Sociologie
1 Wat is sociologie?
“Sociologie…is je wereld leren kennen”
“Sociologie is meer dan studeren alleen, het is een manier van denken”
“Sociologie is je verdiepen in iets waar je elke dag in staat: de samenleving
“Sociologie is stilstaan bij de dingen die vanzelfsprekend lijken”
1.1 Sociologisch denken
1.1.1 Inleiding
Sociologen stellen zich abstracte vragen:
- Waarom gedragen mensen zich volgens bepaalde regels?
- Hoe komt het dat bijna overal verschillen in macht, inkomen en aanzien voorkomen?
- …
Sociologen stellen zich heel concrete vragen:
- Welke invloed heeft onze sociale context op ons zelfbeeld?
- Hoe leren kinderen functioneren in een samenleving?
- Is roken cultureel bepaald en is het deviant gedrag of niet?
- Waarom is het gezin ontstaan als sociale eenheid?
- Welke stappen moeten nog gezet worden om de democratisering van het onderwijs te
bevorderen?
- Waarom zijn er in België minder tienerzwangerschappen dan in Groot-Brittanië?
Problemen in de SL (= samenleving) hebben steeds gevolgen voor individuen
Uiten zich onder meer in:
o Gevoelens van frustratie
o Ziekte
o Zelfmoord
Daarom van belang om te weten hoe een SL ‘leefbaar’ gemaakt kan worden
Die vraag heeft vroeger geleid tot het ontstaan van de sociologie
Hoe kan de SL leefbaar gemaakt worden?
Sociologie zoekt er een antwoord op.
Bachelors maatschappelijke veiligheid ook
De leefbaarheid van de samenleving/buurt/… is een vraagstuk dat we meehelpen oplossen
Sociologie = de wetenschap die begaan is met de systematische studie van:
1. De interactie tussen personen en sociale eenheden
2. De factoren die deze interactie bepalen
3. De gevolgen daarvan voor het menselijk gedrag
- Of nog: onderzoek naar het gedrag van individuen en groepen vanuit het maatschappelijk gezichtspunt.
,- Of nog: sociologen bestuderen hoe mensen met elkaar samenleven, hoe zij met en tegenover elkaar
handelen.
- Of nog: sociologie bestudeert het samenleven van mensen.
sociologie levert instrumentarium dat kan helpen om de achtergronden van problemen beter te leren
begrijpen.
Om sociologisch te kunnen denken 2 zaken belangrijk:
Belangrijk te beseffen dat alles contigent is, maar niet arbitrair
o Hetgeen jij vanzelfsprekend vindt, moet je durven in vraag stellen
Je moet weten wat de sociologische verbeelding inhoudt
1.1.2 Alles is contingent, maar niet arbitrair
1.1.2.1 Alles is contigent…
Contingentie
Vaak zien we bepaalde maatschappelijke fenomenen zoals het huwelijk bv., als vanzelfsprekend +
onvermijdbaar
MAAR alle gewoontes die voor ons vanzelfsprekend lijken, zijn ergens anders vaak totaal anders
o bv. de manier om elkaar te begroeten, eetgewoontes, …
o Handelingen bv. naar school gaan, werken
o Instituties bv. het onderwijssysteem, onze politieke instellingen
Het besef van ‘contingentie’ het vanzelfsprekende in vraag stellen
Franse filosoof Blaise Pascal (17e eeuw) omschreef het als volgt:
o “wat geldt als waarheid aan de ene kant van de Pyreneeën, is dwaasheid aan de andere
kant”
Om besef van contingentie te hebben moeten we in staat zijn om het vanzelfsprekende in vraag te
stellen, beseffen dat onze gewoontes, afspraken, instituties relatief zijn
o Onze eigen referentiekader + hetgeen wij evident vinden in vraag moeten kunnen stellen
o Eerste belangrijke fase in het sociologisch denken
Howard Becker (1963)
o Hij toonde in zijn boek ‘the outsiders’ bv. aan dat ook criminaliteit en deviant gedrag relatief
zijn
o Wat een SL als normovertreding beschouwd, of als ‘strafbaar gedrag’ = afhankelijk van:
Tijd
Plaats
o Afwijkend gedrag wordt door de samenleving geproduceerd
1.1.2.2 … maar niet arbitrair
Is alles dan arbitrair, toevallig? Is het toeval dat wij een dergelijke partnerkeuze maken? Neen
Geen ‘toeval’
Socioloog zoekt naar PATRONEN en naar SOCIALE DETERMINANTEN daarvan en SAMENHANG
, Socioloog gaat ervan uit dat er sociale determinanten (verklaringen die terug te vinden zijn in onze
sociale context) zijn om te verklaren dat de instellingen, gewoontes, enz die wij hebben in onze
samenleving zich zo hebben ontwikkeld
Een socioloog zoekt naar patronen van interactie/sociaal handelen, naar sociale determinanten
daarvan + naar samenhang
Bv. Is het toevallig dat de participatie aan het hoger onderwijs is gestegen?
