GOEDERENRECHT
DEEL 1: Algemene principes goederenrecht
1. Wat is goederenrecht?
Onderscheid tussen zakelijke rechten en vorderingsrechten:
- Patrimoniale rechten (= geld): de zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele
rechten. Deze hebben pecuniaire waarde.
● Passieve (meer SA) en actieve (meer SE) hoofdelijkheid: meerdere mensen
betrekken
● zakelijke rechten: erfenis rechtelijk, fiscaal vriendelijk
● Persoon speelt absoluut geen rol. Verkoop appartement voor een bedrag. Ik ben nu
al eigenaar verbintenisrechtelijk, zakelijkrechtelijk als het pas is ingeschreven +/- 3
maanden later
- Extra-patrimoniale rechten (= niet in geld): de persoonlijkheidsrechten (recht op privacy,
relatie aangaan, recht op seksualiteit) en de familiale rechten (recht op adoptie, scheiden,
testament vormen). Deze hebben geen pecuniaire waarde.
● Als u een bv bent kan u wel geld verdienen door uw gezicht ergens af te beelden,
terwijl dat een persoonlijkheidsrecht is Dit is uitzonderlijk met bepaalde
vermogensrecht.
● Uw aankoopgegevens: linken met waar u naar surft en uw data kan verkocht worden
aan potentiële bedrijven, mag niet maar gebeurt elke dag. Ook een bepaald
vermogen.
- De term “goederenrecht” is eigenlijk correcter dan “zakenrecht”: goed (= lichamelijk en
onlichamelijk/ zowel niet-tastbaar als tastbaar): ik heb een huis met 5 jarige AH tegen de
aannemer en verkoop het na 4 jaar. De volgende heeft nog 6 jaar AH, alles met
vorderingsrecht. Crypto, valuta, aandelen, pensioenfonds, beleggingen) ⬄ zaak (=
lichamelijk/tastbaar / stoffelijk: afstandsbediening, horloge, jas).
- Verbintenissen verbonden aan de hoedanigheid van de eigenaar van het goed
(overdraagbaar) vs. verbintenissen verbonden aan de persoon van de schuldenaar (in regel
niet overdraagbaar).
=> Louter formele benadering: zakelijke rechten worden erkend door de wetgever.
2 groepen van goederenrecht:
- Eigenlijke zakelijke rechten of zakelijke hoofdrechten (eigendom, mede-eigendom,
vruchtgebruik, erfpacht, opstal, recht van gebruik, recht van bewoning, rechten van de
aangelanden van waterlopen en erfdienstbaarheden). Zijn er maar zo veel als de wetgever
toestaat en je kan er geen bij verzinnen. Dit zijn de enige
- Accessoire zakelijke rechten of zakelijke zekerheidsrechten (hypotheek en pand). Deze
hebben iets meer speling, maar ook door de wetgever bepaald.
Numerus clausus-beginsel (het enige wat bestaat is wat de wetgever heeft ingericht). De partijen
moeten bij het vestigen van een zakelijk recht dus steeds de wezenlijke bestanddelen ervan
respecteren.
1
,2. Algemene kenmerken van zakelijke rechten (4 kenmerken)
1. Het volgrecht (ook sommige vorderingsrechten. Bv. huur – art. 1743 Oud BW). Bij
verbintenissen staat persoon centraal; hier gaat het niet over de persoon, maar over een
bepaald goed. Vruchtgebruiker blijft altijd, maar naakte eigenaar verandert.
- vb. Je bent leverancier van de onderneming Marie die failliet gaat. Er wordt een
curator aangesteld om te kijken wie er allemaal SE is en om zo te bekijken wie wat
nog moet hebben. Hoe hoger je in de piramide staat van SE, hoe meer kans je hebt
om je geld terug te krijgen.
2. Het recht van voorrang: op het moment dat ik schulden heb die ik niet meer kan betalen.
Hoeveel schulden heeft hij en hoeveel vermogen heeft hij? Curator gaat dat vaststellen.
