Alternatieve conflictoplossing
THEMA 1: WAT IS ACO? ................................................................................................................. 5
WAT IS HET VAK ACO? .......................................................................................................................... 5
Leerstof ....................................................................................................................................... 5
Werkwijze .................................................................................................................................... 5
Evaluatie ..................................................................................................................................... 5
WAT IS ACO? .................................................................................................................................... 6
Terminologie ................................................................................................................................ 6
Alternatieve .................................................................................................................................................. 6
Conflict ........................................................................................................................................................ 6
Oplossing ..................................................................................................................................................... 7
Indeling ....................................................................................................................................... 7
Tussenpartijdige conflictoplossing ................................................................................................................ 7
Bovenpartijdige conflictbeslechting .............................................................................................................. 8
Geen zuivere tweedeling ............................................................................................................................... 8
Waarom belangrijk? ..................................................................................................................... 9
Wijzigende rol van actoren van justitie voor ACO............................................................................................ 9
De advocaat ............................................................................................................................................. 9
De gerechtsdeurwaarder........................................................................................................................... 9
De rechter .............................................................................................................................................. 10
Partijbelang bij ACO .................................................................................................................................... 11
Maatschappelijk belang van ACO ................................................................................................................ 12
Beleidskeuze voor ACO ............................................................................................................................... 12
THEMA 2: TUSSENPARTIJDIGE ACO .............................................................................................. 13
INLEIDING ........................................................................................................................................13
Overzicht ....................................................................................................................................13
Waarom multidisciplinaire benadering? .......................................................................................13
Terminologie ...............................................................................................................................13
Waarom belangrijk? ....................................................................................................................14
Partijbelang: zelfdeterminatietheorie........................................................................................................... 14
WAT IS EEN CONFLICT? EN WAT DOET HET MET MENSEN? ..............................................................................15
Conflict: definitie ........................................................................................................................15
Wat gebeurt er bij conflict? ..........................................................................................................16
Conflict: types ............................................................................................................................16
Fight-, flight-or freeze response ................................................................................................................... 16
Vijandige attributiefout ............................................................................................................................... 17
Wat is de aanleiding van conflict? ............................................................................................................... 18
Conflicttypes .............................................................................................................................................. 18
Taakconflict ............................................................................................................................................ 18
Relationeel conflict ................................................................................................................................. 18
Interpersoonlijke en intrapersoonlijk conflict ........................................................................................... 18
Statusconflict ......................................................................................................................................... 18
Conflictescalatie ........................................................................................................................18
Van conflict naar geschil: ladder van Glasl .................................................................................................. 18
Inferentieladder .......................................................................................................................................... 20
Proces van escalatie ................................................................................................................................... 21
3 belangrijke mentale shifts voor de partijen ................................................................................................ 21
Veel conflicten blijven onuitgesproken ........................................................................................................ 22
CONSTRUCTIEVE COMMUNICATIE: VAN COMPETITIE NAAR COÖPERATIE .............................................................22
Conflictstijlen .............................................................................................................................22
Begrip ......................................................................................................................................................... 22
Dual concern model - Thomas Killman ........................................................................................................ 22
Welke conflictstijl wanneer? ....................................................................................................................... 25
Conglomeraat van conflictgedrag ................................................................................................................ 26
Conflictanalyse: 7-I Model ...........................................................................................................26
1
, Communicatie ............................................................................................................................27
Ijsbergmodel .............................................................................................................................................. 27
Communicatie en ruis: focus op het ‘wat’ .................................................................................................... 27
De communicatiemuur (Derveaux & De Sadeleer) ....................................................................................... 28
LSD: zoeken naar de belangen .................................................................................................................... 28
Luisteren ................................................................................................................................................ 28
Samenvatten/parafraseren ..................................................................................................................... 29
Doorvragen ............................................................................................................................................. 29
Communicatietheorie: gesloten vragen ........................................................................................30
Communicatietheorie: de axioma’s van Watzlawick ......................................................................30
1) Je kan niet niet communiceren ................................................................................................................ 30
2) Elke communicatie heeft een inhouds- en een relatieniveau .................................................................... 30
3) Elke interpunctie is arbitrair ..................................................................................................................... 31
4) Communicatie heeft een digitale en analoge modaliteit ........................................................................... 31
5) Communicatie kan symmetrisch en complementair zijn – beide zijn nodig ............................................... 31
COMMUNICATIES & BEMIDDELENDE INTERVENTIES ......................................................................................31
Meta-communicatie....................................................................................................................31
Delen van observaties .................................................................................................................32
Metaforen ...................................................................................................................................32
Geweldloze communicatie (Rosenberg) .......................................................................................32
4G-model ...................................................................................................................................32
Belang van intervisie of co-mediation ...........................................................................................33
Wrap up: van waarheid naar perceptie..........................................................................................33
Onderhandelen ..........................................................................................................................34
Terminologie: ADR of ACO ........................................................................................................................... 34
Begrip onderhandelen ................................................................................................................................ 34
Belangrijkste kenmerken van onderhandelen .............................................................................................. 34
Types onderhandelen ................................................................................................................................. 35
Positioneel onderhandelen (marchanderen) ............................................................................................ 35
Principieel onderhandelen (Harvard-methode) ........................................................................................ 35
3 soorten belangen ..................................................................................................................................... 36
Three tensions (Robert Mnookin) ................................................................................................................. 36
Voorbereiden van de onderhandeling .......................................................................................................... 36
Wat is bemiddeling? ....................................................................................................................38
Definitie bemiddeling .................................................................................................................................. 38
Rol bemiddelaar ......................................................................................................................................... 39
Principes van bemiddeling .......................................................................................................................... 39
Cultuur ....................................................................................................................................................... 40
Fases in het bemiddelingsproces ................................................................................................................ 40
Bemiddeling stemt tot tevredenheid .............................................................................................41
Soorten rechtvaardigheid ............................................................................................................................ 41
Voor- en nadelen t.o.v. een juridische procedure .......................................................................................... 41
Bemiddeling vs rechtspraak ........................................................................................................................ 42
Onderzoek bemiddeling & macht (ANDERSON & KELTNER) ......................................................................... 42
Omgekeerd interveniëren ............................................................................................................................ 42
Gesloten vragen.......................................................................................................................................... 43
Onderzoek: fysieke mediation (Bollen) ........................................................................................................ 43
Onderzoek: hybriede mediation (Bollen) ...................................................................................................... 43
GERECHTELIJKE EN BUITENGERECHTELIJKE BEMIDDELING ..............................................................................44
Wat is het?..................................................................................................................................44
Definitie...................................................................................................................................................... 44
Bemiddeling/Mediation in de Belgische/EU wetgeving ................................................................................. 44
Bouwstenen/principes ................................................................................................................................ 45
Partij-autonomie ..................................................................................................................................... 45
Medewerking van een derde .................................................................................................................... 52
Gestructureerd, maar flexibel proces van belangengericht onderhandelen .............................................. 53
