INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
LES 1: CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
Criminologen beantw vragen zoals:
- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Hoe voorkomen?
- Kenmerken slachtoffers?
- Impact straf?
- Hoe denkt maatschappij over straffen?
Relevant voor begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze samenleving, ontwikkelen van
evidence- based -> aanpak crim gebaseerd op wetenschap om crim te verminderen, kritische reflecties bieden
op gekozen acties
De veilligheidsparadox: de samenleving is veiliger maar de mensen voelen zich onveiliger
- “Crime drop” vs onveiligheidsgevoelens
- Daling sinds jaren 1990 v eigendomsdelicten, geweldsdelicten en levensdelicten
- Nuance: nieuwe delicten (vb cybercrim), meerdere zaken strafbaar stellen
Gevolgen?
- Meer regels en strafbaarstellingen
- Roep naar hogere straffen: Effect? Wat is het strafdoel? (Vergelding, afschrikking: algemene (voor
heel de samenleving) vs individuele preventie (voor 1 persoon), vergelding (belangrijk dat deze dicht
volgt op het feit), herstel))
- Probleem: overbevolking in de gevangenissen -> alternatieve straffen
De leeftijdscriminaliteitscurve: (“eens een dief, altijd een dief”-> fout)
-> meeste mensen die crim plegen stoppen rond 18-25 jaar, daling
-> levensgebeurtenissen hebben een effect en kunnen zorgen voor het stoppen ervan
Sociale factoren Structurele factoren
- Vrouw/man ontmoeten die je betere
levensvisie geeft - De buurt waarin je leeft
- Kinderen krijgen
WAT IS CRIMINALITEIT?
-> er zijn verschillende vormen: drugdelicten, inbreuken, diefstal, oorlogsmisdaden, …
1
,Hoe dachten we over criminaliteit doorheen de tijd?
- Ancien Régime: koning/ vorst bepaalde wat criminaliteit was
- Verlichting/ Klassieke strafrecht -> focus op de daad (ratio)
=> vanaf hier wou de vorst geen crim in rijkdom daarom lijfstraffen (onthoofding, ...) zo tonen aan de
bevolking dat ze gezag niet mogen aantasten
=> “sociaal contract” krijgt zekerheid op veiligheid als je je aan de regels houdt anders gestraft voor
het breken van het contract
=> Magna Charta: 1e codificaties (maken wetteksten)
- Positivisme -> focus op de dader
=> crim gevolg van sociale factoren
=> gedetermineerde mens: Lombroso= zei dat je op basis van uiterlijke kenmerken kan zien of iem
crim zal plegen, je bent voorbestemd, hierbij hulp toedienen met sanctie en niet door zware straffen
=> sociale gevaarlijkheid
Enge definitie criminaliteit = overtredingen, wanbedrijven, misdaden -> misdrijven.
Het iets doen of net niet doen/ niet ingrijpen (verzuim)
Maar ook -> deviant (afwijkend) gedrag, overlast, onveiligheid, dreiging
Criminaliseren= illegaal en strafbaar vs decriminaliseren= illegaal maar niet meer strafbaar (administratief kan
je nog gestraft worden vb gasboete) vs legaliseren (en reguleren -> regels opleggen vb drugsbeleid): illegaal/
legaal vs strafbaar/ niet-strafbaar
Ecocide= schadelijk milieu en gezondheid mens: vb dumpen van drugsvaten op veld waar later mensen op
gaan wonen (nieuw misdrijf)
Criminaliteit als sociaal construct
Sutherland zegt ook: criminologen moeten zich hiertoe niet beperken
- Als een product van cultuur gebonden sociale interactie
- Resultaat & gevolg v interactie en negotiatie tss individuen die samenleven in een complexe sociale
groep (zie ook sociaal contract)
- Variatie in tijd en ruimte (vb roken op resto vroeger toegelaten)
Criminaliteit en politiek:
- Reflectie in tijd waarin we leven
- Crim en studie van crim vindt plaats in een sociale en politieke context
- VB American Prohibition= geen alcohol meer aanmaken maar wordt dan illegaal geproduceert, US
War on Drugs, abortus
2
,Crim meten: Statistieken, surveys, geregistreerde data vs dark number= niet gerapporteerd
Legitimiteitsproblemen= weinig vertrouwen in justitie waardoor je misdrijf niet gaat aangeven
WAT IS CRIMINOLOGIE?
