INTRODUCTIE
1. PSYCHIATRIE EN MAATSCHAPPIJ
Psychopathologie =
Ø de leer der geestesziekten (psychiatrische ziekteleer of nosologie zijn synoniem)
Ø Verzamelbegrip voor het geheel van psychische stoornissen < Engelstalige
literatuur (van Deth, 2019)
Ø Zuiverste betekenis: studie/wetenschap van het geestelijk of psychisch lijden
(van Deth, 2019)
Psychiatrie =
Ø de leer van de behandeling der geestesziekten
1.1 PSYCHIATRISCHE STOORNIS
• Opvattingen over ‘gek’ of ‘gestoord’ gedrag zijn sterk tijds- en cultuur gebonden.
• Om te spreken van een psychiatrische stoornis moet aan 3 voorwaarden voldaan
zijn:
1. Het betreft een abnormaal verschijnsel of gedrag dat afwijkt van een sociale
norm of van wat in de betreffende cultuur als normaal geldt.
2. Dit abnormale verschijnsel wordt een teken van een stoornis als het bovendien
ongemak of lijden teweegbrengt bij de betrokkene en/of omgeving.
3. Het gaat om een psychiatrische stoornis als het verschijnsel/gedrag ook bij
andere personen is vastgesteld en binnen het gangbare begrippenkader van de
psychiatrie kan worden beschreven.
1.2 ZIEKTE LICHAMELIJK(BIO), PSYCHOLOGISCH, SOCIOLOGISCH
• In strikt medische zin: verwijst de term ziekte naar een lichamelijke afwijking,
aandoening of stoornis met een specifieke oorzaak, een duidelijk beloop, en zo
mogelijk een aangepaste therapie aantoonbaar is.
Ø Zelden het geval bij psychiatrische stoornissen
Ø Uitzondering: beperkte groep stoornissen waarvan een organische oorzaak gekend
is (zie later)
Ø Dit betekent niet dat psychiatrische patiënten in de beleving of erkenning van hun
ziek-zijn minder ernstig moeten worden genomen dan in het geval van
lichamelijke ziekte!
Ø Psychologische inhoud van ziekte:
Ø Beleving van ziek-zijn:
1
, Ø de subjectieve ervaring van onwelzijn, lijden of beperking in het
lichamelijk, psychisch en/of sociaal functioneren.
Ø Sociologische inhoud van ziekte
Ø De rol van ziek-zijn:
Ø Behoefte aan erkenning als zieke/patiënt (aannemen van een
maatschappelijk bepaalde en erkende patiëntrol)
Ø Verwachting te zoeken naar genezing door raadpleging van een
deskundige (de rol van hulpvrager)
Ø Psychologisch en sociologisch: psychiatrische patiënt < patiens (Latijn):
geduldig, verdragend, lijdend (van Deth, 2015).
1.3 WETENSCHAP EN PRAKTIJK
Het psychisch lijden is moeilijker objectief, wetenschappelijk te benaderen.
1. Het persoonlijke en onvermijdelijk subjectieve aanvoelen door de
hulpverlener speelt een grote rol.
2. Deskundig onderzoek en behandeling van psychiatrische patiënten vereisen
echter ook wetenschappelijk onderbouwde kennis van psychiatrische
stoornissen.
Ø Combinatie van 1. & 2.
1.3.1 MEDISCH MODEL
• A) Diagnose
Ø Kenmerken/symptomen
Ø Beschrijvend /descriptief (zie later: 2. Diagnose)
• B) Verklaring
Ø Oorzaken /etiologie
• C) Prognose
Ø Beloop / verloop (natuurlijk versus onder invloed van een behandeling)
• D) Therapie /behandeling: interventie op basis van A), B) en C)
Ø Doel: stoornis doen verdwijnen of minstens te verbeteren
• E) Preventie: actieplan op basis van A), B), C) en D)
Ø Primair: voorkomen van stoornissen
Ø Secundair: zo snel en effectief mogelijk stoornissen behandelen om
resttoestanden
te voorkomen
2
, Ø Tertiair: nadelige gevolgen van stoornissen beperken
1.3.2 NETWERK EN VOORZIENING
• Intramurale of klinische zorg
Ø PC, PZ, PAAZ
• Extramurale of ambulante zorg
Ø CGGZ, CAW, JAC, Tejo
Ø Outreachend werken: artikel 107 over zorgcircuits en zorgnetwerken
(vermaatschappelijking van de zorg)
• Semimurale zorg of tussenvoorzieningen
1.3.3 DOELGROEPEN, PROBLEMATIEK, BEROEPSGROEPEN
Doelgroep
Ø Infantpsychiatrie
Ø Kinder- en jeugdpsychiatrie
Ø Volwassenpsychiatrie
Ø Psychogeriatrie
Ø Gerontopsychiatrie
Problematiek
Ø Verslaafdenzorg
Ø Psychosenzorg
Ø Dubbeldiagnose (psychose en toxicomanie)
Ø Depressiekliniek
Ø Forensische psychiatrie
Beroepsgroepen
Ø Interdisciplinair en multidisciplinair werken
3
1. PSYCHIATRIE EN MAATSCHAPPIJ
Psychopathologie =
Ø de leer der geestesziekten (psychiatrische ziekteleer of nosologie zijn synoniem)
Ø Verzamelbegrip voor het geheel van psychische stoornissen < Engelstalige
literatuur (van Deth, 2019)
Ø Zuiverste betekenis: studie/wetenschap van het geestelijk of psychisch lijden
(van Deth, 2019)
Psychiatrie =
Ø de leer van de behandeling der geestesziekten
1.1 PSYCHIATRISCHE STOORNIS
• Opvattingen over ‘gek’ of ‘gestoord’ gedrag zijn sterk tijds- en cultuur gebonden.