Bv. Is het toevallig dat we een verband zien tussen inkomen en gezondheid?
Bv. Hoe komt het dat groepen mensen hun werk verliezen?
Bv. Waarom beperken de meeste mensen zich tot twee kinderen?
1.1.2.3 De mens maakt zijn eigen geschiedenis
Samenleving = door mensen gemaakt, niet door opperwezen, God…
< Verlichtingsdenken
Gevaar voor chaos???
Indien wetten slechts conventies zijn, door mensen gemaakt, waarom worden ze dan nageleefd?
(JJ Rousseau)
Marx: “mensen maken hun eigen geschiedenis, maar niet onder de voorwaarden die ze zelf willen”
Besef van contingentie = dat sociale wetenschappers het idee verspreidden dat de mens zijn eigen
geschiedenis + instellingen maakt, en dus zijn eigen wetgever is
Men geloofde niet langer in een ‘opperwezen’ of ‘het lot’ als verklarende factor voor de
maatschappij + bepaalde gewoontes
Voordat er van sociologie sprake was vond men dit idee van contingentie o.a. reeds terug bij de
18e -eeuwse denker Jean-Jacques Rousseau
o Hij stelde zich de vraag hoe men de mensen de wet kon doen eerbiedigen, als mensen het
besef hebben dat deze wet niet door een opperwezen wordt opgelegd, maar door henzelf
was gecreëerd
o Wanneer men beseft dat wetten slechts conventies zijn, door mensen gemaakt, waarom
worden ze dan nageleefd?
o Hoe is sociale orde dan mogelijk?
Sociologisch denken = het in vraag stellen van het zelfsprekende, om zich vervolgens de vraag te stellen
hoe sociale orde mogelijk is in een maatschappij, waarin men beseft dat alles relatief is
1.1.3 De sociologische verbeelding
, Toepassing studiekeuze
Was jouw beslissing om verder te studeren een individuele keuze? / Wat heeft er jouw studiekeuze
beïnvloed?
Of nog: sociologen stellen het vanzelfsprekende in vraag, om vervolgens oorzaken te zoeken voor
die vanzelfsprekendheden.
Of nog: de capaciteit om verbanden te zien tussen het leven van individuen en de historisch-
maatschappelijke context waarin zij leven.
Sociologen stellen het vanzelfsprekende in vraag, om vervolgens oorzaken te zoeken voor die
vanzelfsprekendheden
Sociologische verbeelding maakt nu duidelijk hoe een socioloog menselijk handelen verklaart
Band zoeken tussen persoonlijke, dagelijkse ervaringen en de ruimere samenleving.
Gebeurtenissen in iemands dagelijks leven kunnen we enkel ten volle begrijpen als we niet enkel
kijken naar het individu en zijn kenmerken, maar ook naar de sociale kenmerken en trends waarin
die gebeurtenissen zich afspelen.
Denken zoals een socioloog
C. Wright Mills (1959) beschreef sociologische verbeelding als: “the vivid awareness of the relationship
between experience and the wider society”
Levendig bewustzijn van de band tussen (persoonlijke, dagelijkse) ervaringen en de ruimere
samenleving
De ervaringen van de dagelijkse wereld moeten dus in een context worden geplaatst
o Kan alleen door afstand te nemen van vanzelfsprekendheden en te beseffen dat alles
contingent is
“The sociological imagination necessitates above all, being able to think ourselves away from the
familiar routines of our dialy lives in order to look at thema new”
Voorbeeld: liefde:
Verliefdheid mag dan wel blind zijn, de keuze van de levenspartners is dat blijkbaar niet
1 Wat is sociologie?
“Sociologie…is je wereld leren kennen”
“Sociologie is meer dan studeren alleen, het is een manier van denken”
“Sociologie is je verdiepen in iets waar je elke dag in staat: de samenleving
“Sociologie is stilstaan bij de dingen die vanzelfsprekend lijken”
1.1 Sociologisch denken
1.1.1 Inleiding
Sociologen stellen zich abstracte vragen:
- Waarom gedragen mensen zich volgens bepaalde regels?