Garofalo: italiaanse academische jurist concept
Topinard: gebruikte voor het eerst concept criminologie
-> zagen “criminologie als het Lombrosiaans project”: onderzoeken van karakteristieken van mensen die crim
plegen vs mensen die geen crim plegen, etiologie
VS
“Criminologie als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar de werking van politie, gevangenissen en
meting crim, ten dienste van de overheid (beleidsondersteunend)
-> Garland: moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke stromen (2 stromingen naar elkaar
toe gegroeid)
Sutherland: “the study of the making laws, the breaking of laws and of the society’s reaction to breaking the
laws
Vind de definitie van criminaliteit veel te eng -> moeten breder gaan bekijken
Niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar risicovol zijn en
schade kunnen berokkenen
3 grote domeinen:
1) Studie van criminaliteit
2) Studie vd personen die crim plegen
3) Studie vd reactie (strafpraktijken en penologie)
Criminologie als interdisciplinair onderwerp: Psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde
Historisch overzicht:
- Classicisme/ verlichtingsdenken: rationele mens (obv feiten afwegingen maken en keuze maken)
- Positivisme: de gedetermineerde mens
=> Mannen VS vrouwen: vaker mannen dan vrouwen: de geslachtskloof (grootst bij vormen van geweld) ->
maar misschien is de politie aandachtiger voor mannen dan voor vrouwen (kritische blik)
=> criminaliteitscurve: meeste plegen crim tussen 18 en 25 jaar (hoe vroeger je start, hoe intenser)
Een vroegere start (onset) is gelinkt aan een langere en intensievere criminele carrière+ kleine groep
verantwoordelijk voor significante proportie van gepleegde criminaliteit
Niet enkel individuen plegen crim -> ook bedrijven, staten, … Vb Purdue pharma: bracht oxicodone (erger dan
morfine) op markt en zeiden dat het niet schadelijk/verslavend is
3
, WAAROM PLEGEN MENSEN CRIMINALITEIT?
-> meeste plegen geen crim!
3 risicofactoren:
1) Persoonlijke factoren/ persoonlijkheid
Vb lage zelfcontrole, impulsief
2) Directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie -> sociale omgeving zorgt voor minder crim
3) Structurele factoren: buurt waarin je opgroeit
-> Hoe meer risicofactoren, hoe meer kans op crim MAAR is geen causaliteit!! (Geen directe relatie) je bent
niet “gedoemd” om crim te plegen. Wel correlatie (meerdere oorzaken)
-> Beschermende factoren: positieve significante anderen (omgekeerde van risicofactoren)
REACTIES OP CRIMINALITEIT
Historisch overzicht:
Middeleeuwen; voorbeeldstraffen, publieke straffen, doodstraf
-> doodstraf in België mogelijk tot 1996 maar laatste keer uitgevoerd in 1863 -> omgezet naar
levenslange gevangenisstraf
Doodstraf tegen mensenrechten en werkte in middeleeuwen niet meer afschrikwekkend
Verlichting: geboorte vd gevangenisstraf, focus op onder andere algemene preventie
Positivisme: focus op hulp en bijzondere preventie
Politie -> OM -> Rechter -> gevangenis
- Politie= vaststellen, opstellen PV
- Openbaar Ministerie= parket (magistraten, procureur) als zeef: vervolging
- Rechtbank= onafh rechters die een straf bepalen, veel variatie in straffen: straftoemeting
- Strafuitvoering= gevangenis, maar ook ET, kleinschalige detentie: transitiehuizen, voor mensen op het
einde van hun straf, terug voeling geven met maatschappij, nog steeds controle maar wel terug in
maatschappij
Trechter, klein deel van misdrijven w behandeld door de strafrechter, en klein deel leidt tot hechtenis/
gevangenisstraf
Ook andere reacties mogelijk zoals administratief recht vb gasboetes, strafrecht ...
Publieke opinie: harder & zwaarder straffen? Volgens wet geen effect
Zorgt voor daling criminaliteit? Minder recidive? (Bestaande daders) Voor afschrikking? (Potentiële
daders)
Pakkans vergroten: Zal gedrag van mensen aanpassen vb bij trajectcontroles
Opinie burgers zeer belangrijk: vertrouwen in politie, rechtbanken-> zal dalen bij vb aanslagen
4
LES 1: CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
Criminologen beantw vragen zoals:
- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Hoe voorkomen?
