- Succes hangt af van partijen
o Ze moeten meewerken!
Impact op toegang tot de rechter/arbiter?
- In principe: tijdelijk tenzij oplossing
- muv voorlopige en bewarende maatregelen
Voorbeelden: bemiddeling, verzoening, minnelijke schikking, collaboratief onderhandelen, (‘gewoon’
onderhandelen)
- Gewoon onderhandelen valt er principieel niet onder, maar hier is ook een mentaliteitswijziging.
‘Wat is communicatie’? ‘Wat is onderhandelen?’ Zie lessen Prof. Bollen
Pagina 6 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Indeling
1.2.2 ADVERSARIËLE OF BOVENPARTIJDIGE CONFLICTBESLECHTING
Beslissingautonomie = derde
- Partijautonomie is ook hier zeer belangrijk: ze moeten afstand doen van toegang tot rechter &
moeten het hierover wel eens zijn
Objectief doorgaans: win-lose maw ‘gelijk halen’
Het ‘gejuridiseerd conflict’ (‘geschil’) beslechten staat centraal
Methode gericht op verdedigen van standpunten en winnen van argumenten
- Belang van (meestal juridische maar soms ook feitelijke) deskundigheid
- Succes hangt af van (meestal juridisch) gelijk
Impact op toegang tot de rechter: groot! Er is al een bindende derde die beslist en uitspraak doet
- In principe: definitief ontzegd, behoudens marginale toetsing
- Muv voorlopige en bewarende maatregelen
- Belang van naleven principes behoorlijke rechtsbedeling
Voorbeelden: arbitrage, bindende derdenbeslissing
1.2.3 ZUIVERE TWEEDELING? NEEN
Hybride mechanismen
- Vb minitrial (Zie Cepani)
- Vb arbmed, medarb (zie les 2/12)
Nieuwe vormen voor nieuwe geschillen? Maybe, maybe not
- Bvb. Blockchain Dispute Resolution of Decentralized Justice Systems
o Nieuwe vorm!
o Vb. Kleros
o Wisdom of crowds, expertise, geautomatiseerde opstart en uitvoering, etc
- Bvb. Automated Justice Systems (AI) → toekomst van geschillenoplossing
o Vb. eBay – Colin Rule (nu breder uitgerolde Modria)
▪ Conflictoplossingsysteem opgezet voor ebay
o Schaalbaar, goedkoop, etc
o Proposal for an amended ADR Directive (17/07/2025)
Pagina 7 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Belang voor masterstudenten rechten
1.3 BELANG VOOR MASTERSTUDENTEN RECHTEN
1.3.1 WAAROM BELANGRIJK?
Wijzigende rol actoren van justitie → verankert in wetgeving
Art. 444 Ger.W.: Infoplicht + Plicht om minnelijke regeling te bevorderen (≠
promoten)
- Infoplicht: Resultaatsverbintenis
- Plicht om MR te bevorderen: Middelenverbintenis
→ Tussenpartijdige vorm van conflictoplossing!
Advocaat Afdwingbaarheid? Moeilijk!
- In praktijk vergt dit veel tijd en kennis om haalbaar te maken
- Burgerrechtelijke aansprakelijkheid?
o Draagwijdte onduidelijk (zie bv. OVB Modelbrief )
o Fout en schade (+verband) moeilijk aan te tonen
- Vooral signaalfunctie? Meer dan dat!
Orde van Vlaamse balies: modelbrief
art. 519 §4 Ger.W.: infoplicht
Gerechtsdeurwaarder
Art. 730/1 §2 Ger.W: Informerende en verdagende rol van de rechter
- Moet minnelijke oplossing bevorderen
- Kan partijen bevragen (moet in familiezaken – art. 1253ter/1 Ger.W.)
