MENS EN WERK 2 2024-2025
1 Introductie arbeidsrecht 1.4 Belangrijkste bronnen van het arbeidsrecht
1.1 Het belang van het arbeidsrecht
Internationaal: normen van…
Complex en belangrijk onderwerp o Verenigde Naties, Europese Unie, Raad van Europa, Internationale
o Zowel voor werkgevers als werknemers Arbeidsorganisatie
Bij uitstippelen van personeelsbeleid rekening houden met juridisch kader Nationaal (in België)
Het arbeidsrecht regelt de verhoudingen tussen werknemers en werkgevers o Wet
o Gaat over o.a. arbeidsovereenkomst, lonen, arbeidsvoorwaarden, werktijden, o Koninklijk Besluit
vakantie, ontslagrecht, …
1.4.1 Wet
1.2 Toepassingsgebied arbeidsrecht Een wet = een reglementering, uitgevaardigd door het parlement en bevat meestal een
Van toepassing op werknemers uit de particuliere sector (= privésector) algemeen kader.
o Sommige arbeidsrechtelijke wetgeving: van toepassing op al wie onder het gezg Twee belangrijke wetten:
van een werggever valt o Wet op de Arbeidsovereenkomst
Zelfstandigen vallen buiten het arbeidsrecht: hebben geen arbeidscontract Geldigheidsvoorwaarden v.d. overeenkomst
Enkel geldig t.o.v. werknemers tewerkgesteld in België Regeling afwezigheden
o Bij grensoverschrijdend (buitenlands) werk kunnen arbeidsverhoudingen door Verplichtingen bij het einde v.d. overeenkomst
vreemd recht worden beheerst o Arbeidswet
Regeling arbeidstijden en rusttijden: wanneer mogen mensen (niet)
1.3 Opdeling arbeidsrecht werken, hoeveel rust hebben medewerkers nodig
Moederschapsbescherming
Het arbeidsrecht wordt traditioneel onderverdeeld in:
Het individueel arbeidsrecht = rechtsregels die de individuele arbeidsrelatie beheersen 1.4.2 Koninklijk Besluit
Het collectief arbeidsrecht = het geheel van regels dat de collectieve verhoudingen tss
werkgevers(organisaties) & werknemersorganisaties kanaliseert Het Koninklijk Besluit = reglementering uitgevaardigd door de regering, deze bevat een
o Sluiten van collectieve arbeidsovereenkomst 1 v.d. belangrijkste toepassingen concrete uitwerking.
De arbeidsreglementering = verzamelnaam voor zeer uiteenlopende reeks Gedetailleerde beschrijving van hoe het in het bedrijf uitgevoerd moet worden, zonder
beschermende regels waarvan de niet-naleving tot strafvervolging kan leiden, bv. verbod ruimte voor interpretatie
van kinderarbeid Bv.
Het sociale handhavingsrecht = organisatie v.h. toezicht op de naleving van de o In de Wet op de feestdagen staat dat werknemers recht hebben op 10 betaalde
rechtsregels feestdagen.
o In het Koninklijk Besluit betreffende de feestdagen wordt dan verder
gepreciseerd welke de 10 betaalde feestdagen zijn.
1
, MENS EN WERK 2 2024-2025
1.4.3 Eenheidsstatuut 3 soorten CAO’s
o Intersectorale CAO
Naam wet: Wet over de invoering van een eenheidsstatuut Wordt gesloten in de Nationale Arbeidsraad
Verschil in statuut Geldt voor alle bedrijfstakken op nationaal vlak
o Arbeiders = een werknemer die bij het uitvoeren van zijn arbeidsovereenkomst Gaat over alle sectoren heen & geldt voor bepaalde groep
handenarbeid verricht in ruil voor een loon Bv. vaderschapsverlof, minimumloon over heel België
o Bedienden = hoofdarbeid verrichten in ruil voor een loon ipv handenarbeid o Sectorale CAO
Wet betreffende de invoering van een eenheidsstatuut Wordt gesloten in een paritair comité
o Ongelijkheid tussen arbeiders en bedienden wegwerken Geldt voor specifieke sector
o Gelijkschakeling opzegtermijnen Bv. chemiesector, minimumloon binnen bepaalde sector
o Afschaffing carensdag = geen loon ontvangen op eerste dag van ziekte o Ondernemings-CAO
MAAR nog geen eenheidsstatuut toch nog veel verschillen: Wordt gesloten tussen werkgever en zijn werknemers
Geldt voor specifieke onderneming/bedrijf
Arbeiders betaal je uit in een uurloon, bedienden in een maandloon Bv. Coca Cola, Nike
Arbeiders kunnen economisch werkloos zijn, bedienden slechts onder strenge
voorwaarden Verdieping: Paritair Comité
Arbeiders kunnen tijdelijk werkloos zijn omwille van technische redenen of Een Paritair Comité = vergadering op sectoraal niveau die evenveel werkgevers- als
weersomstandigheden, bedienden niet werknemersvertegenwoordigers telt, er wordt onderhandeld over de arbeidsvoorwaarden
De tussenkomst voor de werkgever bij een gewaarborgd loon bij ziekte ligt lager bij van de werknemers.