- Hoe komt het dat bijna overal verschillen in macht, inkomen en aanzien voorkomen?
- …
Sociologen stellen zich heel concrete vragen:
- Welke invloed heeft onze sociale context op ons zelfbeeld?
- Hoe leren kinderen functioneren in een samenleving?
- Is roken cultureel bepaald en is het deviant gedrag of niet?
- Waarom is het gezin ontstaan als sociale eenheid?
- Welke stappen moeten nog gezet worden om de democratisering van het onderwijs te
bevorderen?
- Waarom zijn er in België minder tienerzwangerschappen dan in Groot-Brittanië?
Problemen in de SL (= samenleving) hebben steeds gevolgen voor individuen
Uiten zich onder meer in:
o Gevoelens van frustratie
o Ziekte
o Zelfmoord
Daarom van belang om te weten hoe een SL ‘leefbaar’ gemaakt kan worden
Die vraag heeft vroeger geleid tot het ontstaan van de sociologie
Hoe kan de SL leefbaar gemaakt worden?
Sociologie zoekt er een antwoord op.
Bachelors maatschappelijke veiligheid ook
De leefbaarheid van de samenleving/buurt/… is een vraagstuk dat we meehelpen oplossen
Sociologie = de wetenschap die begaan is met de systematische studie van:
1. De interactie tussen personen en sociale eenheden
2. De factoren die deze interactie bepalen
3. De gevolgen daarvan voor het menselijk gedrag
- Of nog: onderzoek naar het gedrag van individuen en groepen vanuit het maatschappelijk gezichtspunt.
,- Of nog: sociologen bestuderen hoe mensen met elkaar samenleven, hoe zij met en tegenover elkaar
handelen.
- Of nog: sociologie bestudeert het samenleven van mensen.
sociologie levert instrumentarium dat kan helpen om de achtergronden van problemen beter te leren
begrijpen.
Om sociologisch te kunnen denken 2 zaken belangrijk:
Belangrijk te beseffen dat alles contigent is, maar niet arbitrair
o Hetgeen jij vanzelfsprekend vindt, moet je durven in vraag stellen
Je moet weten wat de sociologische verbeelding inhoudt
1.1.2 Alles is contingent, maar niet arbitrair
1.1.2.1 Alles is contigent…
Contingentie
Vaak zien we bepaalde maatschappelijke fenomenen zoals het huwelijk bv., als vanzelfsprekend +
onvermijdbaar
MAAR alle gewoontes die voor ons vanzelfsprekend lijken, zijn ergens anders vaak totaal anders
o bv. de manier om elkaar te begroeten, eetgewoontes, …
o Handelingen bv. naar school gaan, werken
o Instituties bv. het onderwijssysteem, onze politieke instellingen
Het besef van ‘contingentie’ het vanzelfsprekende in vraag stellen
Franse filosoof Blaise Pascal (17e eeuw) omschreef het als volgt:
o “wat geldt als waarheid aan de ene kant van de Pyreneeën, is dwaasheid aan de andere
kant”
Om besef van contingentie te hebben moeten we in staat zijn om het vanzelfsprekende in vraag te
stellen, beseffen dat onze gewoontes, afspraken, instituties relatief zijn
o Onze eigen referentiekader + hetgeen wij evident vinden in vraag moeten kunnen stellen
o Eerste belangrijke fase in het sociologisch denken
Howard Becker (1963)
o Hij toonde in zijn boek ‘the outsiders’ bv. aan dat ook criminaliteit en deviant gedrag relatief
zijn
o Wat een SL als normovertreding beschouwd, of als ‘strafbaar gedrag’ = afhankelijk van:
Tijd
Plaats
o Afwijkend gedrag wordt door de samenleving geproduceerd
1.1.2.2 … maar niet arbitrair
Is alles dan arbitrair, toevallig? Is het toeval dat wij een dergelijke partnerkeuze maken? Neen
Geen ‘toeval’
Socioloog zoekt naar PATRONEN en naar SOCIALE DETERMINANTEN daarvan en SAMENHANG
, Socioloog gaat ervan uit dat er sociale determinanten (verklaringen die terug te vinden zijn in onze
sociale context) zijn om te verklaren dat de instellingen, gewoontes, enz die wij hebben in onze
samenleving zich zo hebben ontwikkeld
Een socioloog zoekt naar patronen van interactie/sociaal handelen, naar sociale determinanten
daarvan + naar samenhang
Bv. Is het toevallig dat de participatie aan het hoger onderwijs is gestegen?