• Om te spreken van een psychiatrische stoornis moet aan 3 voorwaarden voldaan
zijn:
1. Het betreft een abnormaal verschijnsel of gedrag dat afwijkt van een sociale
norm of van wat in de betreffende cultuur als normaal geldt.
2. Dit abnormale verschijnsel wordt een teken van een stoornis als het bovendien
ongemak of lijden teweegbrengt bij de betrokkene en/of omgeving.
3. Het gaat om een psychiatrische stoornis als het verschijnsel/gedrag ook bij
andere personen is vastgesteld en binnen het gangbare begrippenkader van de
psychiatrie kan worden beschreven.
1.2 ZIEKTE LICHAMELIJK(BIO), PSYCHOLOGISCH, SOCIOLOGISCH
• In strikt medische zin: verwijst de term ziekte naar een lichamelijke afwijking,
aandoening of stoornis met een specifieke oorzaak, een duidelijk beloop, en zo
mogelijk een aangepaste therapie aantoonbaar is.
Ø Zelden het geval bij psychiatrische stoornissen
Ø Uitzondering: beperkte groep stoornissen waarvan een organische oorzaak gekend
is (zie later)
Ø Dit betekent niet dat psychiatrische patiënten in de beleving of erkenning van hun
ziek-zijn minder ernstig moeten worden genomen dan in het geval van
lichamelijke ziekte!
Ø Psychologische inhoud van ziekte:
Ø Beleving van ziek-zijn:
1
, Ø de subjectieve ervaring van onwelzijn, lijden of beperking in het
lichamelijk, psychisch en/of sociaal functioneren.
Ø Sociologische inhoud van ziekte
Ø De rol van ziek-zijn:
Ø Behoefte aan erkenning als zieke/patiënt (aannemen van een
maatschappelijk bepaalde en erkende patiëntrol)
Ø Verwachting te zoeken naar genezing door raadpleging van een
deskundige (de rol van hulpvrager)
Ø Psychologisch en sociologisch: psychiatrische patiënt < patiens (Latijn):
geduldig, verdragend, lijdend (van Deth, 2015).
1.3 WETENSCHAP EN PRAKTIJK
Het psychisch lijden is moeilijker objectief, wetenschappelijk te benaderen.
1. Het persoonlijke en onvermijdelijk subjectieve aanvoelen door de
hulpverlener speelt een grote rol.
2. Deskundig onderzoek en behandeling van psychiatrische patiënten vereisen
echter ook wetenschappelijk onderbouwde kennis van psychiatrische
stoornissen.
Ø Combinatie van 1. & 2.
1.3.1 MEDISCH MODEL
• A) Diagnose
Ø Kenmerken/symptomen
Ø Beschrijvend /descriptief (zie later: 2. Diagnose)
• B) Verklaring
Ø Oorzaken /etiologie
• C) Prognose
Ø Beloop / verloop (natuurlijk versus onder invloed van een behandeling)
• D) Therapie /behandeling: interventie op basis van A), B) en C)
Ø Doel: stoornis doen verdwijnen of minstens te verbeteren
• E) Preventie: actieplan op basis van A), B), C) en D)
Ø Primair: voorkomen van stoornissen
Ø Secundair: zo snel en effectief mogelijk stoornissen behandelen om
resttoestanden
te voorkomen
2
, Ø Tertiair: nadelige gevolgen van stoornissen beperken
1.3.2 NETWERK EN VOORZIENING
• Intramurale of klinische zorg
Ø PC, PZ, PAAZ
• Extramurale of ambulante zorg
Ø CGGZ, CAW, JAC, Tejo
Ø Outreachend werken: artikel 107 over zorgcircuits en zorgnetwerken
(vermaatschappelijking van de zorg)
• Semimurale zorg of tussenvoorzieningen
1.3.3 DOELGROEPEN, PROBLEMATIEK, BEROEPSGROEPEN
Doelgroep
Ø Infantpsychiatrie
Ø Kinder- en jeugdpsychiatrie
Ø Volwassenpsychiatrie
Ø Psychogeriatrie
Ø Gerontopsychiatrie
Problematiek
Ø Verslaafdenzorg
Ø Psychosenzorg
Ø Dubbeldiagnose (psychose en toxicomanie)
Ø Depressiekliniek
Ø Forensische psychiatrie
Beroepsgroepen
Ø Interdisciplinair en multidisciplinair werken
3