- Kan partijen inlichten
- Kan persoonlijke verschijning bevelen
Rechter - Kan zaak verdagen: eenmalig, max 1 maand, behoudens akkoord
Art. 730/1, §1 Ger.W. + Art. 731 Ger.W.: Verzoenende en bevorderende rol van
de rechter – zie Thema 2
Art. 1734 §1 Ger.W. + Art. 1740 Ger.W.: Verwijzende rol van de rechter naar
bemiddeling en collaboratieve onderhandelingen
Pagina 8 van 95
, Wat is ACO? (les 1) - Belang voor masterstudenten rechten
Partijbelang: afweging pro’s en con’s
Pro Con
Kan veel goedkoper uitkomen Zorgt ervoor dat het mogelijks veel langer duurt
Het is niet altijd goed om de partijen tegen elkaar Akkoord nodig
op te zetten
Niet eerlijk bij machtsverhouding
Je kan meer relativeren
Verjaringstermijnen soms niet op afgesteld (niet
Duurzamer: het is een faire procedure waar ze altijd stuiting of schorsing, meestal wel)
meer inspraak hebben
Meer discretie dan een openbare procedure: vuile
was wordt minder buitengehangen – familie,
reputatieschade van bedrijven, …
Ontlasting rechtbanken
Snelheid Vertraging bij falen => geschiktheid?
Kost Kost => (meestal) geen overheidssteun
Vertrouwelijkheid Vertrouwelijkheid, maar mogelijk misbruik +
gebrek aan transparantie
Expertise
Minder ‘kwaliteitscontrole’
Verhoogde eigen inbreng
Geen garantie op succes
Verhoogde flexibiliteit/informaliteit
Gebrek aan uitvoerbare titel
(Internationale) uitvoerbaarheid
Noodzakelijke goodwill van de partijen voor
Herstel van relatie primeert
welslagen, ….
Nood om erkend/gehoord te worden, ….
Trajectkeuzebegeleiding: Rechtspraak versus ACO? (en welke vorm?): Vragen stellen rekening houdend
met de pro’s en con’s:
- Wens tot partij-autonomie/zeggenschap: vrije keuze, invloed op proces, invloed op inhoud
- Juridische geschiktheid (bv. Vatbaar voor dading? Onderhandelingsruimte?)
- Omvang conflict (cfr. escalatieladder van Glasl: zie later)
- Aard conflict (bv. Belangen juridisch sanctioneerbaar?)
- Doel (bv. Relatiebehoud? Juridisch precedent?)
- Wie zijn de partijen (bv. Machtsbalans, vertrouwen)?
- Kost, snelheid, vertrouwelijkheid …
Pagina 9 van 95
conflictoplossing
Prof. Katalien Bollen & Prof. Maud Piers
Artikel
Niet te kennen
Overgeslagen in les
Rechtspraak
Voorbeeld
,Algemene informatie - Terminologie
ALGEMENE INFORMATIE
Leerstof
- Multidisciplinaire benadering: juridisch (Maud Piers) en psychologisch (Katalien Bollen)!
- Studiemateriaal: Literatuur + powerpoint (focus!) – zie ufora
o Geen syllabus
o Lessen = examen
- Wetteksten afdrukken
Evaluatie
- Examen (80%):
o Schriftelijk, gesloten boek, maar niet-geannoteerde wetteksten toegelaten
o Open vragen
▪ Goed argumenteren!!
o Meerkeuzevragen
o Casus
o Voorbeeldvragen: zie ufora na afronden van diverse thema’s
- Werkstuk (20%)
o Thema 4: Weken 11 en 12 (indiendatum 11 december) → leerstof niet op examen!
o Enkel in 1e zittijd!!! Vereiste voor deelname aan het examen
Werkwijze
- Inzetten op blended learning
o Thema’s 1-3: ex cathedra - interactie
o Thema 4: begeleide zelfstudie, werkstuk
- Inhoudelijke vragen?
o Stel ze ons tijdens de les of de pauzes
o Stel ze ons via Ufora (discussies). Wij beantwoorden wekelijks t.e.m. 5 december
o 9 december: boostersessie
- Praktische vragen? Afzonderlijke thread Discussies Ufora
o Geen standaard lesopnames of streaming
o Stuur vragen op ufora, niet email!
