MODULE 3: KWALITATIEVE
METHODOLOGIE
DEEL 1: INLEIDING: ACHTERGROND EN CONCEPTUEEL
KADER
Geen enkel onderzoek is neutraal, je zal altijd een impact maken op de samenleving!
Zal altijd mensen voor en tegen hebben!
Bij kwalitatief onderzoek kan je niet los spreken over data-analyse zonder het
volledige onderzoeksproces mee te nemen.
De manier waarop we data bekijken, verwerken en analyseren verschilt per
methode en hangt nauw samen met:
o alle stappen in het onderzoeksproces
o het conceptuele/theoretische kader waarbinnen de methode zich bevindt
Data-analyse is niet neutraal of objectief: ze is ingebed in bredere visies op
kennis, onderzoek en het menselijk functioneren.
Hoofdstuk 1:
De vraag: Wat is kwalitatief onderzoek?
Géén sluitende definitie mogelijk → eerder ankerpunten en contouren.
Bespreking van:
o kenmerkende eigenschappen
o meerdere definities van kwalitatief onderzoek
o positionering t.o.v. kwantitatief onderzoek
Hoofdstuk 2:
Brengt de vraag naar wat kwalitatief onderzoek is naar een abstracter,
wetenschapsfilosofisch niveau.
, In een theoretisch en methodologisch pluralistische opleiding is dit cruciale
basiskennis.
Dit conceptueel kader vormt de basis voor het vervolg, waar methodologische
vragen rond het opzetten en beoordelen van onderzoek centraal staan.
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK?
1. ONDERZOEK ALGEMEEN
“Wetenschappelijk onderzoek toont aan…” klinkt niemand vreemd in de oren.
MAAR niemand staat stil bij ‘wat onderzoek nu juist is’ we beschouwen als
vanzelfsprekend waar.
Definitie Van Dale: “De handeling van het onderzoeken, teneinde door de verzameling
van gegevens tot een oplossing voor bepaalde problemen te komen, (ook)
gezamenlijke nasporingen betreffende een zaak .
teneinde door …. gaat over veel soorten kennis; kwalitatief en kwantitatief
o Bv kwalitatief : narratieve data (kan je niet herleiden tot gegevens.
Element met onderzoek: we gaan gegevens
verzamelen om tot oplossing te komen voor
Gaten in onze kennis= formuleren
o Praktische of actuele problemen
als probleemstelling waarbij we via
o Belangrijke vraagstukken van de wetenschap verzamelen info een antwoord op
proberen formuleren
McLeod (2013) definitie van onderzoek: ‘A systematic process of critical inquiry leading
to valid propositions and conclusions that are communicated to interested others’
Belangrijk aspect: onderzoek is een systematisch proces
Je gaat op kritische manier gegevens verzamelen en bestuderen deze leiden
tot conclusies en beweringen
o de conclusies van kwalitatief onderzoek zijn ‘geldig’ of ‘betrouwbaar’
omdat ze voortkomen uit een systematisch, zorgvuldig en methodisch
proces
onderzoek is niet geïsoleerd: wordt gecommuniceerd aan anderen
o via publicaties
o presentatie binnen team
o …
Link met wetenschapsfilosofie:
Kennis wordt onderscheid in kennis in brede zin en betrouwbare zin met
wetenschappelijk karakter.
Vanuit welke benadering we ook vertrekken het is op dit soort kennis dat we
in onderzoek ons richten.
2. VOORBEELDEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
2.1 VERWACHTINGEN VAN MANNEN DIE VOOR HET EERST VADER WORDEN
Ideaalbeelden over vaderschap = sterk cultuur- en tijdsgebonden. (zijn al veel
veranderd doorheen de tijd.
, Auteurs vinden dat het zinvol is om te bestuderen hoe mannen aankijken tegen
vaderschap
Bestuderen hoe mannen betekenis verlenen aan hun persoonlijke en sociale
wereld.
o Gebruiken een kwalitatieve methode, interpretatieve fenomenologische
analyse om diepte-interviews te analyseren.
Conclusie
1. Mannen hebben hoge verwachtingen over invulling van hun vaderschap
(zowel emotioneel, fysiek, economisch verantwoordelijk)
2. Ook onzekerheid over veranderingen in vaderschap en hoe ze die rol
moeten opnemen
3. Staan niet veel stil bij hun rol/verwachtingen, want wordt in samenleving
niet veel over gesproken.
