Samenvatting levensmiddelenmicrobiologie

Levensmiddelenmicrobiologie
Hoofdstuk 1: inleiding tot de microbiologie
1.1 Terminologie
Microbiologie = de wetenschap die zich bezighoudt met het bestuderen van de bouw en de
levensverrichtingen van micro-organismen

=> Levende wezens die niet met het blote oog zichtbaar zijn, dus meestal kleiner dan 0,1mm

Tot micro-organismen behoren:
 Bacteriën
 Schimmels
 Gisteren

Soorten die niet tot de micro-organismen behoren maar wel onder worden gezien:
 Protista
 Protozoa: eencellige diertjes -> zichtbaar met blote oog
 Protophyta: eencellige plantjes, algen -> zichtbaar met blote oog
 Wormen -> zichtbaar met blote oog
 Virussen: niet levende materie want geen cellulaire opbouw of stofwisseling
 Prionen: niet levende materie want geen cellulaire opbouw of stofwisseling

!! def. van micro-organisme is niet sluitend -> schimmels die tot een voor het oog zichtbaar
schimmeldek kunnen uitgroeien zijn ook micro-organismen !!

Vroeger al veel micro-organismen gemaakt:
 Bier uit gist
 Kaas uit melk door fermentatie
 Brood met gist

Micro-organismen zorgden voor besmettelijke ziekten: tuberculose en de pest

,Micro-organismen overal aanwezig: grond, water, dieren, planten, mensen en voedsel
 Gewenst -> vb. bier brouwen, schimmelkaas,… (soms)
 Ongewenst -> vb. bederf van voedsel, voedselintoxicaties, voedselinfecties, … (vaker)



.1 Indeling van organismen
Alle levende materie classificeren -> met oog voor onderlinge verwantschap = systematiek

.1.1 Twee rijken volgens Linneaus
Aristoteles: alle organismen als plant en dier aangeduid

Zweedse botanicus Carolus Linneaus in 18de eeuw: gaf elk organisme voor het eerst een
naam -> classificeerde species op basis van hun fysieke verwantschap
=> Grondlegger van taxonomie = het wetenschapsveld in de biologie, dat zich bezighoudt
met het vinden, beschrijven, benoemen en indelen van organismen
= een onderdeel van de systematiek

Onderverdeling van alle levende organismen Linneaus:
 Plantenrijk: flora, vegetabilia
 Dierenrijk: fauna, animalia
=> Gaf elk organisme een tweedelige naam -> geslachtsnaam en aanduiding van soort
Geslachtsnaam: hoofdletter
Soortnaam: kleine letter
Vb. Linnaea borealis
=> Volledige naam CURSIEF in drukwerk en in schrijfwerk onderlijnd

Naam = genus + soort

Later -> indeling planten en dierenrijk niet eenvoudig: sommige micro-organismen bezaten
plantaardige kenmerken en andere eerder aansloten bij dierenrijk




.1.2 Vijfrijkenstelsel volgens Whittaker
Whittaker wees op principiële verschillen in voedingswijze van verschillend organismen en
zo kwam hij tot 5 rijken:


 Animalia: dieren en dus ook mensen
= meercellige eukaryote organismen

,  Nemen voedsel via mond op -> nadien door spijsverteringsstelsel verwerkt (ingestie)
 Bezit spier-, zenuw- en zintuigstelsel -> actief voedsel kunnen opzoeken en
bemachtigen
 Ook eencellige dieren (protozoa en eukaryoten) hebben primitief
spijsverteringsstelsel
 Animalia en protozoa = consumenten

 Plantae: planten
= meercellige eukaryoten die aan fotosynthese doen en zo voor hun eigen
energieproductie instaan
 Vaatweefsel komt voor: maakt transport van stoffen tussen wortels en bladeren
mogelijk
 Ook eencellige planten kunnen aan fotosynthese doen
 Sommige daarvan hebben structuren die vergelijkbaar zijn met bladeren, stengels en
wortels van hogere planten
 Plantae en protophyta = producenten
 Het zijn onbeweeglijke organismen

 Fungi: schimmels en gisten, eukaryoten / Monera: bacteriën, prokaryoten
 Voeden zich door absorptie van organisch materiaal uit de omgeving
 Spelen rol bij afbraakprocessen
 Zijn reducenten

Indeling volgens voedingswijze is niet sluitend:
 Sommige primitieve planten doen aan fotosynthese maar zijn beweeglijk
 Sommige primitieve dieren zijn beweeglijk en doen aan fotosynthese
 Sommige bacteriën doen aan fotosynthese

Whittaker spreekt ook al duidelijk over onderscheid tussen cellen op basis van hun
celstructuur: de prokaryoten en eukaryoten

Prokaryotische cel = primitiefste
 Geen celkern
 Geen andere organellen
 Wel kernachtig lichaam = nucleoïd -> bestaat uit een hoeveelheid kernmateriaal (DNA)
dat los in protoplasma van cel ligt
 Omsloten door celmembraan en celwand
 Vb. bacteriën

Eukaryote cel:
 Celkern en andere organellen -> golgi apparaat en mitochondriën
 Plantaardige cellen -> cel omsloten door celmembraan en celwand
 Dierlijke cellen -> celwand ontbreekt
 Alle planten (inclusief schimmels en gisten) en dieren

, .1.3 Het zesrijkenstelsel en drie domeinen systeem volgens Woese
Carl Woese  verdeelde levende wezens in 6 rijken
 Zelfde als Whittaker, maar Monera in Eubacteria en Archaebacteria
Archaebacteria of archae: op basis van onderzoek naar 16S ribosomaal RNA




Hij heeft ook de rijken in domeinen gezet. Staat een trapje hoger dan rijken.
3 domeinen: Archaea, Bacteria en Eukarya  stemmen alleen genetisch af van 1
voorouderlijk celtype




.2 Prokaryoten en eukaryoten
.2.1 De prokaryote cel




Kapsel
 Klevend
 Ontstaat door accumulatie van viskeuze producten uit het milieu vb. polymeren, onder
andere polysachariden
 Dient als aanhechtingsplaats aan elkaar en aan oppervlakten
 Beschermt het organisme tegen uitdroging en soms tegen immuunsysteem van gastheer
(in geval van pathogene bacteriën)
 Op kapsel kunnen moleculen zitten die vreemd zijn  Vi-antigenen of K-antigenen



Celwand
 Alle prokaryoten hebben dit