Pagina 1 van 95
,Algemene informatie - Terminologie
INHOUD
Algemene informatie .................................................................................................................... 1
1 Wat is ACO? (les 1) ......................................................................................................... 5
1.1 Terminologie .........................................................................................................................5
1.1.1 Alternatieve ..........................................................................................................................5
1.1.2 Conflict ................................................................................................................................5
1.1.3 Oplossing .............................................................................................................................5
1.2 Indeling ................................................................................................................................6
1.2.1 Participatieve of tussenpartijdige conflictoplossing (75% van lessen) ......................................6
1.2.2 Adversariële of bovenpartijdige conflictbeslechting ................................................................7
1.2.3 Zuivere tweedeling? Neen ......................................................................................................7
1.3 Belang voor masterstudenten rechten ....................................................................................8
1.3.1 Waarom Belangrijk? ..............................................................................................................8
2 Tussenpartijdige ACO (lessen 2-7) ..................................................................................10
2.1 Kennismaking ..................................................................................................................... 10
2.2 Psychologische component ................................................................................................. 10
2.2.1 Wat is een conflict? En wat doet het met mensen? ................................................................ 10
2.2.1.1 Conflict ............................................................................................................ 13
2.2.2 Constructieve communicatie: van competitie naar coöperatie .............................................. 23
2.2.2.1 conflict ............................................................................................................ 23
2.2.2.2 communicatie .................................................................................................. 27
2.2.3 Bemiddelende interventies .................................................................................................. 33
2.2.3.1 Onderhandelen ................................................................................................ 33
2.2.3.2 Bemiddelen...................................................................................................... 38
2.2.3.3 Literatuur ......................................................................................................... 44
2.3 Juridische component ......................................................................................................... 45
2.3.1 Gerechtelijke en buitengerechtelijke bemiddeling ................................................................. 45
2.3.1.1 Bemiddeling: Wat is het?................................................................................... 45
2.3.1.2 Bouwstenen ..................................................................................................... 46
2.3.2 Collaboratief onderhandelen (CO) ....................................................................................... 55
2.3.2.1 wat is het ......................................................................................................... 55
2.3.2.2 Bouwstenen ..................................................................................................... 55
2.3.2.3 Buitengerechtelijke versus door rechter bevolen ................................................ 58
2.3.2.4 In de praktijk .................................................................................................... 58
2.3.3 Verzoening en de rol van de rechter ...................................................................................... 59
2.3.3.1 wat is het? geen loepzuivere terminologie .......................................................... 59
2.3.3.2 minnelijke schikking door grondrechter ............................................................. 59
2.3.3.3 Kamers voor Minnelijke Schikking ...................................................................... 61
2.3.4 herhaling ............................................................................................................................ 62
3 Bovenpartijdige ACO (lessen 7-9) ...................................................................................64
3.1 Arbitrage............................................................................................................................. 64
Pagina 2 van 95
,Algemene informatie - Terminologie
3.1.1 Wat is het?.......................................................................................................................... 64
3.1.1.1 Soorten arbitrages ............................................................................................ 64
3.1.1.2 Specifieke kenmerken: waarom (niet) kiezen hiervoor? ....................................... 65
3.1.1.3 Belang ............................................................................................................. 65
3.1.2 Complex juridisch raamwerk ............................................................................................... 65
3.1.3 Bouwstenen ....................................................................................................................... 67
3.1.3.1 1. Overeenkomst .............................................................................................. 67
3.1.3.2 2. Specifiek aangesteld scheidsgerecht ............................................................. 70
3.1.3.3 3. Finale en bindende beslissing (uitspraak) ....................................................... 71
3.1.3.4 4. Imperatief rechtskader (due process!!!) .......................................................... 71