arbeiders dan bij bedienden
Arbeiders ontvangen hun vakantiegeld via de Rijksdienst voor Jaarlijkse Vakantie Wordt georganiseerd volgens bedrijfsactiviteit of sector
Het paritair comité kan verschillen Doel: zorgen dat de regelgeving die aangepast is aan de arbeidsvoorwaarden wordt
toegepast
1.5 Overige rechtsbronnen Voorbeelden: Betekenis nummer PC’s
o PC 124: bouwbedrijf o 1xx: arbeiders
1.5.1 Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO)
o PC 200 : bedienden o 2xx: bedienden
Een CAO = een overeenkomst afgesloten binnen een paritair orgaan waarin de organisaties o PC 302: horeca o 3xx: arbeiders en bedienden
van werkgevers en werknemers arbeidsvoorwaarden vastleggen met betrekking tot het Elk bedrijf kan maar 1 paritair comité hebben
collectief van werknemers. ≠ vakbond:
o Een vakbond = een vereniging van werknemers die opkomt voor de belangen
Gaat bv. over werktijden, loonschalen, ontslagregelingen, vakantiedagen, betaling van
van haar leden
overwerk, pensioenregeling, scholing, …
o 3 grootste vakbonden in België:
Afspraken mogen nooit minder zijn dan wat wettelijk bepaald is: mogen geen inbreuk
ACV (christelijk)
doen tegen (inter)nationale wet
ABVV (socialistisch)
ACLVB (liberaal)
o Vakbond: zelf kiezen of je lid wordt of niet, bij Paritair Comité ben je sowieso lid
2
, MENS EN WERK 2 2024-2025
1.5.2 Geschreven arbeidsovereenkomst Verplichtingen WERKGEVER
Een arbeidsovereenkomst = een contract tussen werknemer en werkgever, waarbij de • Te doen arbeiden op de wijze, tijd & plaats zoals is overeengekomen
werknemer zich verbindt om tegen loon en onder gezag van de werkgever arbeid te bv. ter beschikking stellen van de nodige hulp, hulpmiddelen en materialen
verrichten. • Behoorlijke omstandigheden met betrekking tot de veiligheid & de gezondheid
• Het loon te betalen op de overeengekomen wijze, tijd & plaats
4 elementen moeten vervuld zijn: • De nodige tijd te geven voor geloofsplichten & burgerlijke verplichtingen
o Overeenkomst • Zorg en aandacht te wijden aan het onthaal van de werknemers & van de jeugdige
o Arbeid werknemers in het bijzonder
o Loon • Te zorgen voor het arbeidsgereedschap evenals voor de persoonlijke voorwerpen die in
o Gezag (band van ondergeschiktheid) bewaring moeten worden gegeven
• De werknemer behoorlijk te huisvesten en gezond en voldoende voedsel verstrekken
Er is een arbeidsovereenkomst zodra deze 4 zaken aanwezig zijn, er is GEEN
ingeval verbintenis om hem kost en inwoning te verschaffen
arbeidsovereenkomst als & of meer van de elementen ontbreekt
Voorzien van juist arbeidsstatuut: arbeider, bediende, handelsvertegenwoordiger, 1.5.3 Arbeidsreglement
dienstboden, huisarbeiders, studenten
Een arbeidsreglement = de algemene arbeidsvoorwaarden en informatie over de werking en
Uitvoering van de arbeidsovereenkomst: de organisatie van het werk.
