Algemene Rechtsleer Samenvatting
Week VII
Leerdoelen:
Kennis van en inzicht in enkele belangrijke rechtssociologische ideeën en observaties over de
gecombineerde werking van formele normen en informele gedragsregels.
Kennis van en inzicht in het concept van semiautonome sociale velden zoals beschreven door Sally Falk
Moore.
Het kunnen toepassen van het rechtssociologische perspectief op hedendaagse juridische problemen.
De sociale werking van het recht – Rob Schwitters
Het recht is niet alleen maar een set regels. Het is iets dat werkt in de samenleving, en de samenleving bepaalt
mee hoe goed het recht werkt. Oftewel: wetten doen niet automatisch wat ze bedoelen. Ze hebben pas effect
als mensen ze accepteren, begrijpen en toepassen binnen hun eigen sociale omgeving.
In de 18e en 19e eeuw dacht men dat het recht een vaste orde en rationeel systeem was. Het recht werd
opgevolgd omdat het logisch en moreel goed is.
Later, in de 20e eeuw, ontstond een nieuwe gedachte: het recht is een instrument om de samenleving beter te
maken –> instrumentalisme.
Maar niet alles kan met wetten opgelost worden; je kunt wetten maken, maar dit betekent niet dat mensen zich
eraan houden of dat de samenleving daardoor verandert.
Waarom wetten soms wel en soms niet werken
Wetten werken goed als ze passen bij hoe mensen echt leven en denken.
Normen en waarden
Mensen volgen vaak wetten omdat die overeenkomen met hun overtuigingen.
–> Bv. Niet stelen omdat dat immoreel is – niet alleen omdat het strafbaar is.
Maar als de wet botst met wat mensen gewend zijn, gaat het mis.
–> Bv. Het alcoholverbod in de VS zorgde ervoor dat mensen massaal illegaal gingen drinken.
Eigenbelang
Soms volgen mensen de wet op omdat het handig is of in hun voordeel
–> Bv. Gordel dragen = veilig voor jezelf.
Maar als eigenbelang sterker is dan de wet, overtreden mensen de wet.
–> Bv. Door rood rijden om iemand naar het ziekenhuis te brengen.
Groepsnormen (Semiautonome sociale velden)
Mensen leven in groepen met hun eigen regels: werk, school sportclub etc.
Die groepen hebben eigen normen.
–> Bv. In de bouw waren prijsafspraken “normaal”, ook al was het wettelijk verboden.
Zo’n groep heet een semiautonoom sociaal veld (SASV): deels zelfstandig, maar ook beïnvloed door
de wet.
Wat onderzoek laat zien
Aubert (dienstbodes in Noorwegen)
Een wet helpt alleen als mensen hem snappen, durven gebruiken en hij wordt gehandhaafd. Er kwam een wet
om hun rechten te verbeteren. In praktijk werkte het niet:
Wetten waren te ingewikkeld
Geen controle of handhaving
Dienstbodes durfden niet te klagen –> laagopgeleide, arme vrouwen die voor rijken werkten
Hoekema (havendiefstal in Rotterdam)
Informele groepsregels kunnen sterker zijn dan de wet.
Havenswerkers namen spullen mee –> “kleine diefstal”
Week VII
Leerdoelen:
Kennis van en inzicht in enkele belangrijke rechtssociologische ideeën en observaties over de
gecombineerde werking van formele normen en informele gedragsregels.
Kennis van en inzicht in het concept van semiautonome sociale velden zoals beschreven door Sally Falk
Moore.
Het kunnen toepassen van het rechtssociologische perspectief op hedendaagse juridische problemen.
De sociale werking van het recht – Rob Schwitters
Het recht is niet alleen maar een set regels. Het is iets dat werkt in de samenleving, en de samenleving bepaalt
mee hoe goed het recht werkt. Oftewel: wetten doen niet automatisch wat ze bedoelen. Ze hebben pas effect
als mensen ze accepteren, begrijpen en toepassen binnen hun eigen sociale omgeving.
In de 18e en 19e eeuw dacht men dat het recht een vaste orde en rationeel systeem was. Het recht werd
opgevolgd omdat het logisch en moreel goed is.
Later, in de 20e eeuw, ontstond een nieuwe gedachte: het recht is een instrument om de samenleving beter te
maken –> instrumentalisme.
Maar niet alles kan met wetten opgelost worden; je kunt wetten maken, maar dit betekent niet dat mensen zich
eraan houden of dat de samenleving daardoor verandert.
Waarom wetten soms wel en soms niet werken
Wetten werken goed als ze passen bij hoe mensen echt leven en denken.
Normen en waarden
Mensen volgen vaak wetten omdat die overeenkomen met hun overtuigingen.
–> Bv. Niet stelen omdat dat immoreel is – niet alleen omdat het strafbaar is.
Maar als de wet botst met wat mensen gewend zijn, gaat het mis.
–> Bv. Het alcoholverbod in de VS zorgde ervoor dat mensen massaal illegaal gingen drinken.
Eigenbelang
Soms volgen mensen de wet op omdat het handig is of in hun voordeel
–> Bv. Gordel dragen = veilig voor jezelf.
Maar als eigenbelang sterker is dan de wet, overtreden mensen de wet.
–> Bv. Door rood rijden om iemand naar het ziekenhuis te brengen.
Groepsnormen (Semiautonome sociale velden)
Mensen leven in groepen met hun eigen regels: werk, school sportclub etc.
Die groepen hebben eigen normen.
–> Bv. In de bouw waren prijsafspraken “normaal”, ook al was het wettelijk verboden.
Zo’n groep heet een semiautonoom sociaal veld (SASV): deels zelfstandig, maar ook beïnvloed door
de wet.
Wat onderzoek laat zien
Aubert (dienstbodes in Noorwegen)
Een wet helpt alleen als mensen hem snappen, durven gebruiken en hij wordt gehandhaafd. Er kwam een wet
om hun rechten te verbeteren. In praktijk werkte het niet:
Wetten waren te ingewikkeld
Geen controle of handhaving
Dienstbodes durfden niet te klagen –> laagopgeleide, arme vrouwen die voor rijken werkten
Hoekema (havendiefstal in Rotterdam)
Informele groepsregels kunnen sterker zijn dan de wet.
Havenswerkers namen spullen mee –> “kleine diefstal”