- Kenmerken slachtoffers?
- Impact straf?
- Hoe denkt maatschappij over straffen?
Relevant voor begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze samenleving, ontwikkelen van
evidence- based -> aanpak crim gebaseerd op wetenschap om crim te verminderen, kritische reflecties bieden
op gekozen acties
De veilligheidsparadox: de samenleving is veiliger maar de mensen voelen zich onveiliger
- “Crime drop” vs onveiligheidsgevoelens
- Daling sinds jaren 1990 v eigendomsdelicten, geweldsdelicten en levensdelicten
- Nuance: nieuwe delicten (vb cybercrim), meerdere zaken strafbaar stellen
Gevolgen?
- Meer regels en strafbaarstellingen
- Roep naar hogere straffen: Effect? Wat is het strafdoel? (Vergelding, afschrikking: algemene (voor
heel de samenleving) vs individuele preventie (voor 1 persoon), vergelding (belangrijk dat deze dicht
volgt op het feit), herstel))
- Probleem: overbevolking in de gevangenissen -> alternatieve straffen
De leeftijdscriminaliteitscurve: (“eens een dief, altijd een dief”-> fout)
-> meeste mensen die crim plegen stoppen rond 18-25 jaar, daling
-> levensgebeurtenissen hebben een effect en kunnen zorgen voor het stoppen ervan
Sociale factoren Structurele factoren
- Vrouw/man ontmoeten die je betere
levensvisie geeft - De buurt waarin je leeft
- Kinderen krijgen
WAT IS CRIMINALITEIT?
-> er zijn verschillende vormen: drugdelicten, inbreuken, diefstal, oorlogsmisdaden, …
1
,Hoe dachten we over criminaliteit doorheen de tijd?
- Ancien Régime: koning/ vorst bepaalde wat criminaliteit was
- Verlichting/ Klassieke strafrecht -> focus op de daad (ratio)
=> vanaf hier wou de vorst geen crim in rijkdom daarom lijfstraffen (onthoofding, ...) zo tonen aan de
bevolking dat ze gezag niet mogen aantasten
=> “sociaal contract” krijgt zekerheid op veiligheid als je je aan de regels houdt anders gestraft voor
het breken van het contract
=> Magna Charta: 1e codificaties (maken wetteksten)
- Positivisme -> focus op de dader
=> crim gevolg van sociale factoren
=> gedetermineerde mens: Lombroso= zei dat je op basis van uiterlijke kenmerken kan zien of iem
crim zal plegen, je bent voorbestemd, hierbij hulp toedienen met sanctie en niet door zware straffen
=> sociale gevaarlijkheid
Enge definitie criminaliteit = overtredingen, wanbedrijven, misdaden -> misdrijven.
Het iets doen of net niet doen/ niet ingrijpen (verzuim)
Maar ook -> deviant (afwijkend) gedrag, overlast, onveiligheid, dreiging
Criminaliseren= illegaal en strafbaar vs decriminaliseren= illegaal maar niet meer strafbaar (administratief kan
je nog gestraft worden vb gasboete) vs legaliseren (en reguleren -> regels opleggen vb drugsbeleid): illegaal/
legaal vs strafbaar/ niet-strafbaar
Ecocide= schadelijk milieu en gezondheid mens: vb dumpen van drugsvaten op veld waar later mensen op
gaan wonen (nieuw misdrijf)
Criminaliteit als sociaal construct
Sutherland zegt ook: criminologen moeten zich hiertoe niet beperken
- Als een product van cultuur gebonden sociale interactie
- Resultaat & gevolg v interactie en negotiatie tss individuen die samenleven in een complexe sociale
groep (zie ook sociaal contract)
- Variatie in tijd en ruimte (vb roken op resto vroeger toegelaten)
Criminaliteit en politiek:
- Reflectie in tijd waarin we leven
- Crim en studie van crim vindt plaats in een sociale en politieke context
- VB American Prohibition= geen alcohol meer aanmaken maar wordt dan illegaal geproduceert, US
War on Drugs, abortus
2
,Crim meten: Statistieken, surveys, geregistreerde data vs dark number= niet gerapporteerd
Legitimiteitsproblemen= weinig vertrouwen in justitie waardoor je misdrijf niet gaat aangeven
WAT IS CRIMINOLOGIE?