Verplichtingen WERKNEMER Opgesteld volgens de taalwetgeving
Reeks verplichte vermeldingen (o.a. uurrooster, dringende redenen tot verbreking +
• Zijn werk zorgvuldig, eerlijk & nauwkeurig verrichten op de tijd, plaats & wijze zoals is
straffen, EHBO informatie, info m.b.t. vakantie, …)
overeengekomen
Strikte procedure voor het opstellen en het wijzigen van het arbeidsreglement
• Handelen volgens de bevelen & de instructies die hem worden gegeven
Belangrijkste: arbeidsduur & rusttijden
• Zich ervan te onthouden fabrieksgeheimen, zakengeheimen of geheimen in verband met
o Arbeidsduur (voltijds)
persoonlijke of vertrouwelijke aangelegenheden, waarvan hij in de uitoefening van zijn
o Uurroosters
beroep kennis kan hebben, bekend te maken of daden van oneerlijke concurrentie
o Afwezigheid
• Zich te onthouden van al wat schade (veiligheid) kan berokkenen,
o Ziekte
• Arbeidsgereedschap en de ongebruikte grondstoffen in goede staat terug te geven
o Vakantie
o Feestdagen
o Opzeggingstermijnen
1.5.3.1 Arbeidsduur en rusttijden
‘Normaal’:
o De arbeidsduur beperkt is tot 8 uren per dag 38 uren per week op jaarbasis
o Arbeidsweek: van maandag tot zaterdag
3
, MENS EN WERK 2 2024-2025
o 's Nachts wordt niet gewerkt 1.5.3.2 Feestdagen
o Feestdagen respecteren
Principe: werknemer mag tijdens 10 feestdagen per jaar niet worden tewerkgesteld &
werkgever is gehouden deze niet gepresteerde dagen te betalen
Vervanging v.d. feestdag welke met een zondag of een gewone inactiviteitsdag in een
onderneming samenvallen
Wanneer een werknemer tijdens een feestdag werd tewerkgesteld, heeft hij recht op
inhaalrust
1.6 Hiërarchie van rechtsbronnen
1.7 Naleving
In een geschil tss werkgever & werknemer kan de rechtzoekende zich wenden tot:
1. Arbeidsrechtbank: eerste aanleg
= een rechtswezen van overheidswege dat over tewerkstellings- en arbeidsgeschillen
oordeelt
2. Arbeidshoven: hoger beroep
Als 1 v.d. partijen niet akkoord gaar met een beslissing v.d. arbeidsrechtbank, kan
ze hoger beroep aantekenen bij het arbeidshof
3. Hof van Cassatie
= hoogste rechtscollege van België
Oordeelt niet over de feiten, kan wel oordelen of alle rechtsregels correct zijn
nageleefd door het arbeidshof & of het arbeidshof zijn arrest voldoende heeft
gemotiveerd
Europees Hof voor de Rechten van de Mens
4
1 Introductie arbeidsrecht 1.4 Belangrijkste bronnen van het arbeidsrecht
1.1 Het belang van het arbeidsrecht
Internationaal: normen van…
Complex en belangrijk onderwerp o Verenigde Naties, Europese Unie, Raad van Europa, Internationale
o Zowel voor werkgevers als werknemers Arbeidsorganisatie
Bij uitstippelen van personeelsbeleid rekening houden met juridisch kader Nationaal (in België)
Het arbeidsrecht regelt de verhoudingen tussen werknemers en werkgevers o Wet
o Gaat over o.a. arbeidsovereenkomst, lonen, arbeidsvoorwaarden, werktijden, o Koninklijk Besluit
vakantie, ontslagrecht, …
1.4.1 Wet
1.2 Toepassingsgebied arbeidsrecht Een wet = een reglementering, uitgevaardigd door het parlement en bevat meestal een
Van toepassing op werknemers uit de particuliere sector (= privésector) algemeen kader.
o Sommige arbeidsrechtelijke wetgeving: van toepassing op al wie onder het gezg Twee belangrijke wetten:
van een werggever valt o Wet op de Arbeidsovereenkomst
Zelfstandigen vallen buiten het arbeidsrecht: hebben geen arbeidscontract Geldigheidsvoorwaarden v.d. overeenkomst
Enkel geldig t.o.v. werknemers tewerkgesteld in België Regeling afwezigheden
o Bij grensoverschrijdend (buitenlands) werk kunnen arbeidsverhoudingen door Verplichtingen bij het einde v.d. overeenkomst
vreemd recht worden beheerst o Arbeidswet
Regeling arbeidstijden en rusttijden: wanneer mogen mensen (niet)
1.3 Opdeling arbeidsrecht werken, hoeveel rust hebben medewerkers nodig
Moederschapsbescherming
Het arbeidsrecht wordt traditioneel onderverdeeld in:
Het individueel arbeidsrecht = rechtsregels die de individuele arbeidsrelatie beheersen 1.4.2 Koninklijk Besluit
Het collectief arbeidsrecht = het geheel van regels dat de collectieve verhoudingen tss
werkgevers(organisaties) & werknemersorganisaties kanaliseert Het Koninklijk Besluit = reglementering uitgevaardigd door de regering, deze bevat een
o Sluiten van collectieve arbeidsovereenkomst 1 v.d. belangrijkste toepassingen concrete uitwerking.