3.1.4 Verloop .............................................................................................................................. 72
3.1.4.1 Algemene beginselen: triade ............................................................................. 72
3.1.4.2 Inleiden procedure ........................................................................................... 72
3.1.4.3 Arbitrageprocedure .......................................................................................... 73
3.1.4.4 Tussenkomst van de rechter ............................................................................. 73
3.1.5 Wat na de arbitrage? ........................................................................................................... 75
3.2 Bindende derdenbeslissing.................................................................................................. 76
3.2.1 Wat is het?.......................................................................................................................... 76
3.2.2 Bouwstenen ....................................................................................................................... 76
3.2.2.1 Partijen kiezen: overeenkomst ........................................................................... 76
3.2.2.2 Twistpunt ......................................................................................................... 77
3.2.2.3 Neutrale, onafhankelijk en onpartijdige derde .................................................... 77
3.2.2.4 Finale en bindende beslissing ........................................................................... 77
3.2.3 Juridisch raamwerk ............................................................................................................. 77
3.2.4 Verschil met arbitrage ......................................................................................................... 78
3.3 Hybride vormen .................................................................................................................. 79
3.3.1 Wat is het?.......................................................................................................................... 79
3.3.1.1 Even recapituleren en verfijnen ......................................................................... 79
3.3.2 problemen .......................................................................................................................... 81
3.3.3 Evaluatie ............................................................................................................................ 83
4 Toekomst van geschiloplossing (lessen 10-11) ................................................................84
4.1 gastcollege - AI en geschillenbeslechting ............................................................................. 84
4.1.1 Wat is AI en welke soorten zijn er? ........................................................................................ 84
4.1.1.1 Verschillende manieren om het te definiëren ..................................................... 84
4.1.1.2 Verschillende soorten AI ................................................................................... 85
4.1.1.3 Sub-symbolische systemen .............................................................................. 86
4.1.1.4 Neutrale netwerken en grote taalmodellen......................................................... 86
4.1.2 AI-toepassingen bij geschillenbeslechting ............................................................................ 88
5 Boostersessie op 11 december (les 12) ...........................................................................90
5.1 Thema 1: Wat is ACO? ......................................................................................................... 90
5.2 Thema 2: Tussenpartijdige alternatieve conflictoplossing ...................................................... 91
5.3 Thema 3: Bovenpartijdige alternatieve conflictbeslechting en hybride vormen ........................ 93
Pagina 3 van 95
,Algemene informatie - Terminologie
5.4 boostersessie ..................................................................................................................... 94
Pagina 4 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Terminologie
1 WAT IS ACO? (LES 1)
1.1 TERMINOLOGIE
Alternatieve Conflict Oplossing → Cfr. ADR
1.1.1 ALTERNATIEVE
Alternatief = anders dan klassiek
- Buiten de rechtbank? (wegens minder tijdrovend, kostelijk, …)
o ‘out-of-court’ dispute resolution
o = bv. bemiddeling, arbitrage, bindende derdenbeslissing, collaboratief onderhandelen
▪ Arbitrage: rechter aangesteld als prive persoon
▪ Bemiddeling: partijen zelf komen tot oplossing olv bemiddelaar
▪ Bindende derdenbeslissing: neutrale derde over thema’s die meer feiten gericht
zijn
▪ Collaboratief onderhandelen: vaak win-lose, oplossing met collaboratief
advocaat
o ≠ bv. minnelijke schikking
- OF: Anders dan door adversarieel strijdmodel? (wegens relatieduurzaamheid)
o = bv. bemiddeling, collaboratief onderhandelen, minnelijke schikking, verzoening
o ≠ bv. arbitrage, bindende derdenbeslissing
A betekent voor ons ook ‘Appropriate’: vorm voorstellen die meest geschikt is voor partijen
- Appropriate versus Alternative Dispute Resolution
- Aandacht voor noden van partijen, conflict en context = maatwerk
- = Vertrekpunt vak ACO (minus klassieke gerechtelijke procedure)
- ≈ Verwachting tav actoren van justitie
1.1.2 CONFLICT
Cruciaal concept: goed begrip leidt tot ‘appropriate’ oplossing
AConflictO versus ADisputeR: belang terminologie?
- Conflict versus geschil
o Conflict = dispute
- Geen typisch juridisch concept. Daarom: psychologie!
- Tussenpartijdig versus bovenpartijdig?
Bestaand conflict
- Conflictoplossing en dus niet conflictpreventie (bijv. Dispute Boards)
‘Wat is conflict’? Zie lessen Prof. Bollen !
1.1.3 OPLOSSING
Brede term (cfr ADResolution)
> meer dan enkel ‘beslechten’ (door derde)
- = focus procesrecht
> meer dan ‘onderhandelen en bemiddelen’ (door partijen)
- = focus (en titel) vroeger vak
Pagina 5 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Indeling
1.2 INDELING
Participatieve of tussenpartijdige conflictoplossing
- Tussenpartijdig → belangrijk om te zien welke conflictoplossing het is
o = focus ligt bij partijen zelf, en oplossing moet van hen komen
- Ook wel ‘niet-bindende’ of ‘consensuele’ ACO
o Heeft ook effect op toegang rechter: als partijen niet tot oplossing kunnen komen, is
toegang tot rechter nog altijd mogelijk.