Garofalo: italiaanse academische jurist concept
Topinard: gebruikte voor het eerst concept criminologie
-> zagen “criminologie als het Lombrosiaans project”: onderzoeken van karakteristieken van mensen die crim
plegen vs mensen die geen crim plegen, etiologie
VS
“Criminologie als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar de werking van politie, gevangenissen en
meting crim, ten dienste van de overheid (beleidsondersteunend)
-> Garland: moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke stromen (2 stromingen naar elkaar
toe gegroeid)
Sutherland: “the study of the making laws, the breaking of laws and of the society’s reaction to breaking the
laws
Vind de definitie van criminaliteit veel te eng -> moeten breder gaan bekijken
Niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar risicovol zijn en
schade kunnen berokkenen
3 grote domeinen:
1) Studie van criminaliteit
2) Studie vd personen die crim plegen
3) Studie vd reactie (strafpraktijken en penologie)
Criminologie als interdisciplinair onderwerp: Psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde
Historisch overzicht:
- Classicisme/ verlichtingsdenken: rationele mens (obv feiten afwegingen maken en keuze maken)
- Positivisme: de gedetermineerde mens
=> Mannen VS vrouwen: vaker mannen dan vrouwen: de geslachtskloof (grootst bij vormen van geweld) ->
maar misschien is de politie aandachtiger voor mannen dan voor vrouwen (kritische blik)
=> criminaliteitscurve: meeste plegen crim tussen 18 en 25 jaar (hoe vroeger je start, hoe intenser)
Een vroegere start (onset) is gelinkt aan een langere en intensievere criminele carrière+ kleine groep
verantwoordelijk voor significante proportie van gepleegde criminaliteit
Niet enkel individuen plegen crim -> ook bedrijven, staten, … Vb Purdue pharma: bracht oxicodone (erger dan
morfine) op markt en zeiden dat het niet schadelijk/verslavend is
3
, WAAROM PLEGEN MENSEN CRIMINALITEIT?
-> meeste plegen geen crim!
3 risicofactoren:
1) Persoonlijke factoren/ persoonlijkheid
Vb lage zelfcontrole, impulsief
2) Directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie -> sociale omgeving zorgt voor minder crim
3) Structurele factoren: buurt waarin je opgroeit
-> Hoe meer risicofactoren, hoe meer kans op crim MAAR is geen causaliteit!! (Geen directe relatie) je bent
niet “gedoemd” om crim te plegen. Wel correlatie (meerdere oorzaken)
-> Beschermende factoren: positieve significante anderen (omgekeerde van risicofactoren)
REACTIES OP CRIMINALITEIT
Historisch overzicht:
Middeleeuwen; voorbeeldstraffen, publieke straffen, doodstraf
-> doodstraf in België mogelijk tot 1996 maar laatste keer uitgevoerd in 1863 -> omgezet naar
levenslange gevangenisstraf
Doodstraf tegen mensenrechten en werkte in middeleeuwen niet meer afschrikwekkend
Verlichting: geboorte vd gevangenisstraf, focus op onder andere algemene preventie
Positivisme: focus op hulp en bijzondere preventie
Politie -> OM -> Rechter -> gevangenis
- Politie= vaststellen, opstellen PV
- Openbaar Ministerie= parket (magistraten, procureur) als zeef: vervolging
- Rechtbank= onafh rechters die een straf bepalen, veel variatie in straffen: straftoemeting
- Strafuitvoering= gevangenis, maar ook ET, kleinschalige detentie: transitiehuizen, voor mensen op het
einde van hun straf, terug voeling geven met maatschappij, nog steeds controle maar wel terug in
maatschappij
Trechter, klein deel van misdrijven w behandeld door de strafrechter, en klein deel leidt tot hechtenis/
gevangenisstraf
Ook andere reacties mogelijk zoals administratief recht vb gasboetes, strafrecht ...
Publieke opinie: harder & zwaarder straffen? Volgens wet geen effect
Zorgt voor daling criminaliteit? Minder recidive? (Bestaande daders) Voor afschrikking? (Potentiële
daders)
Pakkans vergroten: Zal gedrag van mensen aanpassen vb bij trajectcontroles
Opinie burgers zeer belangrijk: vertrouwen in politie, rechtbanken-> zal dalen bij vb aanslagen
4