Buitengerechtelijke en gerechtelijke bemiddeling ........................................................................................ 54
COLLABORATIEF ONDERHANDELEN .........................................................................................................57
Wat is het?..................................................................................................................................57
Bouwstenen ...............................................................................................................................57
Vrijwilligheid en partijen als beheerders van inhoud/proces ......................................................................... 57
2
, Overzicht ................................................................................................................................................ 57
Partij-autonomie omtrent deelname? Ja! ................................................................................................. 57
Partij-autonomie omtrent organisatie? Ja, maar… .................................................................................... 58
Partij-autonomie omtrent uitkomst ......................................................................................................... 59
Vertrouwelijkheid: 1745 §3 Ger.W. ............................................................................................................... 59
Bijstand en advies van collaboratieve advocaten ......................................................................................... 59
Gestructureerd, maar flexibel proces .......................................................................................................... 60
Verloop - milestones ...................................................................................................................60
VERZOENING EN DE ROL VAN DE RECHTER .................................................................................................62
Wat is het? .................................................................................................................................................. 62
Minnelijke schikking door de grondrechter ................................................................................................... 62
Art. 731-734 Ger.W. ................................................................................................................................. 62
Voorafgaande MS .................................................................................................................................... 63
Incidentele MS ........................................................................................................................................ 64
Kamers voor minnelijke schikking ................................................................................................................ 65
OVERZICHT THEMA 2 ...........................................................................................................................66
THEMA 3: BOVENPARTIJDIGE ACO ............................................................................................... 68
ARBITRAGE .......................................................................................................................................68
Wat is het?..................................................................................................................................68
Geen definitie in de wet............................................................................................................................... 68
Soorten arbitrages ...................................................................................................................................... 69
Ad hoc vs institutionele arbitrage ............................................................................................................ 69
Sectorale vs niet-sectorale arbitrage ....................................................................................................... 69
Nationale vs internationale arbitrage ....................................................................................................... 69
Belgische arbitrale uitspraak vs buitenlandse arbitrale uitspraak ............................................................. 70
Specifieke kenmerken: waarom (niet) kiezen hiervoor? ................................................................................ 70
Voordelen ............................................................................................................................................... 70
Nadelen ................................................................................................................................................. 71
Daarom: afweging maken!....................................................................................................................... 71
Belang ........................................................................................................................................................ 71
Complex juridisch raamwerk .......................................................................................................72
Internationale hard law ............................................................................................................................... 72
Nationale hard law ...................................................................................................................................... 73
Arbitrageovereenkomst ............................................................................................................................... 73
Soft Law ..................................................................................................................................................... 73
Bouwstenen ...............................................................................................................................73
Overzicht .................................................................................................................................................... 73
Overeenkomst ............................................................................................................................................ 74
Types arbitrageovereenkomsten .............................................................................................................. 74
Vormvereisten ........................................................................................................................................ 74
Inhoudsvereisten .................................................................................................................................... 75
Voor geldigheid ................................................................................................................................... 75
Arbitreerbaarheid ............................................................................................................................... 76
Objectieve arbitreerbaarheid .......................................................................................................... 76
Subjectieve arbitreerbaarheid ......................................................................................................... 77
Inhoudsvereisten overzicht ............................................................................................................. 77
Scheidsgerecht........................................................................................................................................... 78
Wie? ....................................................................................................................................................... 78
Vereisten voor de arbiter ......................................................................................................................... 78
Rol.......................................................................................................................................................... 79
Aanwerving en betaling ........................................................................................................................... 80
Uitspraak .................................................................................................................................................... 80
Due process ............................................................................................................................................... 82
Verloop ......................................................................................................................................83
Algemene beginselen: triade ....................................................................................................................... 83
Inleiden van de arbitrageprocedure ............................................................................................................. 83
Arbitrageprocedure: verder verloop ............................................................................................................. 84
Tussenkomst van de rechter........................................................................................................................ 85
Uitspraak .................................................................................................................................................... 87
Wat na de arbitrage? ...................................................................................................................87
BINDENDE DERDENBESLISSING ..............................................................................................................88
3
, Wat is het?..................................................................................................................................88
Definitie...................................................................................................................................................... 88
Voor-en nadelen ......................................................................................................................................... 89
Bouwstenen ...............................................................................................................................89
Partijen kiezen: overeenkomst ..................................................................................................................... 89
Twistpunt dat kan worden voorgelegd .......................................................................................................... 90
Neutrale, onafhankelijk en onpartijdige derde.............................................................................................. 90
Finale en bindende beslissing ..................................................................................................................... 90
Juridisch raamwerk .....................................................................................................................91
Verschil met arbitrage .................................................................................................................91
Welke geschillen? ....................................................................................................................................... 91
Vrije keuze van de derde.............................................................................................................................. 92
Rol en invloed van de derde......................................................................................................................... 92
Garanties geboden door het proces ............................................................................................................ 92
HYBRIDE VORMEN ..............................................................................................................................93
Wat is het?..................................................................................................................................93
Hybride ACO............................................................................................................................................... 93
Welke winst is er te halen met med-arb/arb-med? ....................................................................................... 93
Recapitulatie en verfijning............................................................................................................94
Hoe verloopt een arbitrageprocedure? ........................................................................................................ 94
Hoe verloopt een bemiddelingsprocedure? ................................................................................................. 94
Overzicht ................................................................................................................................................ 94
Onderhandelingsronde 1 ........................................................................................................................ 95
Onderhandelingsronde 2 ........................................................................................................................ 95
Onderhandelingsronde 3 ........................................................................................................................ 96
Onderhandelingsronde 4 ........................................................................................................................ 97
Regel: plenair, maar soms bilateraal (caucus).......................................................................................... 97
Essentiële verschillen tussen arbitrage en bemiddeling ............................................................................... 98
Praktische verschillen tussen arbitrage en bemiddeling ............................................................................... 98
Hete hangijzers van hybride vormen .............................................................................................98
De derde moet geschikt zijn voor beide procedures ..................................................................................... 98
Vertrouwelijkheid versus tegenspraak/onpartijdigheid ................................................................................. 98
Open communicatie versus onpartijdigheid ................................................................................................ 99
Caucus versus tegenspraak/onpartijdigheid ................................................................................................ 99
Strategische barrière..................................................................................................................................100
Beschikbaarheid/vindbaarheid derde .........................................................................................................100
Clash of cultures .......................................................................................................................................100
Kostenallocatie..........................................................................................................................................101
Evaluatie .................................................................................................................................. 101
Is er echt winst te behalen? ........................................................................................................................101
Alternatieven .............................................................................................................................................101
4
,Thema 1: Wat is ACO?
Wat is het vak ACO?
Leerstof
- 4 thema’s
1) Wat is ACO? (les 1)
2) Tussenpartijdige ACO (lessen 2-7)
3) Bovenpartijdige ACO (lessen 7-9)
4) Toekomst van geschiloplossing (weken 10-11)
5) Boostersessie op 9 december
- Multidisciplinaire benadering
o Juridisch (Maud Piers) en psychologisch (Katalien Bollen)!