Adversariële of bovenpartijdige conflictbeslechting
- = Men doet beroep op iemand die boven de partijen staat
- Ook wel ‘bindende’ of ‘adjudicerende’ ACO
o Toegang tot rechter wordt afgesneden!! Er is al definitief beslist
1.2.1 PARTICIPATIEVE OF TUSSENPARTIJDIGE CONFLICTOPLOSSING (75% VAN LESSEN)
Beslissingsautonomie = partijen
Objectief: win-win
- Niet: elk een stukje van de taart
- Wel: de taart vergroten
o Niet kijken naar standpunten, maar wel op zoek gaan naar belangen die eronder zitten
o Dan zie je vaak dat je aan belangen beide partijen kan voldoen
o Bv. ons werkstuk: stel je maakt dit samen met iemand anders en je wilt elke week
afspreken – de andere wilt 1 week heel hard werken om dan gedaan te zijn
▪ Optie 1: compromis sluiten die middenweg is → vaak niet iedereen blij
▪ Optie 2: win-win → kijken naar hun belangen erachter:
• S1: je houdt niet van stress maar wilt ook dat iedereen zijn deel doet
• S2: ik heb in andere weken ook deadlines dus wil al mijn werk al doen
• Beide willen hun deel wel doen, en ze hebben gemeenschappelijke
belangen
o Oplossing: in week 1 zetten we structuur uit en doe ik alle
opzoekingen, in de rest van de weken schrijf jij alles uit.
Het gehele conflict oplossen staat centraal
Methode gericht op samenwerking/communicatie/belangengericht onderhandelen
- Belang van psychologische deskundigheid (multi-disciplinariteit)!
- Succes hangt af van partijen
o Ze moeten meewerken!
Impact op toegang tot de rechter/arbiter?
- In principe: tijdelijk tenzij oplossing
- muv voorlopige en bewarende maatregelen
Voorbeelden: bemiddeling, verzoening, minnelijke schikking, collaboratief onderhandelen, (‘gewoon’
onderhandelen)
- Gewoon onderhandelen valt er principieel niet onder, maar hier is ook een mentaliteitswijziging.
‘Wat is communicatie’? ‘Wat is onderhandelen?’ Zie lessen Prof. Bollen
Pagina 6 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Indeling
1.2.2 ADVERSARIËLE OF BOVENPARTIJDIGE CONFLICTBESLECHTING
Beslissingautonomie = derde
- Partijautonomie is ook hier zeer belangrijk: ze moeten afstand doen van toegang tot rechter &
moeten het hierover wel eens zijn
Objectief doorgaans: win-lose maw ‘gelijk halen’
Het ‘gejuridiseerd conflict’ (‘geschil’) beslechten staat centraal
Methode gericht op verdedigen van standpunten en winnen van argumenten
- Belang van (meestal juridische maar soms ook feitelijke) deskundigheid
- Succes hangt af van (meestal juridisch) gelijk
Impact op toegang tot de rechter: groot! Er is al een bindende derde die beslist en uitspraak doet
- In principe: definitief ontzegd, behoudens marginale toetsing
- Muv voorlopige en bewarende maatregelen
- Belang van naleven principes behoorlijke rechtsbedeling
Voorbeelden: arbitrage, bindende derdenbeslissing
1.2.3 ZUIVERE TWEEDELING? NEEN
Hybride mechanismen
- Vb minitrial (Zie Cepani)
- Vb arbmed, medarb (zie les 2/12)
Nieuwe vormen voor nieuwe geschillen? Maybe, maybe not
- Bvb. Blockchain Dispute Resolution of Decentralized Justice Systems
o Nieuwe vorm!
