Didactiek wereldoriëntatie en thematisch werken
EDUCATIES
EDUCATIES- INLEIDING
Onderwijs in Vlaanderen: nieuwe minimumdoelen + attitudes (houdingen + doelen rond verkeerd, gezondheid en mensenrechten).
Maatschappij voortdurend in beweging: educaties spelen een belangrijke rol om lln voor te bereiden op actuele en toekomstige
maatschappelijke vraagstukken.
è Als leerkracht kritisch kijken naar talrijke materiaal dat aangeboden wordt en deze te plaatsen in een actuele context.
è Keuzes maken in aanbod naar lln toe
Waarom is er nood aan educaties rond maatschappelijke thema’s?
De samenleving verandert snel en we moeten de leerlingen voorbereiden op actuele en toekomstige uitdagingen.
Educaties behandelen belangrijke thema’s die niet in één vak passen, zoals verkeer, gezondheid, burgerschap,
duurzaamheid… Ze helpen de leerlingen om de maatschappij beter te begrijpen en er actief aan deel te nemen.
Welke kansen bieden educaties binnen het lager onderwijs?
Ze ondersteunen brede vorming: kennis, vaardigheden en attitudes
Ze maken actuele en betekenisvolle lessen mogelijk
Ze stimuleren vakoverschrijdend werken.
Ze helpen scholen om de minimumdoelen te realiseren volgens hun eigen visie.
Educaties:
• De wereld in je klas
• Burgerschap en kinderrechten
• Financiële en economische educatie
• Gezondheidseducatie
• Relationele en seksuele vorming
• Verkeerseducatie
• EDO (educatie voor Duurzame Ontwikkeling)
1. DE WERELD IN JE KLAS
Binnen bepaalde lessen of thema’s breid je ervaringen van hieruit met informatie, verhalen en beeldmateriaal van
kinderen overal in de wereld.
Principe spiegels en ramen: ramen naar buiten open, maar bieden ondertussen ook spiegels aan. Zaken waarin ze zich
herkennen.
Stap 1: eigen ervaringen binnen een thema uitwisselen
Gelijkaardige ervaringen of voorwerpen kunnen soms een andere betekenis hebben of tot andere gevoelens leiden à
meerdere perspectieven
Respectvol en solidair met elkaar omgaan en zich kunnen inleven.
Stap 2: eigen ervaringen uitbreiden
Kinderen leren zich inleven in andere kinderen door herkenbare beelden, verhalen en materialen te gebruiken. Daarbij
is het belangrijk om:
• Benadruk overeenkomsten met andere kinderen in de klas en ver weg
o Alledaagse dingen heb je overeenkomsten, zo voelen kinderen zich verbonden. Dit is nodig om respect
te leren voor andere culturen.
• Laat zowel het positieve als het negatieve aan bod komen.
o Bespreek leuke en minder leuke dingen. Kinderen leren dat iedereen andere meningen en interesses
kunnen hebben.
, • Doorbreek de clichés
o Gebruik actuele, realistische beelden die het dagelijkse leven tonen.
• Zorg ervoor dat een kind zich kan inleven in een ander
o Luisteren naar andere verhalen van of over andere kinderen
o Zich inleven is een eerste stap in het loskomen van eigen denkpatroon
• Breng het verhaal van een concreet kind in een concrete context
o Verstaanbaar voor een jong kind à makkelijker zich inleven in de situatie
• Gebruik neutrale taal
o Gebruik geen negatieve connotatie (bv. blank / negers à koloniaal verleden)
o Vermijd verkleinwoorden
o Gaat zowel om het woord als de intonatie
• Benoem een continent niet als een land
o Kinderen zouden anders denken dat continenten bestaan uit één cultuur en niet uit verschillende landen
en culturen
• Fantaseer niet verder op een reëel verhaal
o Duidelijk vermelden waar feiten eindigen en fantasie begint
Stap 3: opbouw van verbondenheid met kinderen overal in de wereld
Verbondenheid met kinderen wereldwijd groeit wanneer eenzelfde kind meerdere keren terugkomt in verschillende
thema’s. Door herhaling herkennen lln gevoelens, behoeften en situaties waardoor hun betrokkenheid en
nieuwsgierigheid vergroot. Bv projecten van ngo’s of materialen zoals Wereldkalender.