Fiscus staat hoger, RSZ staat eronder, de mensen die eronder staan moeten het doen met de
schulden die overblijven gedeeld door het aantal andere SE’s. Hoe hoger u zit in de piramide,
hoe groter de kans is dat u uw geld gaat zien, en u wordt u met voorrang uitbetaald. Bank zit
halverwege in de piramide, Bedrijf bij verschillende banken, dan gaat men kijken naar het
oudste recht.
- Doorbreking van de regel van de pondspondsgewijze verdeling onder schuldeisers).
- Zakelijk recht voorrang op vorderingsrecht.
- Zakelijke rechten onderling: anterioriteitsregel.
3. Het specialiteitsbeginsel. Individualisatie is steeds vereist. Moet het altijd goed kunnen
traceren. Vruchtgebruik op €50.000, dan moet het op een aparte rekening worden gezet als
het op de eigen rekening wordt gezet. Anders kan men niet goed zien wat van u is.
4. Zakelijke subrogatie. U hebt een goed en wordt vernietigd verkocht. juridisch, geruild of
materieel vernietigd. Ander goed in de plaats. Ik geef dit appartement in vruchtgebruik en
brand af, dan heb je vruchtgebruik op verbrandde appartement, maar je krijgt uitkering van de
verzekering. Vruchtgebruik strekt zich daarover uit. Mag het volgen in handen, maar kan ook
vervangen worden: zakelijke subrogatie.
- Enkel titularis van het zakelijk recht.
- Oorspronkelijk object van het zakelijk recht gaat (juridisch of materieel) verloren.
- Oorspronkelijke object van het zakelijk recht wordt vervangen door een ander object
dat de waarde ervan vertegenwoordigt.
- Zowel het oorspronkelijke object als het in de plaats tredende object moeten steeds
individualiseerbaar zijn geweest.
- Subsidiaire rechtsfiguur.
3. onderverdeling van goederen: Algemeen
- Alle goederen zijn hetzij roerend (= verplaatsbaar; minder belast, maar minder beschermd),
hetzij onroerend (niet verplaatsbaar; hoger belast en hoger beschermd, omdat alles moet
ingeschreven zijn in het register) (artikel 3.46 Nieuw BW).
- Vroeger stond verplaatsbaarheid van goed centraal. Thans is dit toch enigszins achterhaald.
- Belang van het onderscheid ligt hem in (1) de publiciteit en (2) verkrijgende verjaring. Ook de
“verschillende” fiscale behandeling kan een rol spelen.
- Bijzondere categorie: de registergoederen.
● Bv. Schepen, vliegtuigen, treinen, ...
● Hoewel roerend, zijn zij onderworpen aan de hypothecaire inschrijving
2
,3. Onderverdeling van goederen: de onroerende goederen
1. Onroerende goederen uit de aard (Art. 3.47 BW)
De grond en de samenstellende volumes:
- De grond: zowel erop als eronder, in de hoogte en in de diepte.
- Volume: dit is een bestanddeel van de grond dat in drie dimensies wordt bepaald
(onder, op en boven de grond).
● Dit is een legislatieve verankering van de jurisprudentiële ontwikkelingen
binnen het opstalrecht (volumes in de ondergrond), met als doel om de
bebouwde volumes niet langer tegenover de onbebouwde volumes te zetten.
● Dit is een techniek voor het afbakenen van onroerendeerd eigendom (vgl.
met Nederland en Frankrijk) die door landmeters en de administratie zal
moeten worden overgenomen.
2. Onroerende goederen door incorporatie (Art. 3.47 BW)
= Incorporatie is een noodzakelijke, maar voldoende, voorwaarde. Er zijn drie mogelijke
onroerende goederen uit hun aard:
● Werken en gebouwen:
○ Ruime opvatting: alle voorwerpen die zowel duurzaam als gewoonlijk met
de grond zijn verbonden.
○ Hof van Cassatie vanaf 15/09/1988: verschuiving van een objectief naar een
subjectief criterium (bv. tankstation). U bent een gebouw als u niet zonder
breekwerk kan worden verplaatst.
○ Onderdelen: deze vormen één geheel met gebouw en zijn bijgevolg altijd
onroerend.
- Bv. deuren, trappen, rolluiken en leidingen.
○ Uitrusting Apparatuur: deze maken het gebouw geschikt voor een normale
bestemming en zijn enkel onroerend bij incorporatie.
