Samenvatting Religie, zingeving en levensbeschouwing - Hans Geybels - KUL

Samenvatting Religie, zingeving en Levensbeschouwing

Hoofdstuk 1 – Bestaat God?
 Dit is een oude kernvraag.
 Godservaring is een heel oud gegeven
o Antropologen laten de “mensheid” beginnen met religie vanaf
dat ze sporen ontdekken die als cultureel religieus bestempelen

 Uit moderne tijd stamt de uitdrukking dat een christen dient te leven
esti Deus non dareteur
o = alsof God niet bestaat (Hugo de Groot, een Hollandse jurist)
o Jurist de Groot bedoelde dat het staatsbestel dat hij had
uitgewerkt zo rationeel inzichtelijk was, dat het volledig
gerechtvaardigd was, zelfs al bestond God niet
o Voor een christen is het niet belangrijk of God bestaat, hij moet
sowieso goed leven

Godsbewijzen
 De vraag naar het bestaan van God is zo oud als de mensheid
 Door de geschiedenis van het christendom hebben filosofen en
theologen heel wat godsbewijzen ontwikkeld

1. Het ontologisch godsbewijs
 Een van de beroemdste Godsbewijzen
 Ontologie is een zijnsleer en dit godsbewijs poneert dat God
noodzakelijk moet bestaan (zijn), omdat ‘zijn’ nu eenmaal tot
het wezen van God hoort
 Dit argument is ontwikkeld door theoloog Anselmus van
Canterbury (middeleeuwse bisschop & theoloog)
 Hij definieert God als “iets waarboven niets groters gedacht
kan worden”
 God is vanzelfsprekend dus almachtig, want anders kan er
toch een wezen bestaan dat machtiger is dan God (idem voor
algoed, alwijs,…)
 Dat wezen moet wel bestaan, want als het niet bestaat, is er
toch iets groters denkbaars
 Mensen hadden even goed niet kunnen bestaan maar God
moet bestaan.
 Als God enkel in de menselijke geest zou bestaan dan zou er
iets denkbaars zijn dat daarboven uitstijgt, namelijk een God
die zowel in gedachten als in de werkelijkheid bestaat.

 Monnik Gaunilo heeft kritiek op Anselmus zijn argument
 Hij toont aan dat deze absurd is als je het doortrekt naar
andere disciplines
o Hij neemt als voorbeeld de legende van een verloren
gegaan eiland, waarvan mensen bewezen dat het
onbeschrijfelijk rijk en mooi is.

1

, o Men zou dan a.d.h.v. een ontologisch argumentatie
moeten beweren dat een perfect eiland dat zowel als
idee als in realiteit bestaat, perfecter is dan een eiland
dat enkel in onze geest bestaat.
 De zwakte van het ontologisch argument is dat het, het
bestaan van alles kan aantonen in zoverre het perfect is, en
het “zijn” als perfecter dan “niet-zijn” wordt beschouwd

2. De kosmologische godsbewijzen
 = ze zijn niet logisch a priori, maar empirisch a posteriori
 Thomas van Aquino, een van de allergrootste (middeleeuwse)
theologen
 Hij is zich bewust dat bestaan van God niet kan worden bewezen
en spreekt dan ook nooit over godsbewijzen, maar “wegen “
 Thomas erkent 5 wegen die ons op het spoor van het
bestaan van God brengen, die behoren tot de kosmologische
godsbewijzen

 Thomas’ vijf wegen naar God
 Op achtergrond: God is de eerste oorzaak. Een eerste oorzaak
die alles heeft veroorzaakt want alles heeft een oorzaak. Maar
god is dan zelf niet veroorzaakt.
o Het argument van de onbewogen beweger of de
allereerste beweger
 In de kosmos, is alles in beweging, in wording. Dat
kan men niet tot het oneindige doortrekken. Er moet
ergens een eerste beweger zijn die alles heeft laten
bewegen. Hij identificeert die eerste met God
o Het argument van de onveroorzaakte veroorzaker of
de eerste oorzaak
 Bekendste variant = causaliteitsbewijs  alles wordt
door iets anders veroorzaakt. Hier kun je niet tot in
het oneindige doorgaan
 Iets of iemand heeft het ‘eerste duwtje’ aan de
kosmos gegeven
 Vóór Big Bang
 Let op: Thomas noemt dat God, hij beweert niet dat
het God is. Ookal is dat als gelovige voor hem wel zo.
o Het contingentie-en noodzaakargument
 Alles in het universum is contingent: alles wat
bestaat in de kosmos had even goed niet kunnen
bestaan en zal ook niet eeuwig blijven bestaan.
 Er moet iets of iemand zijn die al dat contingente in
het leven heeft geroepen. Men kan hier niet tot in het
oneindige terug redeneren
o Het gradatie-argument
 In het universum bestaan dingen in diverse graden
van perfectie