Stap 4: werk maken van engagement en waarde-opvoeding
De lln reflecteren samen met de lkr over wat ze waardevol vonden en wat ze willen meenemen. Dit kan leiden tot
concrete acties Bv. zuinig omgaan met water, ondersteund door visuele herinnering zoals pictogram.
2. BURGERSCHAP – KINDERRECHTENEDUCATIE
Wat is burgerschap?
Je kent de samenleving en participeert actief.
De school en klas vormen een ideale plek om burgerschapscompetenties te leren. Door gesprekken, samenwerking en
het mee nadenken over regels ontstaat een democratische leeromgeving. Ook engagement buiten de school, zoals
vrijwilligerswerk en duurzame acties, hoort bij burgerschap. Daarnaast is kennis van het politieke systeem en de
democratische rechtsstaat essentieel. Zo groeien jongeren uit tot kritische, geïnformeerde burgers die mensen- en
kinderrechten respecteren.
Kennis
Basiskennis democratische rechtsstaat:
• Wat is een democratie?
• Hoe werkt dat?
• Hoe werkt de democratie in ons land?
à Werking politiek systeem en rechten/ plichten als burger in dit land
Wereldburgerschap:
• Wat zijn de rechten en plichten van wereldburger?
• Hoe hou je rekening met mensen dichtbij en veraf?
à Kennismaken kinderrechten (UNICEF): basisrechten voor kinderen: in klascontext kansen om hiermee aan de slag
te gaan en kennis op te doen rond rechten van de kinderen.
,Actieve participatie
Leerlingen leren te participeren in de samenleving als geïnformeerde, actieve burger.
School is een mini-samenleving met veelheid aan diversiteiten en identiteiten: veilige oefenplaats.
Door burgerschapsvorming aan te bieden, leren kinderen om kritisch te kijken naar hoe de samenleving omgaat met
deze uitdagingen.
à Onderzoeken en met elkaar in interactie gaan: meerdere mogelijkheden om ergens te komen. (
• Respectvolle manier luisteren en interactie gaan à basis van een democratische houding.
Hoe burgerschapsparticipatie in de klas?
Niet enkel focus op inhoud als leerkracht (beslissingen, meningen), maar ook focus op de vaardigheden te leggen en
leerlingen te ondersteunen hierin.
Bv vragen stellen over de groepsdynamiek.
Methodiek (context: problematiek)
•Woordenschat en proces duiden
•Op zoek naar verschillende ideeën
•Welke categorie verder uitwerken (stemmen)
•Reflecteren op de keuzes van de klas en proces
(mening durven zeggen? Idee gekozen? Hoe voelen ze
zich?)
•Eventueel verdere inspreek in verdere uitwerking van
de categorieën: criteria gekoppeld aan keuzes (gericht
op einddoel)
3. FINANCIËLE EN ECONOMISCHE EDUCATIE
Wat is financiële (en economische) educatie?
Financieel= geldzaken betreffend
Economie= de wetenschap die het menselijk streven naar welvaart tot onderwerp heeft; het geheel van de financiële
voorzieningen, de handel en industrie van een land.
In onderwijs over vormen van leerlingen in financiële geletterdheid: “financiële geletterdheid wordt begrepen als zowel
de kennis van financiële begrippen en producten alsook de vaardigheid om deze kennis aan te wenden om financiële
beslissingen te nemen.
(Niet enkel over rekenen met geld, kortingen en interesten berekenen).
Waarom is financiële educatie belangrijk?
Individuen worden in toenemende mate verantwoordelijk voor hun persoonlijk financieel welzijn, terwijl financiële
producten en financieel landschap steeds complexer wordt.
Financiële educatie reikt de burger de nodige sleutels aan voor een beter begrip van dagelijkse geldzaken, en stelt hem
in staat om op elk levensmoment keuzes te maken.
Waarom financiële educatie op school?
De financiële educatie van een kind is niet altijd mogelijk in gezinsverband. à in het lager worden kinderen ook al met
enkele zaken geconfronteerd waar ze al vaardigheden en attitudes voor nodig hebben, denk maar aan
consumentengedrag.