- Bv. badkuip, verwarmingsradiator en keukenapparatuur.
● Beplantingen: boven de grond, takken, bomen
○ De incorporatie bepaalt hun statuut.
○ Let op voor de uitzondering van vervroegde roerendmaking!: 6 weken voor
oogst.
● Delfstoffen.
○ Voor ontginning: onroerend uit hun aard. Vanaf ontginning: roerend uit hun
aard.
○ Uitzondering: vervroegde roerendmaking!
○ Bv. ertsen, fossielen, brandstoffen, aardolie, goud, aardgas, koper, nikkel,
zilver, uranium, olie, steenkool, diamant
○ Uitzondering: water is altijd roerend van aard!
○ Opgelet: de schat van Piet Piraat is ook roerend uit haar aard.
3
, 3. Onroerende goederen door bestemming (Art. 3.47 BW)
= enerzijds een stuk grond en gebouw en een roerend goed en samen maken die een
economisch geheel uit.
● Dit zijn goederen die juridisch weliswaar een verschillend statuut hebben, maar vanuit
economisch oogpunt 1 geheel vormen.
● Dergelijke goederen zijn onderworpen aan tal van cumulatieve voorwaarden:
○ Subjectieve voorwaarde: uitsluitend de wilsbeslissing van de (volle)
eigenaar. U moet eigenaar zijn, bent u dat niet dan stopt het al. Uitsluitend de
wilsbeslissing met (volle) eigenaar.
- Bv. Beslissing van de huurder, vruchtgebruiker, naakte eigenaar of
mede-eigenaar is onvoldoende.
- Bv. Beslissing van alle mede-eigenaars is wel voldoende.
○ Objectieve voorwaarden: goed moet ervoor ingericht zijn, tastbaar zijn,
economisch nut hebben.
- Het moet gaan om een lichamelijke zaak.
Bv. Schuldvorderingen en een handelszaak zijn onlichamelijk, en
kunnen nooit onroerend door bestemming zijn.
- De zaken moeten duurzaam zijn voor de exploitatie van een
onroerend goed.
Uitgezonderd zaden, stro en mest zijn grondstoffen of andere
verbruikbare goederen niet duurzaam.
- De zaken moeten bestemd zijn voor een onroerend goed uit zijn aard
dat wordt ingericht om een industrie te exploiteren.
* Het hoeft niet één welbepaald onroerend goed te zijn.
* Inrichting voor de industrie moet in die zin worden begrepen dat
er geen andere bestemming mogelijk is, behoudens wanneer dit
niet leidt tot een waardevermindering (nuttig zijn volstaat).
- Bestemming van het goed is (1) ofwel voor de dienst en exploitatie
(moet niet in economische zin zijn) van het erf. Voorwerp moet wel
ten dienste staan van het erf, louter persoonlijk gebruik is
onvoldoende. Noodzakelijk is echter niet vereist, nuttig is voldoende.
(2) Ofwel wordt het door de eigenaar blijvend aan het erf verbonden.
Dergelijke voorwerpen moeten zelfs niet nuttig zijn voor het erf. De
wilsintentie van de eigenaar moet objectief vast te stellen zijn.
Incorporatie is hierbij een aanwijzing, maar geen vereiste.
● Gevolgen van onroerend door bestemming:
○ De overdracht van het onroerend goed uit zijn aard leidt automatisch tot
overdracht van het roerend goed door bestemming.
○ De rechten van een beperkt zakelijke gerechtigde strekken zich ook uit over
onroerende goederen door bestemming (zij zijn accessoir aan de hoofdzaak).
○ Onroerend beslag treft ook de onroerende goederen door bestemming.
○ Kan er een afzonderlijk roerend beslag worden gelegd?
- Een afzonderlijk onroerend beslag zeker niet.
- Een afzonderlijk roerend beslag is voor discussie vatbaar.
* Proceseconomisch is dat voordeliger ⬄ een afzonderlijk beslag op
een bijzaak bij een gedwongen mede-eigendom is niet toegestaan.
● Einde van onroerend door bestemming:
○ Einde van het nut voor de exploitatie van het erf.
