samenvatting inleiding tot de criminologie

INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
DEFINITIES EN CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
Criminologen beantwoorden vragen zoals:

 Waarom plegen mensen criminaliteit?
 Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
 Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
 Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
 Wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een nieuw feit,
veroordeling,…)
 Hoe denkt de maatschappij over straffen?

Relevant voor: begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze
samenleving, ontwikkelen van evidence-based aanpak om criminaliteit te verminderen,
kritische reflecties bieden op gekozen acties etc.


DE VEILIGHEIDSPARADOX
Fenomeen waarbij er een daling is van delicten maar een stijging van de
onveiligheidsgevoelens.

 “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
 Daling sinds jaren 1990 van eigendomsdelicten, -geweldsdelicten en
levensdelicten
 Nuance: nieuwe delicten (vb cybercrim), meerdere zaken strafbaar stellen
 Gevolgen?
o Meer regels en strafbaarstellingen
o Roep naar hogere straffen: effect?
 Wat is het strafdoel? (vergelding, afschrikking – algemene
versus individuele preventie, herstel)


LEEFTIJDSCRIMINALITEITSCURVE
De meeste mensen die criminaliteit plegen, stoppen daar ooit
wel mee.

-> levensgebeurtenissen hebben een effect en kunnen zorgen voor het stoppen
ervan

“eens een dief, altijd een dief” is dus fout




Sociale factoren Structurele factoren

- Vrouw/man ontmoeten die je betere
levensvisie geeft - De buurt waarin je leeft
- Kinderen krijgen




1

,CRIMINALITEIT DOORHEEN DE TIJD


ANCIEN RÉGIME:
 Koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was, alles tegen gezag in was crim


VERLICHTING/KLASSIEKE STRAFRECHT – FOCUS OP DE DAAD (RATIO)
 Sociaal contract = je krijgt zekerheid op veiligheid als je je aan de regels houdt
anders gestraft
 Rationele mens
 Magna Charta, eerste codificaties (maken van wetteksten)
 lijfstraffen (onthoofding, …) -> afschrikken


POSITIVISME – FOCUS OP DE DADER
 Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
 Gedetermineerde mens (bvb Lombroso) = zei dat je op basis van uiterlijke kenmerken
kan zien of iem crim zal plegen, je bent voorbestemd, hierbij hulp toedienen met sanctie en niet
door zware straffen
 Sociale gevaarlijkheid

ENGE DEFINITIE CRIMINALITEIT: STRAFRECHT
 overtredingen, wanbedrijven, misdaden  misdrijven (2026)
 Sutherland (1949, 31) “The essential characteristic of crime is that it is
behaviour which is prohibited by the state as an injury to the state and
against the state may react, at least as a last resort, by punishment”
 Iets doen of niets doen (verzuim)
 Criminaliseren versus decriminaliseren versus legaliseren (en reguleren):
illegaal/legaal versus strafbaar/niet-strafbaar

BREDE, SOCIALE DEFINITIE: CRIMINALITEIT ALS SOCIAAL CONSTRUCT
 Maar Sutherland zegt ook: criminologen moeten zich niet hiertoe beperken
 Criminaliteit, deviant gedrag, overlast, dreiging (niet SWb maar in Wet
inlichtingen en Veiligheidsdienst 1998)
 Criminaliteit als een product van cultuurgebonden sociale interactie. Resultaat en
gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep. Zie ook sociaal contract.
 Ook radicale stroming in (zie lessen Kritische Criminologie)
 Variatie in tijd en ruimte
o Bv: roken op openbare plekken, abortus

CRIMINALITEIT EN POLITIEK

 Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en politieke
context
 Reflectie van de tijd waarin we leven
- Bvb American Prohibition = geen alcohol meer aanmaken maar wordt dan illegaal
geproduceert, US War on Drugs, abortus




2

,NORMATIEVE VERSUS REACTIEVE DEFINITIE

 Normatieve criminaliteitsdefinitie: criminaliteit dat indruist tegen de norm
(strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm)
 Reactieve criminaliteitsdefinitie: sociale reactie op gedrag/handeling. Iets
bestempelen als criminaliteit versus enge invulling criminaliteit (zie ook les
labeling, conflict en culturele criminologie)

WAT IS CRIMINOLOGIE?

Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept

Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie

 Zagen “Criminologie als het Lombrosiaans project”
 Genoemd naar Lombroso (zie latere les)
 Onderzoeken van karakteristieken van mensen die criminaliteit plegen versus
mensen die geen criminaliteit plegen, etiologie

Versus

“Criminologie als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar de werking van politie,
gevangenissen en de meting van criminaliteit, ten dienste van de overheid
(beleidsondersteunend)

 Garland: moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke
stromen, 2 stromingen naar elkaar toe gegroeid

Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of society’s
reaction to breaking the laws”

 Niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar
risicovol zijn en schade kunnen berokkenen
 3 grote domeinen: 1) de studie van criminaliteit 2) de studie van de personen die
criminaliteit plegen 3) de studie van de reactie (strafpraktijken en penologie)

Criminologie als interdisciplinair onderwerp

 Psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde,…

MENSEN DIE CRIMINALITEIT PLEGEN

Historisch overzicht (zie volgende les):

- Classicisme/Verlichtingsdenken: de rationele mens

- Positivisme: de gedetermineerde mens

Mannen versus vrouwen: de geslachtskloof (het grootst bij vormen van
geweld)

De criminaliteitscurve: de meeste mensen plegen criminaliteit tussen 18-
25 jaar

Een vroege start (onset) is gelinkt aan een langere en intensievere criminele carrière +
een kleine groep is verantwoordelijk voor een significante proportie van gepleegde



3

, criminaliteit (Farrington, Cambridge Study, 411 jongens, ca 1950 geboren en bestudeerd
voor 40 jaar sinds 1960)

WAAROM PLEGEN MENSEN CRIMINALITEIT

De meeste mensen plegen geen criminaliteit!

Risicofactoren

 Persoonlijke factoren/persoonlijkheid: bvb zelfcontrole, impulsief zijn
 Directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie
 Structurele factoren: buurt waarin je opgroeit

Opgelet!

 Niet “gedoemd” om criminaliteit te plegen
 Beschermende factoren

REACTIES OP CRIMINALITEIT

Historisch overzicht:

 Middeleeuwen: voorbeeldstraffen, publieke straffen, doodstraf
 Doodstraf in BE als straf mogelijk tot 1996 maar laatste keer
uitgevoerd in 1863  omgezet in levenslange gevangenisstraf
 Verlichting: geboorte van de gevangenisstraf, focus op onder andere algemene
preventie
 Positivisme: > focus op hulp, focus op onder andere bijzondere preventie
 Reacties: administratief recht, strafrecht,…




 Politie: vaststeller, opstellen PV
 OM: parket (magistraten, procureur) als “zeef”, “spilfiguur”
 Rechtbank: onafhankelijke rechters die een straf bepalen, veel variatie in straffen
 Strafuitvoering: gevangenis, maar ook ET, kleinschalige detentie,....




 Trechter
 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM ( OM als “stofzuiger”)
 Slechts een klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) worden door de
strafrechter behandeld ( OM als “scheidsrechter”)
 Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf




4