Financiële educatie in het lager onderwijs?
Bij de behandeling van een economisch verschijnsel bij ons (bijvoorbeeld een fabriek die haar deuren sluit) wordt er
ook aandacht gevraagd voor de ruimere internationale economische context (bijvoorbeeld de relatie rijke industrielanden
- derdewereldlanden). Zo verwerven kinderen ook elementaire kennis van een aantal internationale
samenwerkingsverbanden zoals de Europese Unie.
Hoe aan financiële educatie doen in de klas?
• Kies een werothema (sociaal- economische centraal)
• Speel regelmatig een spel rond economie en financiën
• Laat leerlingen een winkeltje opstarten
• Besteed aandacht aan de actualiteit
, 4. GEZONDHEIDSEDUCATIE
Wat is gezondheidseducatie?
Proces van verwerven van kennis, vaardigheden en attitudes die nodig zijn om gezond gedrag te begrijpen, te bevorderen
en te handhaven. Het is gericht op het verbeteren van de gezondheid en welzijn van individuen, waaronder kinderen in
het lager onderwijs.
Bevordering van gezond gedrag:
• Kinderen krijgen kennis en vaardigheden om gezonde keuzes te maken. Leren over voeding, beweging, hygiëne
en mentale gezondheid, waardoor ze blijvende gezonde gewoonten ontwikkelen.
Zorg voor welzijn en prestaties:
• Een gezonde levensstijl verbetert het lichamelijk, sociaal en emotioneel welzijn van kinderen. Dit leidt tot betere
concentratie, meer betrokkenheid en hogere schoolprestaties. Het vermindert ziekten en risicovol gedrag.
Mogelijke onderwerpen of thema’s
Gezonde voeding • Basiskennis over voeding en de voedingsstoffen die nodig zijn voor een
gezond dieet.
• Bevordering van gezonde eetgewoonten en het belang van evenwichtige
maaltijden.
• Bewustwording van voedselkeuzes, etiketten lezen en het vermijden van
ongezonde voedingsmiddelen.
Lichaamsbeweging en • Belang van regelmatige lichaamsbeweging voor de fysieke en mentale
fysieke activiteit: gezondheid.
• Kennis over verschillende soortenlichaamsbeweging en hun voordelen.
• Stimuleren van een actieve levensstijl en het belang van buiten spelen.
Persoonlijke hygiëne: • Basisprincipes van persoonlijke hygiëne, zoals handen wassen, tanden
poetsen en douchen.
• Bevordering van goede hygiënische gewoonten en het voorkomen van
ziektes.
• Inzicht in de relatie tussen persoonlijke hygiëne en gezondheid.
Geestelijke gezondheid en • Bewustwording van emoties, stressmanagement en het ontwikkelen van
welzijn: veerkracht.
• Bevordering van positieve relaties, empathie en sociaal welzijn.
• Aanmoedigen van zelfzorg en het herkennen van tekenen van geestelijke
gezondheidsproblemen.
Veiligheid en • Voorlichting over veilig gedrag en het voorkomen van ongelukken (bv.
risicobewustzijn: verkeersveiligheid, brandveiligheid, etc.).
• Inzicht in risico's van verschillende situaties en omgevingen.
• Bevordering van bewustzijn rond internetveiligheid en pesten.
Verdeling van thema’s, onderwerpen per leeftijdsgroep
Leeftijdsgroep: 3 tot 6 jaar • Hygiëne en zelfzorg:
• Handen wassen voor het eten en na gebruik van het toilet.
• Tanden poetsen en mondhygiëne.
Leeftijdsgroep: 6 tot 8 jaar • Gezonde voeding en voedselkeuzes: uitbreiding kennis over
voedingsstoffen en voedselgroepen.
• Lichaamsbeweging en sport:
• Veiligheid en eerste hulp: EHBO technieken
Leeftijdsgroep: 10 tot 12 jaar • Gezonde voeding en voedselvaardigheden:
• Inzicht in de relatie tussen voeding en groei, ontwikkeling en
energieniveaus.
• Het lezen van voedingsetiketten en het maken van bewuste
voedselkeuzes.