2.2 WAAROM RIJDEN MENSEN MET DE AUTO NAAR HET WERK?
In het VK pendelen veel mensen met de auto, ondanks problemen zoals luchtvervuiling
en klimaatverandering.
Om effectief beleid en campagnes te maken, moet men begrijpen wat mensen
motiveert om voor de auto te kiezen.
Doel van de studie: een model ontwikkelen dat vanuit het perspectief van
pendelaars verklaart:
o waarom zij beslissen om met de auto te rijden
o hoe utilitaire (praktische) en affectieve (gevoel-gerelateerde) motieven
samenhangen
o hoe hun motieven verband houden met beleid
Methode:
o 19 auto-eigenaars geïnterviewd die naar het werk pendelen
o Hun werkplek was goed bereikbaar met het openbaar vervoer
o Analyse gebeurde volgens grounded theory (gefundeerde theorie)
Belangrijkste motivaties die uit de analyse kwamen:
1. Gemak
2. Positieve gevoelens (comfort, plezier)
3. Meer persoonlijke ruimte
4. Behoud van eigen controle (autonomie, flexibiliteit)
5. Sociale identiteit (past bij wie ze zijn / hoe ze gezien willen worden)
2.3 HOE BOUWEN STUDENTEN ZONDER PAPIEREN IN DE VS EEN IDENTITEIT OP?
Studenten zonder verblijfsvergunning krijgen weinig aandacht in onderzoek en
blijven vaak onzichtbaar binnen de bredere immigrantenpopulatie.
Deze groep is moeilijk bereikbaar, maar heeft te maken met grote uitdagingen
bij het ontwikkelen van een identiteit.
De studie onderzoekt:
o hoe deze studenten zich oriënteren in hun onderwijs- en werkambities
, o hoe hun werkidentiteit en etnische identiteit zich ontwikkelen en hoe die
twee elkaar beïnvloeden
Door kwalitatieve analyse van interviews probeert men te begrijpen:
o hoe zij betekenis geven aan hun schoolse en sociale omgeving
o hoe ze omgaan met culturele en contextuele uitdagingen
Doel van de studie:
o het zichtbaar maken van deze gemarginaliseerde groep
o het bredere publiek inzicht geven in hun ervaringen en identiteitsvorming
2.4 BESCHULDIGEN TIJDENS KOPPELTHERAPIE: EEN ANALYSE VAN HET SPREKEN EN DE
AFFECTIEVE AROUSAL
In koppeltherapie komen beschuldigingen tussen partners vaak voor, en dit zijn
meestal emotioneel intense momenten.
De studie onderzoekt deze beschuldigingen op twee manieren:
o Narratief: hoe partners elkaar verbaal beschuldigen en welke
rollen/posities ze aan zichzelf en aan de ander toekennen.
o Affectief: welke emotionele reacties hiermee gepaard gaan, gemeten via
huidgeleiding (indicator van arousal).
Analyse van video-opnames van therapie-interacties toont dat:
o Vooral beschuldigingen die botsen met iemands zelfbeeld of identiteit
leiden tot verhoogde arousal bij beide partners.
In de twee diepgaande casussen draaiden de beschuldigingen vooral rond:
o Loyaliteit
o Vertrouwen / ontrouw
o Ouderschap
De auteurs stellen dat deze thema’s zo'n sterke emotionele impact hebben
omdat ze de stabiliteit van de relatie bedreigen:
o ontrouw → bedreigt vertrouwen en commitment
o gebrek aan loyaliteit → tast verbondenheid aan
o verwijten over ouderschap → raken aan verantwoordelijkheid en waarden
binnen het gezin
2.5 MILEY CYCRUS PAALDANS OP DE TEEN CHOICE AWARDS/ EEN DISCOURANALYSE VAN
DE PUBLIEKE OPINIE OVER ‘ZELF-SEKSUALISERING’
De studie (Lamb, Graling & Wheeler, 2013) onderzoekt online reacties op Miley Cyrus’ optreden
tijdens de Teen Choice Awards 2009, dat veel media-aandacht kreeg omdat het brak met haar
imago als Disney-tienerster en haar seksualiteit openlijk werd getoond.
Dit past binnen breder onderzoek naar de seksualisering van kinderen, tieners en
cultuur.
Centraal staat het concept zelf-seksualisering:
o meisjes/vrouwen kiezen ervoor om te voldoen aan culturele normen van
“sexy zijn” om er iets mee te bereiken;
o het bouwt verder op zelf-objectivering, maar benadrukt ook de actieve
positie van vrouwen;
METHODOLOGIE
DEEL 1: INLEIDING: ACHTERGROND EN CONCEPTUEEL
KADER
Geen enkel onderzoek is neutraal, je zal altijd een impact maken op de samenleving!