○ Einde van de wilsintentie van de volle eigenaar
4
DEEL 1: Algemene principes goederenrecht
1. Wat is goederenrecht?
Onderscheid tussen zakelijke rechten en vorderingsrechten:
- Patrimoniale rechten (= geld): de zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele
rechten. Deze hebben pecuniaire waarde.
● Passieve (meer SA) en actieve (meer SE) hoofdelijkheid: meerdere mensen
betrekken
● zakelijke rechten: erfenis rechtelijk, fiscaal vriendelijk
● Persoon speelt absoluut geen rol. Verkoop appartement voor een bedrag. Ik ben nu
al eigenaar verbintenisrechtelijk, zakelijkrechtelijk als het pas is ingeschreven +/- 3
maanden later
- Extra-patrimoniale rechten (= niet in geld): de persoonlijkheidsrechten (recht op privacy,
relatie aangaan, recht op seksualiteit) en de familiale rechten (recht op adoptie, scheiden,
testament vormen). Deze hebben geen pecuniaire waarde.
● Als u een bv bent kan u wel geld verdienen door uw gezicht ergens af te beelden,
terwijl dat een persoonlijkheidsrecht is Dit is uitzonderlijk met bepaalde
vermogensrecht.
● Uw aankoopgegevens: linken met waar u naar surft en uw data kan verkocht worden
aan potentiële bedrijven, mag niet maar gebeurt elke dag. Ook een bepaald
vermogen.
- De term “goederenrecht” is eigenlijk correcter dan “zakenrecht”: goed (= lichamelijk en
onlichamelijk/ zowel niet-tastbaar als tastbaar): ik heb een huis met 5 jarige AH tegen de
aannemer en verkoop het na 4 jaar. De volgende heeft nog 6 jaar AH, alles met
vorderingsrecht. Crypto, valuta, aandelen, pensioenfonds, beleggingen) ⬄ zaak (=
lichamelijk/tastbaar / stoffelijk: afstandsbediening, horloge, jas).
- Verbintenissen verbonden aan de hoedanigheid van de eigenaar van het goed
(overdraagbaar) vs. verbintenissen verbonden aan de persoon van de schuldenaar (in regel
niet overdraagbaar).
=> Louter formele benadering: zakelijke rechten worden erkend door de wetgever.
2 groepen van goederenrecht:
- Eigenlijke zakelijke rechten of zakelijke hoofdrechten (eigendom, mede-eigendom,
vruchtgebruik, erfpacht, opstal, recht van gebruik, recht van bewoning, rechten van de
aangelanden van waterlopen en erfdienstbaarheden). Zijn er maar zo veel als de wetgever
toestaat en je kan er geen bij verzinnen. Dit zijn de enige
- Accessoire zakelijke rechten of zakelijke zekerheidsrechten (hypotheek en pand). Deze
hebben iets meer speling, maar ook door de wetgever bepaald.
Numerus clausus-beginsel (het enige wat bestaat is wat de wetgever heeft ingericht). De partijen
moeten bij het vestigen van een zakelijk recht dus steeds de wezenlijke bestanddelen ervan
respecteren.
1
,2. Algemene kenmerken van zakelijke rechten (4 kenmerken)
1. Het volgrecht (ook sommige vorderingsrechten. Bv. huur – art. 1743 Oud BW). Bij
verbintenissen staat persoon centraal; hier gaat het niet over de persoon, maar over een
bepaald goed. Vruchtgebruiker blijft altijd, maar naakte eigenaar verandert.
- vb. Je bent leverancier van de onderneming Marie die failliet gaat. Er wordt een
curator aangesteld om te kijken wie er allemaal SE is en om zo te bekijken wie wat
nog moet hebben. Hoe hoger je in de piramide staat van SE, hoe meer kans je hebt
om je geld terug te krijgen.
2. Het recht van voorrang: op het moment dat ik schulden heb die ik niet meer kan betalen.
Hoeveel schulden heeft hij en hoeveel vermogen heeft hij? Curator gaat dat vaststellen.
