Samenvatting Wereldoriëntatie I - Tijd

Wereldoriëntatie 1
Geschiedenis


Tijdsperiode 1: Prehistorie (… - 3500 v.C.)



1. De prehistorie of ‘voorgeschiedenis’

Prehistorie

 Periode uit het menselijk verleden, waarbij het schrift nog niet was
ontwikkeld.
o Onze streek: Periode van de komst van de mens tot de komst
van de Romeinen (ca. 55v.C.)
o Nabije oosten: schrift vanaf ca. 3500 v.C.
 Tijdsperiode voor het inzicht in de mens en samenleving
o Lange duur en de fundamentele ontwikkelingen
→ evolutie mens, ontstaan landbouw …



Archeologie: De studie van het verleden op basis van materiële bronnen

→ botten, gebruiksvoorwerpen, kunst, …



2. Het ontstaan van het heelal, de aarde en leven op aarde

Scheppingsverhaal

 Ieder had een eigen scheppingsverhaal
o Ontstaan van de kosmos, de wereld, goden en/of de mens



Oerknaltheorie (Big Bang)

 Een enorme ontploffing → uit die ontploffing ontstaat het heelal
o 13,7 miljard jaar oud
 Ontstaan van de aarde
o 4,5 miljard jaar geleden
o Via fossielen kan eerste leven op aarde gereconstrueerd te
worden (in het water)



Evolutietheorie van Charles Darwin

,  Basis voor de wetenschappelijke verklaring voor de evolutie van
leven op aarde



3. De mens, een laatkomer in de geschiedenis: hoe, waar, wanneer?

De mens

 Duikt recent op in de evolutie van leven op aarde
 Ons erfelijk materiaal voor 98 à 99% hetzelfde als de Bonobo’s
o Dit komt door het delen van eenzelfde voorouder (zijn dus
familie van elkaar)
 Duidelijke verschillen tussen de mens en de mensapen
o Rechtop lopen
o Maken van stenen werktuigen
 Ontstaan van de mens
o In Afrika
 De veranderingen in de omgeving gecombineerd met de
geografische isolatie zorgde dat een andere soort
evolueerde
o 10 miljoen jaar geleden
o Oudste sporen van mensachtigen
 Ca. 7 miljoen jaar geleden
 Onderscheiden meerdere groepen
 Groep Homo ontstond rond 200.000 voor onze
tijdrekening Homo sapiens → over hele wereld
verspreid



4. De ‘stamboom’ van de mens

Australopithecus

 Verzamelnaam voor verschillende subsoorten mensachtigen
 1 van de oudste
o Gelijken nog sterk op mensapen
 Leefden uitsluitend in oostelijk en zuidelijk Afrika
→ vb. Lucy: een van de belangrijkste archeologische vondsten (1 van
de oudste en meest complete)

Homo Habilis

 Groter hersenvolume
 Eerste die (eenvoudige) werktuigen vervaardigde en gebruikten

,Homo Erectus

 Eerste wereldreiziger
 Gebruikte en beheerste het vuur en verfijnde de steenbewerking
 Actief op jacht

Homo neanderthalensis/ neandertaler

 Europa en westelijk Azië
 Even intelligent als huidige mens
 Gemiddeld 2% neanderthaler DNA

Homo sapiens

 Enige menssoort op aarde nog
 Niet onze voorouder

Weetje: de Homo floresiensis ontdekt en leefde in dezelfde periode als
de Homo sapiens en Homo neanderthalensis


5. Een nomadische samenleving

Nomadische samenleving

 Gebaseerd op vondsten
 Onze kennis is dus beperkt en hypothetisch



5.1. Voedselvoorziening: rondtrekken om te overleven
 Zwervers
 Leefden in kleine groepen
 Trokken rond om te overleven
o Warme zuidelijkere gebieden: uitputting van plantaardig
voedsel en beschikbaar water
o Noordelijker gebieden: wild te volgen
 Leefstijl
o Eerste mens: vooral aaseters
o Homo erectus: zelf op jacht
o Neanderthalers: getrainde jagers
 Gedood dier
o Gebruikt voor voedsel, kleding, naaigerief, schoeisel, tenten en
gereedschap
 Homo erectus voor het eerst vuur gebruikte
o Levenscomfort en verwachting toenemen
5.2. Werktuigen
 Stenen werktuigen maakten

,  Geleidelijke evolutie in werktuigen
o Steeds fijner
o Meer complex
o Gevarieerd
 Functie van de werktuigen achterhalen
 Homo Habilis
o Doelbewust en gericht werktuigen gebruiken en vervaardigen
 Homo erectus
o Multifunctionele vuistbijl
 Homo neanderthaler + moderne mens
o Verfijnde en gespecialiseerde werktuigen en wapens
 Meest gebruikte materiaal = steen
o In België vuursteenmijnen teruggevonden



5.3. De woning, kleding en sieraden
 Homo habilis en erectus
o Zochten beschutte plekken, verbleven in openlucht (kampen)
 Neanderthaler
o Gestructureerde woningen (tenten of hutten)
 Homo sapiens
o Resten van kledij



5.4. Kunst en geloof
 Neanderthaler: kunstzinnige vaardigheden.
o Graveringen van vooral dieren op botten, stenen of ivoren
voorwerpen of sculpturen in klei of steen
 Grottenkunst: grotschilderingen en gravures op de wanden van
grotten en schuilplaatsen
 Grotschilderingen en sommige kunstvoorwerpen tonen aan dat
mensen toen ook al mogelijk een spirituele wereld of geloof hadden



5.5. Prehistorie in onze streken
 In Limburg: vuistbijlen
 Neanderthalers: 4 tijdelijke kampen, ontginningsplaats voor
vuursteen
o De grotten van Spy
6. Overgang van nomadische naar landbouwsamenleving
6.1. Het ontstaan van landbouw: waarom, waar, wanneer?
 Totaal nieuwe levenswijze