- Studiemateriaal
o Literatuur (achtergrond) + powerpoint (focus!)
o Geen syllabus
Werkwijze
- Focus op het privaatrecht
- Inzetten op blended learning
o Thema’s 1-3: ex cathedra
o Thema 4: begeleide zelfstudie, werkstuk
- Geen standaard lesopnames of streaming
Evaluatie
- Examen (80%, 16/20)
o Schriftelijk
o Gesloten boek, maar (niet-geannoteerde) wetteksten toegelaten
▪ Open vragen
• Vooral juridisch luik
▪ Meerkeuzevragen
• Zowel juridisch, als psychologisch luik
• Evt. juist-/fout-vragen
▪ Casus
• Zowel juridisch, als psychologisch luik
o Voorbeeldvragen
▪ Zie ufora na afronden van diverse thema’s
o Voor psychologie: uitleg!!
▪ Uitwerken waarom je tot een bepaald antwoord komt
▪ Redenering noteren
- Werkstuk (20%, 4/20)
o Thema 4: weken 11 en 12 (indiendatum 11 december)
▪ Geen leerstof voor het examen
o Enkel in 1e zittijd!!!
▪ Vereiste voor deelname aan het examen in beide zittijden
5
,Wat is ACO?
Terminologie
Alternatieve
Alternatief = anders dan klassiek
- Buiten de rechtbank
o Wegens minder tijdrovend, minder kostelijk,…
o ‘Out-of-court’ dispute resolution
o Bv. Bemiddeling: de partijen komen samen tot een oplossing met behulp van een
bemiddelaar
o Bv. Arbitrage: panel van arbiters die optreden als rechters (betaald door de staat), maar
aangesteld zijn als privépersonen die worden betaald door de partijen zelf, de arbiters
leggen een oplossing op
o Bv. Bindende derdenbeslissing: neutrale derde die een beslissing oplegt, juridisch, maar
ook vaak een feitelijke beslissing
o Bv. Collaboratief onderhandelen: partijen proberen samen tot een oplossing te komen
samen met een collaboratief advocaat
o Bv. NIET minnelijke schikking: verzoeningspoging van een rechter
▪ Is geen vorm van alternatieve conflictoplossing onder deze definitie
▪ Speelt zich af binnen een rechtbank en wordt geleid door een rechter
OF
- Anders dan door het adversarieel strijdmodel
o Wegens relatieduurzaamheid
o Komen tot een win-win-oplossing, waar beide partijen beter uitkomen
o Bv. Bemiddeling, collaboratief onderhandelen, minnelijke schikking, verzoening
o Bv. NIET arbitrage, bindende derdenbeslissing
▪ Zijn geen vormen van alternatieve conflictoplossing onder deze definitie
▪ Geen verzoenende opstelling, eerder een strijdmodel
- Wat onder het begrip valt, hangt af van de definitie die wordt gehanteerd
Alternatief: wat is dat?
- Betekent voor ons ‘appropriate’
o Appropriate versus Alternative Dispute Resolution
o Bij beoordelen conflict zoeken naar de meest geschikte manier om tot een
voldoeninggevende oplossing te komen
o Aandacht voor noden van partijen, conflict en context
▪ Maatwerk, geen one size fits all-oplossing
▪ Bv. Is er een machtsverhouding? Zitten de partijen op hetzelfde niveau? Welke
aard heeft het conflict? Wat is de context rond het conflict? Zijn er andere
culturen of talen betrokken in het conflict?
• Bv. Kiezen voor een arbiter in een land dat niets met het conflict te
maken heeft met een bepaalde expertise rond de culturele context
• Bv. Soms is de beste oplossing wel de gewone gerechtelijke procedure
- = Vertrekpunt vak ACO (minus klassieke gerechtelijke procedure)
- ≈ Verwachting tav actoren van justitie
Conflict
Cruciaal concept
- Goed begrip leidt tot ‘appropriate’ oplossing
- Juristen spreken eerder over een geschil (dispute)
6
,Conflict (ACO) versus dispute (ADR): belang terminologie?
- Geschil is eerder juridisch
o Beslaat discussie over rechten en verplichtingen
- Conflict
o De kern zoeken waarover de discussie gaat
o De kern heeft een weerslag op hoe het probleem opgelost wordt
- Geen typisch juridisch concept
o Daarom: psychologie!
- Tussenpartijdig versus bovenpartijdig?
Bestaand conflict
- Conflictoplossing, dus niet conflictpreventie
o Als focus van dit vak
o Bv. Dispute Boards als conflictpreventie
Oplossing
Brede term
- ADResolution
- Meer dan enkel ‘beslechten’
o Door derde
o Opleggen van een oplossing
o = focus procesrecht
o Bv. Bindende derdenbeslissing, arbitrage, gerechtelijke procedure
- Meer dan ‘onderhandelen en bemiddelen’
o Door partijen
o = focus (en titel) vroeger van dit vak
▪ Maar tegenwoordig is er een ruimere visie, waar beslechten ook onder valt
Indeling
Tussenpartijdige conflictoplossing
Ook wel ‘participatieve’, ‘niet-bindende’ of ‘consensuele’ ACO
Beslissingsautonomie bij de partijen
- Objectief: win-win
o Eerder dan kijken naar standpunten en argumenten, wordt gezocht naar belangen
o Vaak kan worden voldaan aan de belangen van beide partijen, zonder dat de andere partij
er schade van ervaart
o Het antwoord is niet altijd een compromis, waarbij elk toegevingen moet doen
o Het gehele conflict oplossen staat centraal
- Methode gericht op samenwerking/communicatie/belangengericht onderhandelen
o Belang van psychologische deskundigheid (multi-disciplinariteit)
▪ Wat is communicatie?
▪ Wat is onderhandelen?