EDUCATIES
EDUCATIES- INLEIDING
Onderwijs in Vlaanderen: nieuwe minimumdoelen + attitudes (houdingen + doelen rond verkeerd, gezondheid en mensenrechten).
Maatschappij voortdurend in beweging: educaties spelen een belangrijke rol om lln voor te bereiden op actuele en toekomstige
maatschappelijke vraagstukken.
è Als leerkracht kritisch kijken naar talrijke materiaal dat aangeboden wordt en deze te plaatsen in een actuele context.
è Keuzes maken in aanbod naar lln toe
Waarom is er nood aan educaties rond maatschappelijke thema’s?
De samenleving verandert snel en we moeten de leerlingen voorbereiden op actuele en toekomstige uitdagingen.
Educaties behandelen belangrijke thema’s die niet in één vak passen, zoals verkeer, gezondheid, burgerschap,
duurzaamheid… Ze helpen de leerlingen om de maatschappij beter te begrijpen en er actief aan deel te nemen.
Welke kansen bieden educaties binnen het lager onderwijs?
Ze ondersteunen brede vorming: kennis, vaardigheden en attitudes
Ze maken actuele en betekenisvolle lessen mogelijk
Ze stimuleren vakoverschrijdend werken.
Ze helpen scholen om de minimumdoelen te realiseren volgens hun eigen visie.
Educaties:
• De wereld in je klas
• Burgerschap en kinderrechten
• Financiële en economische educatie
• Gezondheidseducatie
• Relationele en seksuele vorming
• Verkeerseducatie
• EDO (educatie voor Duurzame Ontwikkeling)
1. DE WERELD IN JE KLAS
Binnen bepaalde lessen of thema’s breid je ervaringen van hieruit met informatie, verhalen en beeldmateriaal van
kinderen overal in de wereld.
Principe spiegels en ramen: ramen naar buiten open, maar bieden ondertussen ook spiegels aan. Zaken waarin ze zich
herkennen.
Stap 1: eigen ervaringen binnen een thema uitwisselen
Gelijkaardige ervaringen of voorwerpen kunnen soms een andere betekenis hebben of tot andere gevoelens leiden à
meerdere perspectieven
Respectvol en solidair met elkaar omgaan en zich kunnen inleven.
Stap 2: eigen ervaringen uitbreiden
Kinderen leren zich inleven in andere kinderen door herkenbare beelden, verhalen en materialen te gebruiken. Daarbij
is het belangrijk om:
• Benadruk overeenkomsten met andere kinderen in de klas en ver weg
o Alledaagse dingen heb je overeenkomsten, zo voelen kinderen zich verbonden. Dit is nodig om respect
te leren voor andere culturen.
• Laat zowel het positieve als het negatieve aan bod komen.
o Bespreek leuke en minder leuke dingen. Kinderen leren dat iedereen andere meningen en interesses
kunnen hebben.
, • Doorbreek de clichés
o Gebruik actuele, realistische beelden die het dagelijkse leven tonen.
• Zorg ervoor dat een kind zich kan inleven in een ander
o Luisteren naar andere verhalen van of over andere kinderen
o Zich inleven is een eerste stap in het loskomen van eigen denkpatroon
• Breng het verhaal van een concreet kind in een concrete context
o Verstaanbaar voor een jong kind à makkelijker zich inleven in de situatie
• Gebruik neutrale taal
o Gebruik geen negatieve connotatie (bv. blank / negers à koloniaal verleden)
o Vermijd verkleinwoorden
o Gaat zowel om het woord als de intonatie
• Benoem een continent niet als een land
o Kinderen zouden anders denken dat continenten bestaan uit één cultuur en niet uit verschillende landen
en culturen
• Fantaseer niet verder op een reëel verhaal
o Duidelijk vermelden waar feiten eindigen en fantasie begint
Stap 3: opbouw van verbondenheid met kinderen overal in de wereld
Verbondenheid met kinderen wereldwijd groeit wanneer eenzelfde kind meerdere keren terugkomt in verschillende
thema’s. Door herhaling herkennen lln gevoelens, behoeften en situaties waardoor hun betrokkenheid en
nieuwsgierigheid vergroot. Bv projecten van ngo’s of materialen zoals Wereldkalender.