Fiscus staat hoger, RSZ staat eronder, de mensen die eronder staan moeten het doen met de
schulden die overblijven gedeeld door het aantal andere SE’s. Hoe hoger u zit in de piramide,
hoe groter de kans is dat u uw geld gaat zien, en u wordt u met voorrang uitbetaald. Bank zit
halverwege in de piramide, Bedrijf bij verschillende banken, dan gaat men kijken naar het
oudste recht.
- Doorbreking van de regel van de pondspondsgewijze verdeling onder schuldeisers).
- Zakelijk recht voorrang op vorderingsrecht.
- Zakelijke rechten onderling: anterioriteitsregel.
3. Het specialiteitsbeginsel. Individualisatie is steeds vereist. Moet het altijd goed kunnen
traceren. Vruchtgebruik op €50.000, dan moet het op een aparte rekening worden gezet als
het op de eigen rekening wordt gezet. Anders kan men niet goed zien wat van u is.
4. Zakelijke subrogatie. U hebt een goed en wordt vernietigd verkocht. juridisch, geruild of
materieel vernietigd. Ander goed in de plaats. Ik geef dit appartement in vruchtgebruik en
brand af, dan heb je vruchtgebruik op verbrandde appartement, maar je krijgt uitkering van de
verzekering. Vruchtgebruik strekt zich daarover uit. Mag het volgen in handen, maar kan ook
vervangen worden: zakelijke subrogatie.
- Enkel titularis van het zakelijk recht.
- Oorspronkelijk object van het zakelijk recht gaat (juridisch of materieel) verloren.
- Oorspronkelijke object van het zakelijk recht wordt vervangen door een ander object
dat de waarde ervan vertegenwoordigt.
- Zowel het oorspronkelijke object als het in de plaats tredende object moeten steeds
individualiseerbaar zijn geweest.
- Subsidiaire rechtsfiguur.
3. onderverdeling van goederen: Algemeen
- Alle goederen zijn hetzij roerend (= verplaatsbaar; minder belast, maar minder beschermd),
hetzij onroerend (niet verplaatsbaar; hoger belast en hoger beschermd, omdat alles moet
ingeschreven zijn in het register) (artikel 3.46 Nieuw BW).
- Vroeger stond verplaatsbaarheid van goed centraal. Thans is dit toch enigszins achterhaald.
- Belang van het onderscheid ligt hem in (1) de publiciteit en (2) verkrijgende verjaring. Ook de
“verschillende” fiscale behandeling kan een rol spelen.
- Bijzondere categorie: de registergoederen.
● Bv. Schepen, vliegtuigen, treinen, ...
● Hoewel roerend, zijn zij onderworpen aan de hypothecaire inschrijving
2
,3. Onderverdeling van goederen: de onroerende goederen
1. Onroerende goederen uit de aard (Art. 3.47 BW)
De grond en de samenstellende volumes:
- De grond: zowel erop als eronder, in de hoogte en in de diepte.
- Volume: dit is een bestanddeel van de grond dat in drie dimensies wordt bepaald
(onder, op en boven de grond).
● Dit is een legislatieve verankering van de jurisprudentiële ontwikkelingen
binnen het opstalrecht (volumes in de ondergrond), met als doel om de
bebouwde volumes niet langer tegenover de onbebouwde volumes te zetten.
● Dit is een techniek voor het afbakenen van onroerendeerd eigendom (vgl.
met Nederland en Frankrijk) die door landmeters en de administratie zal
moeten worden overgenomen.
2. Onroerende goederen door incorporatie (Art. 3.47 BW)
= Incorporatie is een noodzakelijke, maar voldoende, voorwaarde. Er zijn drie mogelijke
onroerende goederen uit hun aard:
● Werken en gebouwen:
○ Ruime opvatting: alle voorwerpen die zowel duurzaam als gewoonlijk met
de grond zijn verbonden.
○ Hof van Cassatie vanaf 15/09/1988: verschuiving van een objectief naar een
subjectief criterium (bv. tankstation). U bent een gebouw als u niet zonder
breekwerk kan worden verplaatst.
○ Onderdelen: deze vormen één geheel met gebouw en zijn bijgevolg altijd
onroerend.
- Bv. deuren, trappen, rolluiken en leidingen.
○ Uitrusting Apparatuur: deze maken het gebouw geschikt voor een normale
bestemming en zijn enkel onroerend bij incorporatie.