o Partijautonomie
▪ Succes hangt af van partijen
▪ De oplossing komt van de partijen zelf
▪ De partijen kunnen wegstappen van een oplossing als ze deze niet als geschikt
ervaren
7
, - Impact op toegang tot de rechter/arbiter
o Wordt niet afgenomen
o In principe tijdelijk geen toegang tijdens de procedure
▪ Tenzij er een oplossing gevonden is, dan kan je niet meer naar de rechter
o Muv voorlopige en bewarende maatregelen
▪ Daarvoor houdt de toegang tot de rechter altijd stand
- Bv. Bemiddeling, verzoening, minnelijke schikking, collaboratief onderhandelen, evt. ook ‘gewoon’
onderhandelen
Bovenpartijdige conflictbeslechting
Ook wel ‘adversariële’, ‘bindende’ of ‘adjudicerende’ ACO
Beslissingsautonomie bij een derde
- Objectief doorgaans: win-lose
o ‘Gelijk halen’
- Ook hier is partijautonomie zeer belangrijk
o Op vlak van het kiezen voor deze weg van conflictoplossing
o Beide partijen moeten het eens zijn om afstand te doen van de toegang tot de rechter
- Het ‘gejuridiseerd conflict’ (‘geschil’) beslechten staat centraal
o Focus op rechten en verplichtingen en ingenomen standpunten in dat verband
o Nood aan de correcte derde met de juiste expertise
o Belang van (meestal juridische, maar soms ook feitelijke) deskundigheid
o Succes hangt af van (meestal juridisch) gelijk
▪ De persoon met de sterkste argumenten wint
- Impact op toegang tot de rechter
o In principe definitief ontzegd
▪ Non bis in idem
▪ Behoudens marginale toetsing
o Muv voorlopige en bewarende maatregelen
▪ Daarvoor houdt de toegang tot de rechter altijd stand
o Belang van naleven van de principes van behoorlijke rechtsbedeling
▪ Due process
▪ Zo niet, zal er beroep worden aangetekend om de uitspraak te laten vernietigen
▪ Bv. Rechten van verdediging, onafhankelijkheid, onpartijdigheid
- Bv. Arbitrage, bindende derdenbeslissing
Geen zuivere tweedeling
Hybride mechanismen
- Vaak worden beide ook met elkaar gecombineerd
- Bv. Minitrial
o De setting lijkt deze van arbitrage
o Een tribunaal wordt opgericht waarvoor pleidooien worden gehouden
o Na de uiteenzetting van de pleidooien, wordt de procedure eerder bemiddeling
- Bv. Arbmed en medarb1
o Combinatie in verschillende volgorde
1
Zie later
8
,Nieuwe vormen voor nieuwe geschillen? Maybe, maybe not
- Blockchain Dispute Resolution of Decentralized Justice Systems
o Bv. Kleros: bedrijf dat probeert een ander soort geschiloplossingssysteem op te zetten die
zich focust op de blockchain atmosfeer
o Belang van de onomkeerbaarheid
▪ Een derde kan zaken die reeds tot stand gekomen zijn niet omkeren in de
blockchain atmossfeer
o Wisdom of crowds, expertise, geautomatiseerde opstart en uitvoering, etc.
- Automated Justice Systems (AI) bij ACO
o Ondersteunend en in bepaalde landen ook vervangend
o Bv. eBay via het systeem van Colin Rule (nu breder uitgerolde Modria)
o Schaalbaar, goedkoop, etc.
o Proposal for an amended ADR Directive (17/07/2025)
Waarom belangrijk?
Wijzigende rol van actoren van justitie voor ACO
De advocaat
Art. 444 Ger.W.
- “Zij informeren de rechtszoekende over de mogelijkheid tot bemiddeling, verzoening en elke
andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen. Indien zij van mening zijn dat een minnelijke
oplossing van het geschil overwogen kan worden, trachten zij die in de mate van het mogelijke te
bevorderen.”
- Infoplicht
o Resultaatsverbintenis
- Plicht om minnelijke regeling te bevorderen
o Middelenverbintenis
o ≠ promoten
o Als het mogelijk is de partijen helpen een minnelijke oplossing te vinden
- Afdwingbaarheid van de info-/bevorderingsplicht? Moeilijk!
o Geen specifieke sanctie
o Burgerrechtelijke aansprakelijkheid
▪ Draagwijdte van de verplichting onduidelijk
• Bv. Orde Vlaamse Balies Modelbrief
▪ Fout en schade (+causaal verband) moeilijk aan te tonen
• Wat kan de schade zijn?
• Hoe kan je het causaal verband aantonen?
• Wat zou het alternatief geweest zijn als de verplichting wel nageleefd
werd?
o Signaalfunctie en meer dan dat
▪ Ook een mentaliteitswijziging dezer dagen
▪ Tegenwoordig ook een vak voor ACO
De gerechtsdeurwaarder
Art. 519 §4 Ger.W.
- “De gerechtsdeurwaarders streven, in de mate van het mogelijke, de minnelijke oplossing van
geschillen na onder meer door de rechtszoekende te wijzen op de mogelijkheid tot
bemiddeling, verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen.”
- Infoplicht
9
, De rechter
Art. 730/1 Ger.W
- § 1. De rechter bevordert in elke stand van het geding een minnelijke oplossing van de
geschillen.
§ 2. De rechter kan, op de inleidingszitting of tijdens een zitting bepaald op een nabije datum, de
partijen bevragen over de wijze waarop zij voorafgaand aan het geding gepoogd hebben het
geschil minnelijk op te lossen en hen inlichten over de mogelijkheden om daar alsnog toe over te
gaan. Daartoe kan de rechter de persoonlijke verschijning van de partijen bevelen.
Op vraag van een van de partijen of indien de rechter dit nuttig acht, kan hij, zo hij vaststelt dat
verzoening mogelijk is, behoudens kortgeding, op diezelfde inleidingszitting of op een zitting
bepaald op een nabije datum, de zaak verdagen naar een vaste datum die een maand niet mag
overschrijden, behoudens akkoord van de partijen, teneinde hen in de gelegenheid te stellen om
na te gaan of hun geschil geheel of deels op minnelijke wijze kan worden opgelost en om daarover
alle nuttige inlichtingen in te winnen. De in het tweede lid bedoelde maatregel kan niet worden
bevolen indien hij reeds werd bevolen in het kader van hetzelfde geschil.
- Informerende en verdagende rol van de rechter
o Moet minnelijke oplossing bevorderen
▪ Algemene plicht
o Kan partijen hieromtrent bevragen
▪ Moet in familiezaken (art. 1253ter/1 Ger.W.)
o Kan partijen hieromtrent inlichten
o Kan persoonlijke verschijning bevelen
o Kan de zaak verdagen
▪ Eenmalig, max. 1 maand, behoudens akkoord
Art. 731 Ger.W.
- “Het behoort tot de opdracht van de rechter om de partijen te verzoenen.”
- Verzoenende en bevorderende rol van de rechter
Art. 1734 §1 Ger.W.
- “In elke stand van het geding, alsook in kort geding, behalve voor het Hof van Cassatie en voor
de arrondissementsrechtbank, kan de rechter voor wie een zaak hangende is, op gezamenlijk
verzoek van de partijen of op eigen initiatief maar met instemming van de partijen, een
bemiddeling bevelen, zolang de zaak niet in beraad is genomen.
Wanneer de rechter van mening is dat een verzoening tussen de partijen mogelijk is, en voor
zover de redelijke termijn om tot een gerechtelijke beslissing te bekomen niet in het gedrang
komt, kan hij, ambtshalve of op verzoek van een van de partijen, na de partijen gehoord te
hebben, een bemiddeling bevelen. Indien alle partijen daartegen gekant zijn, kan de rechter geen
bemiddeling bevelen.”
- Verwijzende rol van de rechter naar bemiddeling en collaboratieve onderhandelingen
o Partijautonomie
Art. 1740 Ger.W.
- “In elke stand van het geding, alsook in kort geding, behalve voor het Hof van Cassatie en voor de
arrondissementsrechtbank, kan de rechter voor wie een zaak hangende is, op gezamenlijk
verzoek van de partijen en na hen gehoord te hebben over de beoogde maatregel, zolang de zaak
niet in beraad is genomen bevelen hun geschil door een collaboratieve onderhandeling
trachten op te lossen.”