Stap 4: werk maken van engagement en waarde-opvoeding
De lln reflecteren samen met de lkr over wat ze waardevol vonden en wat ze willen meenemen. Dit kan leiden tot
concrete acties Bv. zuinig omgaan met water, ondersteund door visuele herinnering zoals pictogram.
2. BURGERSCHAP – KINDERRECHTENEDUCATIE
Wat is burgerschap?
Je kent de samenleving en participeert actief.
De school en klas vormen een ideale plek om burgerschapscompetenties te leren. Door gesprekken, samenwerking en
het mee nadenken over regels ontstaat een democratische leeromgeving. Ook engagement buiten de school, zoals
vrijwilligerswerk en duurzame acties, hoort bij burgerschap. Daarnaast is kennis van het politieke systeem en de
democratische rechtsstaat essentieel. Zo groeien jongeren uit tot kritische, geïnformeerde burgers die mensen- en
kinderrechten respecteren.
Kennis
Basiskennis democratische rechtsstaat:
• Wat is een democratie?
• Hoe werkt dat?
• Hoe werkt de democratie in ons land?
à Werking politiek systeem en rechten/ plichten als burger in dit land
Wereldburgerschap:
• Wat zijn de rechten en plichten van wereldburger?
• Hoe hou je rekening met mensen dichtbij en veraf?
à Kennismaken kinderrechten (UNICEF): basisrechten voor kinderen: in klascontext kansen om hiermee aan de slag
te gaan en kennis op te doen rond rechten van de kinderen.
,Actieve participatie
Leerlingen leren te participeren in de samenleving als geïnformeerde, actieve burger.
School is een mini-samenleving met veelheid aan diversiteiten en identiteiten: veilige oefenplaats.
Door burgerschapsvorming aan te bieden, leren kinderen om kritisch te kijken naar hoe de samenleving omgaat met
deze uitdagingen.
à Onderzoeken en met elkaar in interactie gaan: meerdere mogelijkheden om ergens te komen. (
• Respectvolle manier luisteren en interactie gaan à basis van een democratische houding.
Hoe burgerschapsparticipatie in de klas?
Niet enkel focus op inhoud als leerkracht (beslissingen, meningen), maar ook focus op de vaardigheden te leggen en
leerlingen te ondersteunen hierin.
Bv vragen stellen over de groepsdynamiek.
Methodiek (context: problematiek)
•Woordenschat en proces duiden
•Op zoek naar verschillende ideeën
•Welke categorie verder uitwerken (stemmen)
•Reflecteren op de keuzes van de klas en proces
(mening durven zeggen? Idee gekozen? Hoe voelen ze
zich?)
•Eventueel verdere inspreek in verdere uitwerking van
de categorieën: criteria gekoppeld aan keuzes (gericht
op einddoel)
3. FINANCIËLE EN ECONOMISCHE EDUCATIE
Wat is financiële (en economische) educatie?
Financieel= geldzaken betreffend
Economie= de wetenschap die het menselijk streven naar welvaart tot onderwerp heeft; het geheel van de financiële
voorzieningen, de handel en industrie van een land.
In onderwijs over vormen van leerlingen in financiële geletterdheid: “financiële geletterdheid wordt begrepen als zowel
de kennis van financiële begrippen en producten alsook de vaardigheid om deze kennis aan te wenden om financiële
beslissingen te nemen.
(Niet enkel over rekenen met geld, kortingen en interesten berekenen).
Waarom is financiële educatie belangrijk?
Individuen worden in toenemende mate verantwoordelijk voor hun persoonlijk financieel welzijn, terwijl financiële
producten en financieel landschap steeds complexer wordt.
Financiële educatie reikt de burger de nodige sleutels aan voor een beter begrip van dagelijkse geldzaken, en stelt hem
in staat om op elk levensmoment keuzes te maken.
Waarom financiële educatie op school?
De financiële educatie van een kind is niet altijd mogelijk in gezinsverband. à in het lager worden kinderen ook al met
enkele zaken geconfronteerd waar ze al vaardigheden en attitudes voor nodig hebben, denk maar aan
consumentengedrag.