De arbeidsreglementering = verzamelnaam voor zeer uiteenlopende reeks Gedetailleerde beschrijving van hoe het in het bedrijf uitgevoerd moet worden, zonder
beschermende regels waarvan de niet-naleving tot strafvervolging kan leiden, bv. verbod ruimte voor interpretatie
van kinderarbeid Bv.
Het sociale handhavingsrecht = organisatie v.h. toezicht op de naleving van de o In de Wet op de feestdagen staat dat werknemers recht hebben op 10 betaalde
rechtsregels feestdagen.
o In het Koninklijk Besluit betreffende de feestdagen wordt dan verder
gepreciseerd welke de 10 betaalde feestdagen zijn.
1
, MENS EN WERK 2 2024-2025
1.4.3 Eenheidsstatuut 3 soorten CAO’s
o Intersectorale CAO
Naam wet: Wet over de invoering van een eenheidsstatuut Wordt gesloten in de Nationale Arbeidsraad
Verschil in statuut Geldt voor alle bedrijfstakken op nationaal vlak
o Arbeiders = een werknemer die bij het uitvoeren van zijn arbeidsovereenkomst Gaat over alle sectoren heen & geldt voor bepaalde groep
handenarbeid verricht in ruil voor een loon Bv. vaderschapsverlof, minimumloon over heel België
o Bedienden = hoofdarbeid verrichten in ruil voor een loon ipv handenarbeid o Sectorale CAO
Wet betreffende de invoering van een eenheidsstatuut Wordt gesloten in een paritair comité
o Ongelijkheid tussen arbeiders en bedienden wegwerken Geldt voor specifieke sector
o Gelijkschakeling opzegtermijnen Bv. chemiesector, minimumloon binnen bepaalde sector
o Afschaffing carensdag = geen loon ontvangen op eerste dag van ziekte o Ondernemings-CAO
MAAR nog geen eenheidsstatuut toch nog veel verschillen: Wordt gesloten tussen werkgever en zijn werknemers
Geldt voor specifieke onderneming/bedrijf
Arbeiders betaal je uit in een uurloon, bedienden in een maandloon Bv. Coca Cola, Nike
Arbeiders kunnen economisch werkloos zijn, bedienden slechts onder strenge
voorwaarden Verdieping: Paritair Comité
Arbeiders kunnen tijdelijk werkloos zijn omwille van technische redenen of Een Paritair Comité = vergadering op sectoraal niveau die evenveel werkgevers- als
weersomstandigheden, bedienden niet werknemersvertegenwoordigers telt, er wordt onderhandeld over de arbeidsvoorwaarden
De tussenkomst voor de werkgever bij een gewaarborgd loon bij ziekte ligt lager bij van de werknemers.
arbeiders dan bij bedienden
Arbeiders ontvangen hun vakantiegeld via de Rijksdienst voor Jaarlijkse Vakantie Wordt georganiseerd volgens bedrijfsactiviteit of sector
Het paritair comité kan verschillen Doel: zorgen dat de regelgeving die aangepast is aan de arbeidsvoorwaarden wordt
toegepast
1.5 Overige rechtsbronnen Voorbeelden: Betekenis nummer PC’s
o PC 124: bouwbedrijf o 1xx: arbeiders
1.5.1 Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO)
o PC 200 : bedienden o 2xx: bedienden
Een CAO = een overeenkomst afgesloten binnen een paritair orgaan waarin de organisaties o PC 302: horeca o 3xx: arbeiders en bedienden
van werkgevers en werknemers arbeidsvoorwaarden vastleggen met betrekking tot het Elk bedrijf kan maar 1 paritair comité hebben
collectief van werknemers. ≠ vakbond:
o Een vakbond = een vereniging van werknemers die opkomt voor de belangen
Gaat bv. over werktijden, loonschalen, ontslagregelingen, vakantiedagen, betaling van
van haar leden
overwerk, pensioenregeling, scholing, …
o 3 grootste vakbonden in België:
Afspraken mogen nooit minder zijn dan wat wettelijk bepaald is: mogen geen inbreuk
ACV (christelijk)
doen tegen (inter)nationale wet
ABVV (socialistisch)
ACLVB (liberaal)
o Vakbond: zelf kiezen of je lid wordt of niet, bij Paritair Comité ben je sowieso lid
2
, MENS EN WERK 2 2024-2025
1.5.2 Geschreven arbeidsovereenkomst Verplichtingen WERKGEVER