- Verwijzende rol van de rechter naar bemiddeling en collaboratieve onderhandelingen
o Partijautonomie
10
THEMA 1: WAT IS ACO? ................................................................................................................. 5
WAT IS HET VAK ACO? .......................................................................................................................... 5
Leerstof ....................................................................................................................................... 5
Werkwijze .................................................................................................................................... 5
Evaluatie ..................................................................................................................................... 5
WAT IS ACO? .................................................................................................................................... 6
Terminologie ................................................................................................................................ 6
Alternatieve .................................................................................................................................................. 6
Conflict ........................................................................................................................................................ 6
Oplossing ..................................................................................................................................................... 7
Indeling ....................................................................................................................................... 7
Tussenpartijdige conflictoplossing ................................................................................................................ 7
Bovenpartijdige conflictbeslechting .............................................................................................................. 8
Geen zuivere tweedeling ............................................................................................................................... 8
Waarom belangrijk? ..................................................................................................................... 9
Wijzigende rol van actoren van justitie voor ACO............................................................................................ 9
De advocaat ............................................................................................................................................. 9
De gerechtsdeurwaarder........................................................................................................................... 9
De rechter .............................................................................................................................................. 10
Partijbelang bij ACO .................................................................................................................................... 11
Maatschappelijk belang van ACO ................................................................................................................ 12
Beleidskeuze voor ACO ............................................................................................................................... 12
THEMA 2: TUSSENPARTIJDIGE ACO .............................................................................................. 13
INLEIDING ........................................................................................................................................13
Overzicht ....................................................................................................................................13
Waarom multidisciplinaire benadering? .......................................................................................13
Terminologie ...............................................................................................................................13
Waarom belangrijk? ....................................................................................................................14
Partijbelang: zelfdeterminatietheorie........................................................................................................... 14
WAT IS EEN CONFLICT? EN WAT DOET HET MET MENSEN? ..............................................................................15
Conflict: definitie ........................................................................................................................15
Wat gebeurt er bij conflict? ..........................................................................................................16
Conflict: types ............................................................................................................................16
Fight-, flight-or freeze response ................................................................................................................... 16
Vijandige attributiefout ............................................................................................................................... 17
Wat is de aanleiding van conflict? ............................................................................................................... 18
Conflicttypes .............................................................................................................................................. 18
Taakconflict ............................................................................................................................................ 18
Relationeel conflict ................................................................................................................................. 18
Interpersoonlijke en intrapersoonlijk conflict ........................................................................................... 18
Statusconflict ......................................................................................................................................... 18
Conflictescalatie ........................................................................................................................18
Van conflict naar geschil: ladder van Glasl .................................................................................................. 18
Inferentieladder .......................................................................................................................................... 20
Proces van escalatie ................................................................................................................................... 21
3 belangrijke mentale shifts voor de partijen ................................................................................................ 21
Veel conflicten blijven onuitgesproken ........................................................................................................ 22
CONSTRUCTIEVE COMMUNICATIE: VAN COMPETITIE NAAR COÖPERATIE .............................................................22
Conflictstijlen .............................................................................................................................22
Begrip ......................................................................................................................................................... 22
Dual concern model - Thomas Killman ........................................................................................................ 22
Welke conflictstijl wanneer? ....................................................................................................................... 25
Conglomeraat van conflictgedrag ................................................................................................................ 26
Conflictanalyse: 7-I Model ...........................................................................................................26
1
, Communicatie ............................................................................................................................27
Ijsbergmodel .............................................................................................................................................. 27
Communicatie en ruis: focus op het ‘wat’ .................................................................................................... 27
De communicatiemuur (Derveaux & De Sadeleer) ....................................................................................... 28
LSD: zoeken naar de belangen .................................................................................................................... 28
Luisteren ................................................................................................................................................ 28
Samenvatten/parafraseren ..................................................................................................................... 29
Doorvragen ............................................................................................................................................. 29
Communicatietheorie: gesloten vragen ........................................................................................30
Communicatietheorie: de axioma’s van Watzlawick ......................................................................30
1) Je kan niet niet communiceren ................................................................................................................ 30
2) Elke communicatie heeft een inhouds- en een relatieniveau .................................................................... 30
3) Elke interpunctie is arbitrair ..................................................................................................................... 31
4) Communicatie heeft een digitale en analoge modaliteit ........................................................................... 31
5) Communicatie kan symmetrisch en complementair zijn – beide zijn nodig ............................................... 31
COMMUNICATIES & BEMIDDELENDE INTERVENTIES ......................................................................................31
Meta-communicatie....................................................................................................................31
Delen van observaties .................................................................................................................32
Metaforen ...................................................................................................................................32
Geweldloze communicatie (Rosenberg) .......................................................................................32
4G-model ...................................................................................................................................32
Belang van intervisie of co-mediation ...........................................................................................33
Wrap up: van waarheid naar perceptie..........................................................................................33
Onderhandelen ..........................................................................................................................34
Terminologie: ADR of ACO ........................................................................................................................... 34
Begrip onderhandelen ................................................................................................................................ 34
Belangrijkste kenmerken van onderhandelen .............................................................................................. 34
Types onderhandelen ................................................................................................................................. 35
Positioneel onderhandelen (marchanderen) ............................................................................................ 35
Principieel onderhandelen (Harvard-methode) ........................................................................................ 35
3 soorten belangen ..................................................................................................................................... 36
Three tensions (Robert Mnookin) ................................................................................................................. 36
Voorbereiden van de onderhandeling .......................................................................................................... 36
Wat is bemiddeling? ....................................................................................................................38
Definitie bemiddeling .................................................................................................................................. 38
Rol bemiddelaar ......................................................................................................................................... 39
Principes van bemiddeling .......................................................................................................................... 39
Cultuur ....................................................................................................................................................... 40
Fases in het bemiddelingsproces ................................................................................................................ 40
Bemiddeling stemt tot tevredenheid .............................................................................................41
Soorten rechtvaardigheid ............................................................................................................................ 41
Voor- en nadelen t.o.v. een juridische procedure .......................................................................................... 41
Bemiddeling vs rechtspraak ........................................................................................................................ 42
Onderzoek bemiddeling & macht (ANDERSON & KELTNER) ......................................................................... 42
Omgekeerd interveniëren ............................................................................................................................ 42
Gesloten vragen.......................................................................................................................................... 43
Onderzoek: fysieke mediation (Bollen) ........................................................................................................ 43
Onderzoek: hybriede mediation (Bollen) ...................................................................................................... 43
GERECHTELIJKE EN BUITENGERECHTELIJKE BEMIDDELING ..............................................................................44
Wat is het?..................................................................................................................................44
Definitie...................................................................................................................................................... 44
Bemiddeling/Mediation in de Belgische/EU wetgeving ................................................................................. 44
Bouwstenen/principes ................................................................................................................................ 45
Partij-autonomie ..................................................................................................................................... 45
Medewerking van een derde .................................................................................................................... 52
Gestructureerd, maar flexibel proces van belangengericht onderhandelen .............................................. 53