Financiële educatie in het lager onderwijs?
Bij de behandeling van een economisch verschijnsel bij ons (bijvoorbeeld een fabriek die haar deuren sluit) wordt er
ook aandacht gevraagd voor de ruimere internationale economische context (bijvoorbeeld de relatie rijke industrielanden
- derdewereldlanden). Zo verwerven kinderen ook elementaire kennis van een aantal internationale
samenwerkingsverbanden zoals de Europese Unie.
Hoe aan financiële educatie doen in de klas?
• Kies een werothema (sociaal- economische centraal)
• Speel regelmatig een spel rond economie en financiën
• Laat leerlingen een winkeltje opstarten
• Besteed aandacht aan de actualiteit
, 4. GEZONDHEIDSEDUCATIE
Wat is gezondheidseducatie?
Proces van verwerven van kennis, vaardigheden en attitudes die nodig zijn om gezond gedrag te begrijpen, te bevorderen
en te handhaven. Het is gericht op het verbeteren van de gezondheid en welzijn van individuen, waaronder kinderen in
het lager onderwijs.
Bevordering van gezond gedrag:
• Kinderen krijgen kennis en vaardigheden om gezonde keuzes te maken. Leren over voeding, beweging, hygiëne
en mentale gezondheid, waardoor ze blijvende gezonde gewoonten ontwikkelen.
Zorg voor welzijn en prestaties:
• Een gezonde levensstijl verbetert het lichamelijk, sociaal en emotioneel welzijn van kinderen. Dit leidt tot betere
concentratie, meer betrokkenheid en hogere schoolprestaties. Het vermindert ziekten en risicovol gedrag.
Mogelijke onderwerpen of thema’s
Gezonde voeding • Basiskennis over voeding en de voedingsstoffen die nodig zijn voor een
gezond dieet.
• Bevordering van gezonde eetgewoonten en het belang van evenwichtige
maaltijden.
• Bewustwording van voedselkeuzes, etiketten lezen en het vermijden van
ongezonde voedingsmiddelen.
Lichaamsbeweging en • Belang van regelmatige lichaamsbeweging voor de fysieke en mentale
fysieke activiteit: gezondheid.
• Kennis over verschillende soortenlichaamsbeweging en hun voordelen.
• Stimuleren van een actieve levensstijl en het belang van buiten spelen.
Persoonlijke hygiëne: • Basisprincipes van persoonlijke hygiëne, zoals handen wassen, tanden
poetsen en douchen.
• Bevordering van goede hygiënische gewoonten en het voorkomen van
ziektes.
• Inzicht in de relatie tussen persoonlijke hygiëne en gezondheid.
Geestelijke gezondheid en • Bewustwording van emoties, stressmanagement en het ontwikkelen van
welzijn: veerkracht.
• Bevordering van positieve relaties, empathie en sociaal welzijn.
• Aanmoedigen van zelfzorg en het herkennen van tekenen van geestelijke
gezondheidsproblemen.
Veiligheid en • Voorlichting over veilig gedrag en het voorkomen van ongelukken (bv.
risicobewustzijn: verkeersveiligheid, brandveiligheid, etc.).
• Inzicht in risico's van verschillende situaties en omgevingen.
• Bevordering van bewustzijn rond internetveiligheid en pesten.
Verdeling van thema’s, onderwerpen per leeftijdsgroep
Leeftijdsgroep: 3 tot 6 jaar • Hygiëne en zelfzorg:
• Handen wassen voor het eten en na gebruik van het toilet.
• Tanden poetsen en mondhygiëne.
Leeftijdsgroep: 6 tot 8 jaar • Gezonde voeding en voedselkeuzes: uitbreiding kennis over
voedingsstoffen en voedselgroepen.
• Lichaamsbeweging en sport:
• Veiligheid en eerste hulp: EHBO technieken
Leeftijdsgroep: 10 tot 12 jaar • Gezonde voeding en voedselvaardigheden:
• Inzicht in de relatie tussen voeding en groei, ontwikkeling en
energieniveaus.
• Het lezen van voedingsetiketten en het maken van bewuste
voedselkeuzes.