Bv. Is het toevallig dat we een verband zien tussen inkomen en gezondheid?
Bv. Hoe komt het dat groepen mensen hun werk verliezen?
Bv. Waarom beperken de meeste mensen zich tot twee kinderen?
1.1.2.3 De mens maakt zijn eigen geschiedenis
Samenleving = door mensen gemaakt, niet door opperwezen, God…
< Verlichtingsdenken
Gevaar voor chaos???
Indien wetten slechts conventies zijn, door mensen gemaakt, waarom worden ze dan nageleefd?
(JJ Rousseau)
Marx: “mensen maken hun eigen geschiedenis, maar niet onder de voorwaarden die ze zelf willen”
Besef van contingentie = dat sociale wetenschappers het idee verspreidden dat de mens zijn eigen
geschiedenis + instellingen maakt, en dus zijn eigen wetgever is
Men geloofde niet langer in een ‘opperwezen’ of ‘het lot’ als verklarende factor voor de
maatschappij + bepaalde gewoontes
Voordat er van sociologie sprake was vond men dit idee van contingentie o.a. reeds terug bij de
18e -eeuwse denker Jean-Jacques Rousseau
o Hij stelde zich de vraag hoe men de mensen de wet kon doen eerbiedigen, als mensen het
besef hebben dat deze wet niet door een opperwezen wordt opgelegd, maar door henzelf
was gecreëerd
o Wanneer men beseft dat wetten slechts conventies zijn, door mensen gemaakt, waarom
worden ze dan nageleefd?
o Hoe is sociale orde dan mogelijk?
Sociologisch denken = het in vraag stellen van het zelfsprekende, om zich vervolgens de vraag te stellen
hoe sociale orde mogelijk is in een maatschappij, waarin men beseft dat alles relatief is
1.1.3 De sociologische verbeelding
, Toepassing studiekeuze
Was jouw beslissing om verder te studeren een individuele keuze? / Wat heeft er jouw studiekeuze
beïnvloed?
Of nog: sociologen stellen het vanzelfsprekende in vraag, om vervolgens oorzaken te zoeken voor
die vanzelfsprekendheden.
Of nog: de capaciteit om verbanden te zien tussen het leven van individuen en de historisch-
maatschappelijke context waarin zij leven.
Sociologen stellen het vanzelfsprekende in vraag, om vervolgens oorzaken te zoeken voor die
vanzelfsprekendheden
Sociologische verbeelding maakt nu duidelijk hoe een socioloog menselijk handelen verklaart
Band zoeken tussen persoonlijke, dagelijkse ervaringen en de ruimere samenleving.
Gebeurtenissen in iemands dagelijks leven kunnen we enkel ten volle begrijpen als we niet enkel
kijken naar het individu en zijn kenmerken, maar ook naar de sociale kenmerken en trends waarin
die gebeurtenissen zich afspelen.
Denken zoals een socioloog
C. Wright Mills (1959) beschreef sociologische verbeelding als: “the vivid awareness of the relationship
between experience and the wider society”
Levendig bewustzijn van de band tussen (persoonlijke, dagelijkse) ervaringen en de ruimere
samenleving
De ervaringen van de dagelijkse wereld moeten dus in een context worden geplaatst
o Kan alleen door afstand te nemen van vanzelfsprekendheden en te beseffen dat alles
contingent is
“The sociological imagination necessitates above all, being able to think ourselves away from the
familiar routines of our dialy lives in order to look at thema new”
Voorbeeld: liefde:
Verliefdheid mag dan wel blind zijn, de keuze van de levenspartners is dat blijkbaar niet