Buitengerechtelijke en gerechtelijke bemiddeling ........................................................................................ 54
COLLABORATIEF ONDERHANDELEN .........................................................................................................57
Wat is het?..................................................................................................................................57
Bouwstenen ...............................................................................................................................57
Vrijwilligheid en partijen als beheerders van inhoud/proces ......................................................................... 57
2
, Overzicht ................................................................................................................................................ 57
Partij-autonomie omtrent deelname? Ja! ................................................................................................. 57
Partij-autonomie omtrent organisatie? Ja, maar… .................................................................................... 58
Partij-autonomie omtrent uitkomst ......................................................................................................... 59
Vertrouwelijkheid: 1745 §3 Ger.W. ............................................................................................................... 59
Bijstand en advies van collaboratieve advocaten ......................................................................................... 59
Gestructureerd, maar flexibel proces .......................................................................................................... 60
Verloop - milestones ...................................................................................................................60
VERZOENING EN DE ROL VAN DE RECHTER .................................................................................................62
Wat is het? .................................................................................................................................................. 62
Minnelijke schikking door de grondrechter ................................................................................................... 62
Art. 731-734 Ger.W. ................................................................................................................................. 62
Voorafgaande MS .................................................................................................................................... 63
Incidentele MS ........................................................................................................................................ 64
Kamers voor minnelijke schikking ................................................................................................................ 65
OVERZICHT THEMA 2 ...........................................................................................................................66
THEMA 3: BOVENPARTIJDIGE ACO ............................................................................................... 68
ARBITRAGE .......................................................................................................................................68
Wat is het?..................................................................................................................................68
Geen definitie in de wet............................................................................................................................... 68
Soorten arbitrages ...................................................................................................................................... 69
Ad hoc vs institutionele arbitrage ............................................................................................................ 69
Sectorale vs niet-sectorale arbitrage ....................................................................................................... 69
Nationale vs internationale arbitrage ....................................................................................................... 69
Belgische arbitrale uitspraak vs buitenlandse arbitrale uitspraak ............................................................. 70
Specifieke kenmerken: waarom (niet) kiezen hiervoor? ................................................................................ 70
Voordelen ............................................................................................................................................... 70
Nadelen ................................................................................................................................................. 71
Daarom: afweging maken!....................................................................................................................... 71
Belang ........................................................................................................................................................ 71
Complex juridisch raamwerk .......................................................................................................72
Internationale hard law ............................................................................................................................... 72
Nationale hard law ...................................................................................................................................... 73
Arbitrageovereenkomst ............................................................................................................................... 73
Soft Law ..................................................................................................................................................... 73
Bouwstenen ...............................................................................................................................73
Overzicht .................................................................................................................................................... 73
Overeenkomst ............................................................................................................................................ 74
Types arbitrageovereenkomsten .............................................................................................................. 74
Vormvereisten ........................................................................................................................................ 74
Inhoudsvereisten .................................................................................................................................... 75
Voor geldigheid ................................................................................................................................... 75
Arbitreerbaarheid ............................................................................................................................... 76
Objectieve arbitreerbaarheid .......................................................................................................... 76
Subjectieve arbitreerbaarheid ......................................................................................................... 77
Inhoudsvereisten overzicht ............................................................................................................. 77
Scheidsgerecht........................................................................................................................................... 78
Wie? ....................................................................................................................................................... 78
Vereisten voor de arbiter ......................................................................................................................... 78
Rol.......................................................................................................................................................... 79
Aanwerving en betaling ........................................................................................................................... 80
Uitspraak .................................................................................................................................................... 80
Due process ............................................................................................................................................... 82
Verloop ......................................................................................................................................83
Algemene beginselen: triade ....................................................................................................................... 83
Inleiden van de arbitrageprocedure ............................................................................................................. 83
Arbitrageprocedure: verder verloop ............................................................................................................. 84
Tussenkomst van de rechter........................................................................................................................ 85
Uitspraak .................................................................................................................................................... 87
Wat na de arbitrage? ...................................................................................................................87
BINDENDE DERDENBESLISSING ..............................................................................................................88
3
, Wat is het?..................................................................................................................................88
Definitie...................................................................................................................................................... 88
Voor-en nadelen ......................................................................................................................................... 89
Bouwstenen ...............................................................................................................................89
Partijen kiezen: overeenkomst ..................................................................................................................... 89
Twistpunt dat kan worden voorgelegd .......................................................................................................... 90
Neutrale, onafhankelijk en onpartijdige derde.............................................................................................. 90
Finale en bindende beslissing ..................................................................................................................... 90
Juridisch raamwerk .....................................................................................................................91
Verschil met arbitrage .................................................................................................................91
Welke geschillen? ....................................................................................................................................... 91
Vrije keuze van de derde.............................................................................................................................. 92
Rol en invloed van de derde......................................................................................................................... 92
Garanties geboden door het proces ............................................................................................................ 92
HYBRIDE VORMEN ..............................................................................................................................93
Wat is het?..................................................................................................................................93
Hybride ACO............................................................................................................................................... 93
Welke winst is er te halen met med-arb/arb-med? ....................................................................................... 93
Recapitulatie en verfijning............................................................................................................94
Hoe verloopt een arbitrageprocedure? ........................................................................................................ 94
Hoe verloopt een bemiddelingsprocedure? ................................................................................................. 94
Overzicht ................................................................................................................................................ 94
Onderhandelingsronde 1 ........................................................................................................................ 95
Onderhandelingsronde 2 ........................................................................................................................ 95
Onderhandelingsronde 3 ........................................................................................................................ 96
Onderhandelingsronde 4 ........................................................................................................................ 97
Regel: plenair, maar soms bilateraal (caucus).......................................................................................... 97
Essentiële verschillen tussen arbitrage en bemiddeling ............................................................................... 98
Praktische verschillen tussen arbitrage en bemiddeling ............................................................................... 98
Hete hangijzers van hybride vormen .............................................................................................98
De derde moet geschikt zijn voor beide procedures ..................................................................................... 98
Vertrouwelijkheid versus tegenspraak/onpartijdigheid ................................................................................. 98
Open communicatie versus onpartijdigheid ................................................................................................ 99
Caucus versus tegenspraak/onpartijdigheid ................................................................................................ 99
Strategische barrière..................................................................................................................................100
Beschikbaarheid/vindbaarheid derde .........................................................................................................100
Clash of cultures .......................................................................................................................................100
Kostenallocatie..........................................................................................................................................101
Evaluatie .................................................................................................................................. 101
Is er echt winst te behalen? ........................................................................................................................101
Alternatieven .............................................................................................................................................101
4
,Thema 1: Wat is ACO?
Wat is het vak ACO?
Leerstof
- 4 thema’s
1) Wat is ACO? (les 1)
2) Tussenpartijdige ACO (lessen 2-7)
3) Bovenpartijdige ACO (lessen 7-9)
4) Toekomst van geschiloplossing (weken 10-11)
5) Boostersessie op 9 december
- Multidisciplinaire benadering
o Juridisch (Maud Piers) en psychologisch (Katalien Bollen)!