Zal altijd mensen voor en tegen hebben!
Bij kwalitatief onderzoek kan je niet los spreken over data-analyse zonder het
volledige onderzoeksproces mee te nemen.
De manier waarop we data bekijken, verwerken en analyseren verschilt per
methode en hangt nauw samen met:
o alle stappen in het onderzoeksproces
o het conceptuele/theoretische kader waarbinnen de methode zich bevindt
Data-analyse is niet neutraal of objectief: ze is ingebed in bredere visies op
kennis, onderzoek en het menselijk functioneren.
Hoofdstuk 1:
De vraag: Wat is kwalitatief onderzoek?
Géén sluitende definitie mogelijk → eerder ankerpunten en contouren.
Bespreking van:
o kenmerkende eigenschappen
o meerdere definities van kwalitatief onderzoek
o positionering t.o.v. kwantitatief onderzoek
Hoofdstuk 2:
Brengt de vraag naar wat kwalitatief onderzoek is naar een abstracter,
wetenschapsfilosofisch niveau.
, In een theoretisch en methodologisch pluralistische opleiding is dit cruciale
basiskennis.
Dit conceptueel kader vormt de basis voor het vervolg, waar methodologische
vragen rond het opzetten en beoordelen van onderzoek centraal staan.
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK?
1. ONDERZOEK ALGEMEEN
“Wetenschappelijk onderzoek toont aan…” klinkt niemand vreemd in de oren.
MAAR niemand staat stil bij ‘wat onderzoek nu juist is’ we beschouwen als
vanzelfsprekend waar.
Definitie Van Dale: “De handeling van het onderzoeken, teneinde door de verzameling
van gegevens tot een oplossing voor bepaalde problemen te komen, (ook)
gezamenlijke nasporingen betreffende een zaak .
teneinde door …. gaat over veel soorten kennis; kwalitatief en kwantitatief
o Bv kwalitatief : narratieve data (kan je niet herleiden tot gegevens.
Element met onderzoek: we gaan gegevens
verzamelen om tot oplossing te komen voor
Gaten in onze kennis= formuleren
o Praktische of actuele problemen
als probleemstelling waarbij we via
o Belangrijke vraagstukken van de wetenschap verzamelen info een antwoord op
proberen formuleren
McLeod (2013) definitie van onderzoek: ‘A systematic process of critical inquiry leading
to valid propositions and conclusions that are communicated to interested others’
Belangrijk aspect: onderzoek is een systematisch proces
Je gaat op kritische manier gegevens verzamelen en bestuderen deze leiden
tot conclusies en beweringen
o de conclusies van kwalitatief onderzoek zijn ‘geldig’ of ‘betrouwbaar’
omdat ze voortkomen uit een systematisch, zorgvuldig en methodisch
proces
onderzoek is niet geïsoleerd: wordt gecommuniceerd aan anderen
o via publicaties
o presentatie binnen team
o …
Link met wetenschapsfilosofie:
Kennis wordt onderscheid in kennis in brede zin en betrouwbare zin met
wetenschappelijk karakter.
Vanuit welke benadering we ook vertrekken het is op dit soort kennis dat we
in onderzoek ons richten.
2. VOORBEELDEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
2.1 VERWACHTINGEN VAN MANNEN DIE VOOR HET EERST VADER WORDEN
Ideaalbeelden over vaderschap = sterk cultuur- en tijdsgebonden. (zijn al veel
veranderd doorheen de tijd.
, Auteurs vinden dat het zinvol is om te bestuderen hoe mannen aankijken tegen
vaderschap
Bestuderen hoe mannen betekenis verlenen aan hun persoonlijke en sociale
wereld.
o Gebruiken een kwalitatieve methode, interpretatieve fenomenologische
analyse om diepte-interviews te analyseren.
Conclusie
1. Mannen hebben hoge verwachtingen over invulling van hun vaderschap
(zowel emotioneel, fysiek, economisch verantwoordelijk)
2. Ook onzekerheid over veranderingen in vaderschap en hoe ze die rol
moeten opnemen
3. Staan niet veel stil bij hun rol/verwachtingen, want wordt in samenleving
niet veel over gesproken.