o Vb. Kleros
o Wisdom of crowds, expertise, geautomatiseerde opstart en uitvoering, etc
- Bvb. Automated Justice Systems (AI) → toekomst van geschillenoplossing
o Vb. eBay – Colin Rule (nu breder uitgerolde Modria)
▪ Conflictoplossingsysteem opgezet voor ebay
o Schaalbaar, goedkoop, etc
o Proposal for an amended ADR Directive (17/07/2025)
Pagina 7 van 95
,Wat is ACO? (les 1) - Belang voor masterstudenten rechten
1.3 BELANG VOOR MASTERSTUDENTEN RECHTEN
1.3.1 WAAROM BELANGRIJK?
Wijzigende rol actoren van justitie → verankert in wetgeving
Art. 444 Ger.W.: Infoplicht + Plicht om minnelijke regeling te bevorderen (≠
promoten)
- Infoplicht: Resultaatsverbintenis
- Plicht om MR te bevorderen: Middelenverbintenis
→ Tussenpartijdige vorm van conflictoplossing!
Advocaat Afdwingbaarheid? Moeilijk!
- In praktijk vergt dit veel tijd en kennis om haalbaar te maken
- Burgerrechtelijke aansprakelijkheid?
o Draagwijdte onduidelijk (zie bv. OVB Modelbrief )
o Fout en schade (+verband) moeilijk aan te tonen
- Vooral signaalfunctie? Meer dan dat!
Orde van Vlaamse balies: modelbrief
art. 519 §4 Ger.W.: infoplicht
Gerechtsdeurwaarder
Art. 730/1 §2 Ger.W: Informerende en verdagende rol van de rechter
- Moet minnelijke oplossing bevorderen
- Kan partijen bevragen (moet in familiezaken – art. 1253ter/1 Ger.W.)
- Kan partijen inlichten
- Kan persoonlijke verschijning bevelen
Rechter - Kan zaak verdagen: eenmalig, max 1 maand, behoudens akkoord
Art. 730/1, §1 Ger.W. + Art. 731 Ger.W.: Verzoenende en bevorderende rol van
de rechter – zie Thema 2
Art. 1734 §1 Ger.W. + Art. 1740 Ger.W.: Verwijzende rol van de rechter naar
bemiddeling en collaboratieve onderhandelingen
Pagina 8 van 95
, Wat is ACO? (les 1) - Belang voor masterstudenten rechten
Partijbelang: afweging pro’s en con’s
Pro Con
Kan veel goedkoper uitkomen Zorgt ervoor dat het mogelijks veel langer duurt
Het is niet altijd goed om de partijen tegen elkaar Akkoord nodig
op te zetten
Niet eerlijk bij machtsverhouding
Je kan meer relativeren
Verjaringstermijnen soms niet op afgesteld (niet
Duurzamer: het is een faire procedure waar ze altijd stuiting of schorsing, meestal wel)
meer inspraak hebben
Meer discretie dan een openbare procedure: vuile
was wordt minder buitengehangen – familie,
reputatieschade van bedrijven, …
Ontlasting rechtbanken
Snelheid Vertraging bij falen => geschiktheid?
Kost Kost => (meestal) geen overheidssteun
Vertrouwelijkheid Vertrouwelijkheid, maar mogelijk misbruik +
gebrek aan transparantie
Expertise
Minder ‘kwaliteitscontrole’
Verhoogde eigen inbreng
Geen garantie op succes
Verhoogde flexibiliteit/informaliteit
Gebrek aan uitvoerbare titel
(Internationale) uitvoerbaarheid
Noodzakelijke goodwill van de partijen voor
Herstel van relatie primeert
welslagen, ….
Nood om erkend/gehoord te worden, ….
Trajectkeuzebegeleiding: Rechtspraak versus ACO? (en welke vorm?): Vragen stellen rekening houdend
met de pro’s en con’s:
- Wens tot partij-autonomie/zeggenschap: vrije keuze, invloed op proces, invloed op inhoud
- Juridische geschiktheid (bv. Vatbaar voor dading? Onderhandelingsruimte?)
- Omvang conflict (cfr. escalatieladder van Glasl: zie later)
- Aard conflict (bv. Belangen juridisch sanctioneerbaar?)
- Doel (bv. Relatiebehoud? Juridisch precedent?)
- Wie zijn de partijen (bv. Machtsbalans, vertrouwen)?
- Kost, snelheid, vertrouwelijkheid …
Pagina 9 van 95