- Studiemateriaal
o Literatuur (achtergrond) + powerpoint (focus!)
o Geen syllabus
Werkwijze
- Focus op het privaatrecht
- Inzetten op blended learning
o Thema’s 1-3: ex cathedra
o Thema 4: begeleide zelfstudie, werkstuk
- Geen standaard lesopnames of streaming
Evaluatie
- Examen (80%, 16/20)
o Schriftelijk
o Gesloten boek, maar (niet-geannoteerde) wetteksten toegelaten
▪ Open vragen
• Vooral juridisch luik
▪ Meerkeuzevragen
• Zowel juridisch, als psychologisch luik
• Evt. juist-/fout-vragen
▪ Casus
• Zowel juridisch, als psychologisch luik
o Voorbeeldvragen
▪ Zie ufora na afronden van diverse thema’s
o Voor psychologie: uitleg!!
▪ Uitwerken waarom je tot een bepaald antwoord komt
▪ Redenering noteren
- Werkstuk (20%, 4/20)
o Thema 4: weken 11 en 12 (indiendatum 11 december)
▪ Geen leerstof voor het examen
o Enkel in 1e zittijd!!!
▪ Vereiste voor deelname aan het examen in beide zittijden
5
,Wat is ACO?
Terminologie
Alternatieve
Alternatief = anders dan klassiek
- Buiten de rechtbank
o Wegens minder tijdrovend, minder kostelijk,…
o ‘Out-of-court’ dispute resolution
o Bv. Bemiddeling: de partijen komen samen tot een oplossing met behulp van een
bemiddelaar
o Bv. Arbitrage: panel van arbiters die optreden als rechters (betaald door de staat), maar
aangesteld zijn als privépersonen die worden betaald door de partijen zelf, de arbiters
leggen een oplossing op
o Bv. Bindende derdenbeslissing: neutrale derde die een beslissing oplegt, juridisch, maar
ook vaak een feitelijke beslissing
o Bv. Collaboratief onderhandelen: partijen proberen samen tot een oplossing te komen
samen met een collaboratief advocaat
o Bv. NIET minnelijke schikking: verzoeningspoging van een rechter
▪ Is geen vorm van alternatieve conflictoplossing onder deze definitie
▪ Speelt zich af binnen een rechtbank en wordt geleid door een rechter
OF
- Anders dan door het adversarieel strijdmodel
o Wegens relatieduurzaamheid
o Komen tot een win-win-oplossing, waar beide partijen beter uitkomen
o Bv. Bemiddeling, collaboratief onderhandelen, minnelijke schikking, verzoening
o Bv. NIET arbitrage, bindende derdenbeslissing
▪ Zijn geen vormen van alternatieve conflictoplossing onder deze definitie
▪ Geen verzoenende opstelling, eerder een strijdmodel
- Wat onder het begrip valt, hangt af van de definitie die wordt gehanteerd
Alternatief: wat is dat?
- Betekent voor ons ‘appropriate’
o Appropriate versus Alternative Dispute Resolution
o Bij beoordelen conflict zoeken naar de meest geschikte manier om tot een
voldoeninggevende oplossing te komen
o Aandacht voor noden van partijen, conflict en context
▪ Maatwerk, geen one size fits all-oplossing
▪ Bv. Is er een machtsverhouding? Zitten de partijen op hetzelfde niveau? Welke
aard heeft het conflict? Wat is de context rond het conflict? Zijn er andere
culturen of talen betrokken in het conflict?
• Bv. Kiezen voor een arbiter in een land dat niets met het conflict te
maken heeft met een bepaalde expertise rond de culturele context
• Bv. Soms is de beste oplossing wel de gewone gerechtelijke procedure
- = Vertrekpunt vak ACO (minus klassieke gerechtelijke procedure)
- ≈ Verwachting tav actoren van justitie
Conflict
Cruciaal concept
- Goed begrip leidt tot ‘appropriate’ oplossing
- Juristen spreken eerder over een geschil (dispute)
6
,Conflict (ACO) versus dispute (ADR): belang terminologie?
- Geschil is eerder juridisch
o Beslaat discussie over rechten en verplichtingen
- Conflict
o De kern zoeken waarover de discussie gaat
o De kern heeft een weerslag op hoe het probleem opgelost wordt
- Geen typisch juridisch concept
o Daarom: psychologie!
- Tussenpartijdig versus bovenpartijdig?
Bestaand conflict
- Conflictoplossing, dus niet conflictpreventie
o Als focus van dit vak
o Bv. Dispute Boards als conflictpreventie
Oplossing
Brede term
- ADResolution
- Meer dan enkel ‘beslechten’
o Door derde
o Opleggen van een oplossing
o = focus procesrecht
o Bv. Bindende derdenbeslissing, arbitrage, gerechtelijke procedure
- Meer dan ‘onderhandelen en bemiddelen’
o Door partijen
o = focus (en titel) vroeger van dit vak
▪ Maar tegenwoordig is er een ruimere visie, waar beslechten ook onder valt
Indeling
Tussenpartijdige conflictoplossing
Ook wel ‘participatieve’, ‘niet-bindende’ of ‘consensuele’ ACO
Beslissingsautonomie bij de partijen
- Objectief: win-win
o Eerder dan kijken naar standpunten en argumenten, wordt gezocht naar belangen
o Vaak kan worden voldaan aan de belangen van beide partijen, zonder dat de andere partij
er schade van ervaart
o Het antwoord is niet altijd een compromis, waarbij elk toegevingen moet doen
o Het gehele conflict oplossen staat centraal
- Methode gericht op samenwerking/communicatie/belangengericht onderhandelen
o Belang van psychologische deskundigheid (multi-disciplinariteit)
▪ Wat is communicatie?
▪ Wat is onderhandelen?