2

,  De ene cirkel is ronder dan de ander, de ene rechte
rechter dan de ander, de ene beslissing is moreler dan
de ander
 Volgens Thomas: het meest perfecte is datgene wat
het best beschikt over de eigenschappen van zijn of
haar eigen definitie.
 Alles bezit graden van zijn goedheid, schoonheid… en
dus moet datgene wat al die graden veroorzaakt, ook
bestaan
 Voor Thomas is God dan het ultiem
referentiepunt
 Kritiek: alles kan gradueel vergeleken worden met
alles, maar dat veronderstelt geen referentiepunt.
Om te beweren dat alles relatief is ten opzichte van
elkaar is geen God als referentiekader nodig
o Het teleologisch godsbewijs
 De aanzet werd gegeven door Aristoteles, werd
herhaald door Thomas en werd geformuleerd door
theoloog William Paley
 Aan de grond van het godsbewijs ligt de observatie
dat alles een (eind)doel heeft
 De kosmos steekt zo ondenkbaar in elkaar dat
het ondenkbaar is dat alles toevallig en
contingent is
 Een basiswet van thermodynamica luidt ‘elk
systeem dat aan zichzelf wordt overgelaten,
neigt naar chaos. Waarom is dan zoiets
wonderlijks als een oog kunnen ontstaan?’
 Paley vergelijkt wereld met een uurwerk en God
met horlogemaker
 Als men tijdens het wandelen zich tegen een
rots stoot. Iedereen gaat ervan uit dat die
rotspunt daar altijd gelegen heeft.
 Als men tijdens het wandelen over een uurwerk
struikelt, denkt men dat iemand het verloren
heeft. Als je dit ziet denk je aan een bekwame
vakman die dit gemaakt heeft.
 Als men de wonderen van de kosmos
beschouwt, moet men toch ook denken aan
een alles overstijgende en superintelligente
schepper?
 Wetenschappers brengen als argument de wetten
van de evolutie  maar deze begint eigenlijk pas
vanaf de Big Bang

3. Het morele godsbewijs
 Dit bewijs wordt gekaderd door een concreet geloof in hemel
en hel
 Het argument: “als er geen morele God bestaat, moet je wel
dom zijn om morele perfectie na te streven”.

3

, o Als een heilige hetzelfde lot heeft als een
massamoordenaar (verdwijnen in het niets), waarom
zou men dan zo hoogstaand leven.
o Waarom zou je zwartwerk afkeuren en
belastingontwijking niet goedkeuren?
o Moet nu maar alles mogen wat niet kan?
 God is de ultieme garantie dat alles goed komt.
 Kritiek: mensen kunnen op zichzelf ook tot morele systemen
komen, zonder referentie aan God
 Sinds 17de eeuw zijn er geleerden die enkel iets als bestaand
beschouwen als het empirisch waarneembaar en verifieerbaar
is
o Het bestaan van God botst op deze principes
o Maar er zijn ook geleerden die weigeren God in deze
definitie te duwen, wat dus een opening laat voor het
bestaan van God

Een kwestie van geloof
 In God geloof je of geloof je niet.
 Wat is geloven? (is het in dezelfde orde als in Sinterklaas geloven?)
 John Henry Newman, een Oxfordprofessor, hield zich hiermee bezig
o Schreef zijn gedachte in An essay in Aid of a Grammar of Assent
(a grammar of assent)
 Volgens Newman kunnen wetenschappelijke criteria niet op alles
worden toegepast in het dagelijkse leven van mensen
o Voorbeeld: Niemand kiest toch een beroep o.b.v. rationale, logische
principes
 Newman is zich bewust dat geloven niets met zuivere rationaliteit te
maken heeft, maar eerder met instemming
 Zijn werkstuk wit aantonen dat geloof ook een product is van de
menselijke reden
 Het contrast tussen geloven en ratio is geen contrast tussen geloven
en niet-geloven, of tussen irrationaliteit en rationaliteit, maar tussen
twee soorten van redelijkheid
 Mensen geloven voortdurend dingen die niet rationeel aantoonbaar
zijn. Geloven is een menselijke eigenschap.

 Ook ontwikkelt Newman het concept van de illative sense (in zijn boek)
o Dit is een soort van wijsheidsfaculteit
o Het is de eigenschap van de menselijke geest die voor
instemming (Assent) zorgt in concrete gevallen. Newman noemt
het een reason faculty
o Rationaliteit is een vorm van instemming: in het concrete leven
bestaat er geen formele, logische zekerheid om te weten wat er
moet gebeuren.
o De illative sense vult de kloof tussen waarschijnlijkheden en
volledige instemming om zo toch tot beslissingen te komen.
o Vb illative sense bewerkt assent: je krijgt een klacht over een andere
onbetrouwbare wg, die zaken steelt. Maar er is geen concreet bewijs . Na


4