2.2 WAAROM RIJDEN MENSEN MET DE AUTO NAAR HET WERK?
In het VK pendelen veel mensen met de auto, ondanks problemen zoals luchtvervuiling
en klimaatverandering.
Om effectief beleid en campagnes te maken, moet men begrijpen wat mensen
motiveert om voor de auto te kiezen.
Doel van de studie: een model ontwikkelen dat vanuit het perspectief van
pendelaars verklaart:
o waarom zij beslissen om met de auto te rijden
o hoe utilitaire (praktische) en affectieve (gevoel-gerelateerde) motieven
samenhangen
o hoe hun motieven verband houden met beleid
Methode:
o 19 auto-eigenaars geïnterviewd die naar het werk pendelen
o Hun werkplek was goed bereikbaar met het openbaar vervoer
o Analyse gebeurde volgens grounded theory (gefundeerde theorie)
Belangrijkste motivaties die uit de analyse kwamen:
1. Gemak
2. Positieve gevoelens (comfort, plezier)
3. Meer persoonlijke ruimte
4. Behoud van eigen controle (autonomie, flexibiliteit)
5. Sociale identiteit (past bij wie ze zijn / hoe ze gezien willen worden)
2.3 HOE BOUWEN STUDENTEN ZONDER PAPIEREN IN DE VS EEN IDENTITEIT OP?
Studenten zonder verblijfsvergunning krijgen weinig aandacht in onderzoek en
blijven vaak onzichtbaar binnen de bredere immigrantenpopulatie.
Deze groep is moeilijk bereikbaar, maar heeft te maken met grote uitdagingen
bij het ontwikkelen van een identiteit.
De studie onderzoekt:
o hoe deze studenten zich oriënteren in hun onderwijs- en werkambities
, o hoe hun werkidentiteit en etnische identiteit zich ontwikkelen en hoe die
twee elkaar beïnvloeden
Door kwalitatieve analyse van interviews probeert men te begrijpen:
o hoe zij betekenis geven aan hun schoolse en sociale omgeving
o hoe ze omgaan met culturele en contextuele uitdagingen
Doel van de studie:
o het zichtbaar maken van deze gemarginaliseerde groep
o het bredere publiek inzicht geven in hun ervaringen en identiteitsvorming
2.4 BESCHULDIGEN TIJDENS KOPPELTHERAPIE: EEN ANALYSE VAN HET SPREKEN EN DE
AFFECTIEVE AROUSAL
In koppeltherapie komen beschuldigingen tussen partners vaak voor, en dit zijn
meestal emotioneel intense momenten.
De studie onderzoekt deze beschuldigingen op twee manieren:
o Narratief: hoe partners elkaar verbaal beschuldigen en welke
rollen/posities ze aan zichzelf en aan de ander toekennen.
o Affectief: welke emotionele reacties hiermee gepaard gaan, gemeten via
huidgeleiding (indicator van arousal).
Analyse van video-opnames van therapie-interacties toont dat:
o Vooral beschuldigingen die botsen met iemands zelfbeeld of identiteit
leiden tot verhoogde arousal bij beide partners.
In de twee diepgaande casussen draaiden de beschuldigingen vooral rond:
o Loyaliteit
o Vertrouwen / ontrouw
o Ouderschap
De auteurs stellen dat deze thema’s zo'n sterke emotionele impact hebben
omdat ze de stabiliteit van de relatie bedreigen:
o ontrouw → bedreigt vertrouwen en commitment
o gebrek aan loyaliteit → tast verbondenheid aan
o verwijten over ouderschap → raken aan verantwoordelijkheid en waarden
binnen het gezin
2.5 MILEY CYCRUS PAALDANS OP DE TEEN CHOICE AWARDS/ EEN DISCOURANALYSE VAN
DE PUBLIEKE OPINIE OVER ‘ZELF-SEKSUALISERING’
De studie (Lamb, Graling & Wheeler, 2013) onderzoekt online reacties op Miley Cyrus’ optreden
tijdens de Teen Choice Awards 2009, dat veel media-aandacht kreeg omdat het brak met haar
imago als Disney-tienerster en haar seksualiteit openlijk werd getoond.
Dit past binnen breder onderzoek naar de seksualisering van kinderen, tieners en
cultuur.
Centraal staat het concept zelf-seksualisering:
o meisjes/vrouwen kiezen ervoor om te voldoen aan culturele normen van
“sexy zijn” om er iets mee te bereiken;
o het bouwt verder op zelf-objectivering, maar benadrukt ook de actieve
positie van vrouwen;