o Partijautonomie
▪ Succes hangt af van partijen
▪ De oplossing komt van de partijen zelf
▪ De partijen kunnen wegstappen van een oplossing als ze deze niet als geschikt
ervaren
7
, - Impact op toegang tot de rechter/arbiter
o Wordt niet afgenomen
o In principe tijdelijk geen toegang tijdens de procedure
▪ Tenzij er een oplossing gevonden is, dan kan je niet meer naar de rechter
o Muv voorlopige en bewarende maatregelen
▪ Daarvoor houdt de toegang tot de rechter altijd stand
- Bv. Bemiddeling, verzoening, minnelijke schikking, collaboratief onderhandelen, evt. ook ‘gewoon’
onderhandelen
Bovenpartijdige conflictbeslechting
Ook wel ‘adversariële’, ‘bindende’ of ‘adjudicerende’ ACO
Beslissingsautonomie bij een derde
- Objectief doorgaans: win-lose
o ‘Gelijk halen’
- Ook hier is partijautonomie zeer belangrijk
o Op vlak van het kiezen voor deze weg van conflictoplossing
o Beide partijen moeten het eens zijn om afstand te doen van de toegang tot de rechter
- Het ‘gejuridiseerd conflict’ (‘geschil’) beslechten staat centraal
o Focus op rechten en verplichtingen en ingenomen standpunten in dat verband
o Nood aan de correcte derde met de juiste expertise
o Belang van (meestal juridische, maar soms ook feitelijke) deskundigheid
o Succes hangt af van (meestal juridisch) gelijk
▪ De persoon met de sterkste argumenten wint
- Impact op toegang tot de rechter
o In principe definitief ontzegd
▪ Non bis in idem
▪ Behoudens marginale toetsing
o Muv voorlopige en bewarende maatregelen
▪ Daarvoor houdt de toegang tot de rechter altijd stand
o Belang van naleven van de principes van behoorlijke rechtsbedeling
▪ Due process
▪ Zo niet, zal er beroep worden aangetekend om de uitspraak te laten vernietigen
▪ Bv. Rechten van verdediging, onafhankelijkheid, onpartijdigheid
- Bv. Arbitrage, bindende derdenbeslissing
Geen zuivere tweedeling
Hybride mechanismen
- Vaak worden beide ook met elkaar gecombineerd
- Bv. Minitrial
o De setting lijkt deze van arbitrage
o Een tribunaal wordt opgericht waarvoor pleidooien worden gehouden
o Na de uiteenzetting van de pleidooien, wordt de procedure eerder bemiddeling
- Bv. Arbmed en medarb1
o Combinatie in verschillende volgorde
1
Zie later
8
,Nieuwe vormen voor nieuwe geschillen? Maybe, maybe not
- Blockchain Dispute Resolution of Decentralized Justice Systems
o Bv. Kleros: bedrijf dat probeert een ander soort geschiloplossingssysteem op te zetten die
zich focust op de blockchain atmosfeer
o Belang van de onomkeerbaarheid
▪ Een derde kan zaken die reeds tot stand gekomen zijn niet omkeren in de
blockchain atmossfeer
o Wisdom of crowds, expertise, geautomatiseerde opstart en uitvoering, etc.
- Automated Justice Systems (AI) bij ACO
o Ondersteunend en in bepaalde landen ook vervangend
o Bv. eBay via het systeem van Colin Rule (nu breder uitgerolde Modria)
o Schaalbaar, goedkoop, etc.
o Proposal for an amended ADR Directive (17/07/2025)
Waarom belangrijk?
Wijzigende rol van actoren van justitie voor ACO
De advocaat
Art. 444 Ger.W.
- “Zij informeren de rechtszoekende over de mogelijkheid tot bemiddeling, verzoening en elke
andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen. Indien zij van mening zijn dat een minnelijke
oplossing van het geschil overwogen kan worden, trachten zij die in de mate van het mogelijke te
bevorderen.”
- Infoplicht
o Resultaatsverbintenis
- Plicht om minnelijke regeling te bevorderen
o Middelenverbintenis
o ≠ promoten
o Als het mogelijk is de partijen helpen een minnelijke oplossing te vinden
- Afdwingbaarheid van de info-/bevorderingsplicht? Moeilijk!
o Geen specifieke sanctie
o Burgerrechtelijke aansprakelijkheid
▪ Draagwijdte van de verplichting onduidelijk
• Bv. Orde Vlaamse Balies Modelbrief
▪ Fout en schade (+causaal verband) moeilijk aan te tonen
• Wat kan de schade zijn?
• Hoe kan je het causaal verband aantonen?
• Wat zou het alternatief geweest zijn als de verplichting wel nageleefd
werd?
o Signaalfunctie en meer dan dat
▪ Ook een mentaliteitswijziging dezer dagen
▪ Tegenwoordig ook een vak voor ACO
De gerechtsdeurwaarder
Art. 519 §4 Ger.W.
- “De gerechtsdeurwaarders streven, in de mate van het mogelijke, de minnelijke oplossing van
geschillen na onder meer door de rechtszoekende te wijzen op de mogelijkheid tot
bemiddeling, verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen.”
- Infoplicht
9
, De rechter
Art. 730/1 Ger.W
- § 1. De rechter bevordert in elke stand van het geding een minnelijke oplossing van de
geschillen.
§ 2. De rechter kan, op de inleidingszitting of tijdens een zitting bepaald op een nabije datum, de
partijen bevragen over de wijze waarop zij voorafgaand aan het geding gepoogd hebben het
geschil minnelijk op te lossen en hen inlichten over de mogelijkheden om daar alsnog toe over te
gaan. Daartoe kan de rechter de persoonlijke verschijning van de partijen bevelen.
Op vraag van een van de partijen of indien de rechter dit nuttig acht, kan hij, zo hij vaststelt dat
verzoening mogelijk is, behoudens kortgeding, op diezelfde inleidingszitting of op een zitting
bepaald op een nabije datum, de zaak verdagen naar een vaste datum die een maand niet mag
overschrijden, behoudens akkoord van de partijen, teneinde hen in de gelegenheid te stellen om
na te gaan of hun geschil geheel of deels op minnelijke wijze kan worden opgelost en om daarover
alle nuttige inlichtingen in te winnen. De in het tweede lid bedoelde maatregel kan niet worden
bevolen indien hij reeds werd bevolen in het kader van hetzelfde geschil.
- Informerende en verdagende rol van de rechter
o Moet minnelijke oplossing bevorderen
▪ Algemene plicht
o Kan partijen hieromtrent bevragen
▪ Moet in familiezaken (art. 1253ter/1 Ger.W.)
o Kan partijen hieromtrent inlichten
o Kan persoonlijke verschijning bevelen
o Kan de zaak verdagen
▪ Eenmalig, max. 1 maand, behoudens akkoord
Art. 731 Ger.W.
- “Het behoort tot de opdracht van de rechter om de partijen te verzoenen.”
- Verzoenende en bevorderende rol van de rechter
Art. 1734 §1 Ger.W.
- “In elke stand van het geding, alsook in kort geding, behalve voor het Hof van Cassatie en voor
de arrondissementsrechtbank, kan de rechter voor wie een zaak hangende is, op gezamenlijk
verzoek van de partijen of op eigen initiatief maar met instemming van de partijen, een
bemiddeling bevelen, zolang de zaak niet in beraad is genomen.
Wanneer de rechter van mening is dat een verzoening tussen de partijen mogelijk is, en voor
zover de redelijke termijn om tot een gerechtelijke beslissing te bekomen niet in het gedrang
komt, kan hij, ambtshalve of op verzoek van een van de partijen, na de partijen gehoord te
hebben, een bemiddeling bevelen. Indien alle partijen daartegen gekant zijn, kan de rechter geen
bemiddeling bevelen.”
- Verwijzende rol van de rechter naar bemiddeling en collaboratieve onderhandelingen
o Partijautonomie
Art. 1740 Ger.W.
- “In elke stand van het geding, alsook in kort geding, behalve voor het Hof van Cassatie en voor de
arrondissementsrechtbank, kan de rechter voor wie een zaak hangende is, op gezamenlijk
verzoek van de partijen en na hen gehoord te hebben over de beoogde maatregel, zolang de zaak
niet in beraad is genomen bevelen hun geschil door een collaboratieve onderhandeling
trachten op te lossen.”
- Verwijzende rol van de rechter naar bemiddeling en collaboratieve onderhandelingen
o Partijautonomie
10