- Bv. badkuip, verwarmingsradiator en keukenapparatuur.
● Beplantingen: boven de grond, takken, bomen
○ De incorporatie bepaalt hun statuut.
○ Let op voor de uitzondering van vervroegde roerendmaking!: 6 weken voor
oogst.
● Delfstoffen.
○ Voor ontginning: onroerend uit hun aard. Vanaf ontginning: roerend uit hun
aard.
○ Uitzondering: vervroegde roerendmaking!
○ Bv. ertsen, fossielen, brandstoffen, aardolie, goud, aardgas, koper, nikkel,
zilver, uranium, olie, steenkool, diamant
○ Uitzondering: water is altijd roerend van aard!
○ Opgelet: de schat van Piet Piraat is ook roerend uit haar aard.
3
, 3. Onroerende goederen door bestemming (Art. 3.47 BW)
= enerzijds een stuk grond en gebouw en een roerend goed en samen maken die een
economisch geheel uit.
● Dit zijn goederen die juridisch weliswaar een verschillend statuut hebben, maar vanuit
economisch oogpunt 1 geheel vormen.
● Dergelijke goederen zijn onderworpen aan tal van cumulatieve voorwaarden:
○ Subjectieve voorwaarde: uitsluitend de wilsbeslissing van de (volle)
eigenaar. U moet eigenaar zijn, bent u dat niet dan stopt het al. Uitsluitend de
wilsbeslissing met (volle) eigenaar.
- Bv. Beslissing van de huurder, vruchtgebruiker, naakte eigenaar of
mede-eigenaar is onvoldoende.
- Bv. Beslissing van alle mede-eigenaars is wel voldoende.
○ Objectieve voorwaarden: goed moet ervoor ingericht zijn, tastbaar zijn,
economisch nut hebben.
- Het moet gaan om een lichamelijke zaak.
Bv. Schuldvorderingen en een handelszaak zijn onlichamelijk, en
kunnen nooit onroerend door bestemming zijn.
- De zaken moeten duurzaam zijn voor de exploitatie van een
onroerend goed.
Uitgezonderd zaden, stro en mest zijn grondstoffen of andere
verbruikbare goederen niet duurzaam.
- De zaken moeten bestemd zijn voor een onroerend goed uit zijn aard
dat wordt ingericht om een industrie te exploiteren.
* Het hoeft niet één welbepaald onroerend goed te zijn.
* Inrichting voor de industrie moet in die zin worden begrepen dat
er geen andere bestemming mogelijk is, behoudens wanneer dit
niet leidt tot een waardevermindering (nuttig zijn volstaat).
- Bestemming van het goed is (1) ofwel voor de dienst en exploitatie
(moet niet in economische zin zijn) van het erf. Voorwerp moet wel
ten dienste staan van het erf, louter persoonlijk gebruik is
onvoldoende. Noodzakelijk is echter niet vereist, nuttig is voldoende.
(2) Ofwel wordt het door de eigenaar blijvend aan het erf verbonden.
Dergelijke voorwerpen moeten zelfs niet nuttig zijn voor het erf. De
wilsintentie van de eigenaar moet objectief vast te stellen zijn.
Incorporatie is hierbij een aanwijzing, maar geen vereiste.
● Gevolgen van onroerend door bestemming:
○ De overdracht van het onroerend goed uit zijn aard leidt automatisch tot
overdracht van het roerend goed door bestemming.
○ De rechten van een beperkt zakelijke gerechtigde strekken zich ook uit over
onroerende goederen door bestemming (zij zijn accessoir aan de hoofdzaak).
○ Onroerend beslag treft ook de onroerende goederen door bestemming.
○ Kan er een afzonderlijk roerend beslag worden gelegd?
- Een afzonderlijk onroerend beslag zeker niet.
- Een afzonderlijk roerend beslag is voor discussie vatbaar.
* Proceseconomisch is dat voordeliger ⬄ een afzonderlijk beslag op
een bijzaak bij een gedwongen mede-eigendom is niet toegestaan.
● Einde van onroerend door bestemming:
○ Einde van het nut voor de exploitatie van het erf.
○ Einde van de wilsintentie van de volle eigenaar
4