Een arbeidsovereenkomst = een contract tussen werknemer en werkgever, waarbij de • Te doen arbeiden op de wijze, tijd & plaats zoals is overeengekomen
werknemer zich verbindt om tegen loon en onder gezag van de werkgever arbeid te bv. ter beschikking stellen van de nodige hulp, hulpmiddelen en materialen
verrichten. • Behoorlijke omstandigheden met betrekking tot de veiligheid & de gezondheid
• Het loon te betalen op de overeengekomen wijze, tijd & plaats
4 elementen moeten vervuld zijn: • De nodige tijd te geven voor geloofsplichten & burgerlijke verplichtingen
o Overeenkomst • Zorg en aandacht te wijden aan het onthaal van de werknemers & van de jeugdige
o Arbeid werknemers in het bijzonder
o Loon • Te zorgen voor het arbeidsgereedschap evenals voor de persoonlijke voorwerpen die in
o Gezag (band van ondergeschiktheid) bewaring moeten worden gegeven
• De werknemer behoorlijk te huisvesten en gezond en voldoende voedsel verstrekken
Er is een arbeidsovereenkomst zodra deze 4 zaken aanwezig zijn, er is GEEN
ingeval verbintenis om hem kost en inwoning te verschaffen
arbeidsovereenkomst als & of meer van de elementen ontbreekt
Voorzien van juist arbeidsstatuut: arbeider, bediende, handelsvertegenwoordiger, 1.5.3 Arbeidsreglement
dienstboden, huisarbeiders, studenten
Een arbeidsreglement = de algemene arbeidsvoorwaarden en informatie over de werking en
Uitvoering van de arbeidsovereenkomst: de organisatie van het werk.
Verplichtingen WERKNEMER Opgesteld volgens de taalwetgeving
Reeks verplichte vermeldingen (o.a. uurrooster, dringende redenen tot verbreking +
• Zijn werk zorgvuldig, eerlijk & nauwkeurig verrichten op de tijd, plaats & wijze zoals is
straffen, EHBO informatie, info m.b.t. vakantie, …)
overeengekomen
Strikte procedure voor het opstellen en het wijzigen van het arbeidsreglement
• Handelen volgens de bevelen & de instructies die hem worden gegeven
Belangrijkste: arbeidsduur & rusttijden
• Zich ervan te onthouden fabrieksgeheimen, zakengeheimen of geheimen in verband met
o Arbeidsduur (voltijds)
persoonlijke of vertrouwelijke aangelegenheden, waarvan hij in de uitoefening van zijn
o Uurroosters
beroep kennis kan hebben, bekend te maken of daden van oneerlijke concurrentie
o Afwezigheid
• Zich te onthouden van al wat schade (veiligheid) kan berokkenen,
o Ziekte
• Arbeidsgereedschap en de ongebruikte grondstoffen in goede staat terug te geven
o Vakantie
o Feestdagen
o Opzeggingstermijnen
1.5.3.1 Arbeidsduur en rusttijden
‘Normaal’:
o De arbeidsduur beperkt is tot 8 uren per dag 38 uren per week op jaarbasis
o Arbeidsweek: van maandag tot zaterdag
3
, MENS EN WERK 2 2024-2025
o 's Nachts wordt niet gewerkt 1.5.3.2 Feestdagen
o Feestdagen respecteren
Principe: werknemer mag tijdens 10 feestdagen per jaar niet worden tewerkgesteld &
werkgever is gehouden deze niet gepresteerde dagen te betalen
Vervanging v.d. feestdag welke met een zondag of een gewone inactiviteitsdag in een
onderneming samenvallen
Wanneer een werknemer tijdens een feestdag werd tewerkgesteld, heeft hij recht op
inhaalrust
1.6 Hiërarchie van rechtsbronnen
1.7 Naleving
In een geschil tss werkgever & werknemer kan de rechtzoekende zich wenden tot:
1. Arbeidsrechtbank: eerste aanleg
= een rechtswezen van overheidswege dat over tewerkstellings- en arbeidsgeschillen
oordeelt
2. Arbeidshoven: hoger beroep
Als 1 v.d. partijen niet akkoord gaar met een beslissing v.d. arbeidsrechtbank, kan
ze hoger beroep aantekenen bij het arbeidshof
3. Hof van Cassatie
= hoogste rechtscollege van België
Oordeelt niet over de feiten, kan wel oordelen of alle rechtsregels correct zijn
nageleefd door het arbeidshof & of het arbeidshof zijn arrest voldoende heeft
gemotiveerd
Europees Hof voor de Rechten van de Mens
4
