H5. SELECTING RESEARCH PARTICIPANTS
INHOUD VAN HET HOOFDSTUK
5.1 Inleiding tot steekproeven
5.2 Methoden voor kanssteekproeven
5.3 Methoden voor niet-kanssteekproeven
LEERDOELEN VAN HET HOOFDSTUK
LO1 Beschrijf de relatie tussen een steekproef en de populatie (zowel de doelgroep als de
toegankelijke) in een onderzoek en leg uit hoe belangrijk het is om representatieve, in
tegenstelling tot bevooroordeelde, steekproeven te verkrijgen.
LO2 Leg het basisonderscheid uit tussen kanssteekproeven en niet-kanssteekproeven en
herken voorbeelden van deze twee steekproeftechnieken wanneer ze in
onderzoeksrapporten voorkomen.
LO3 Beschrijf het proces van enkelvoudige aselecte steekproeven, herken deze techniek
wanneer deze in een onderzoeksrapport voorkomt en leg de sterke en zwakke punten
ervan uit.
LO4 Beschrijf de vier methoden voor kanssteekproeven die in het boek worden
gepresenteerd, anders dan enkelvoudige aselecte steekproeven (gestratificeerde
aselecte steekproeven, proportionele gestratificeerde aselecte steekproeven,
systematische steekproeven en clustersteekproeven), herken deze technieken wanneer
ze in onderzoeksrapporten voorkomen en leg de sterke en zwakke punten van elk uit
LO5 Beschrijf het proces van gemakssteekproeven, herken voorbeelden van deze
techniek in onderzoeksrapporten en leg uit waarom deze wordt gebruikt en hoe
onderzoekers die deze methode gebruiken het risico op een vertekende steekproef
kunnen beperken.
LO6 Beschrijf quotasteekproeven, herken voorbeelden van deze techniek in
onderzoeksrapporten en leg uit waarom deze wordt gebruikt.
OVERZICHT HOOFDSTUK
Meestal wordt een relatief kleine groep personen, een steekproef genoemd, geselecteerd
om deel te nemen aan een gedragswetenschappelijk onderzoek. Een onderzoeker kan
bijvoorbeeld een algemene vraag hebben over adolescenten, maar selecteert in
werkelijkheid slechts 20 adolescenten om deel te nemen aan het onderzoek. In deze
situatie is een van de zorgen of de 20 adolescenten in de steekproef wel echt goede
representatieven zijn voor de miljoenen adolescenten in de algemene bevolking. In dit
hoofdstuk onderzoeken we de technieken die onderzoekers gebruiken om de
steekproeven te selecteren die zullen deelnemen aan onderzoeken en om ervoor te
zorgen dat hun steekproeven echt representatief zijn, stap 4 van het onderzoeksproces
dat in hoofdstuk 1 wordt beschreven. Gelukkig wordt deze taak vereenvoudigd door een
basisfeit dat steekproeven regelt: steekproeven zijn over het algemeen vergelijkbaar met
de populaties waaruit ze zijn genomen Als je bijvoorbeeld een steekproef neemt uit een
populatie universitaire studenten die voor 75 procent bestaat uit studenten met
psychologie als hoofdvak ('psychologiestudenten') en slechts 25 procent uit studenten
met een ander hoofdvak ('niet-psychologiestudenten'), krijg je waarschijnlijk een
steekproef met meer studenten psychologie als hoofdvak dan studenten niet-hoofdvak.
Of, als je een steekproef neemt uit een populatie waarvan de gemiddelde leeftijd 21 jaar
is, krijg je waarschijnlijk een steekproef met een gemiddelde leeftijd van rond de 21 jaar.
Hoewel steekproeven over het algemeen vergelijkbaar zijn met hun populaties, willen de
meeste onderzoekers meer zekerheid dat de steekproeven in hun onderzoeken
daadwerkelijk goede representatieve resultaten opleveren voor de populaties die ze
willen bestuderen. Daarom hebben onderzoekers verschillende technieken ontwikkeld
voor het selecteren van steekproeven die de kans op een representatieve uitkomst
aanzienlijk vergroten. In dit hoofdstuk bespreken we het concept van een representatieve
1
,steekproef en introduceren we technieken die helpen bij het garanderen van
representatieve steekproeven.
5.1 INTRODUCTION TO SAMPLING/STEEKPROEF
LEERDOELEN
LO1 Beschrijf de relatie tussen een steekproef en de populatie (zowel de doelgroep als de
toegankelijke) in een onderzoek en leg het belang uit van het verkrijgen van
representatieve, in tegenstelling tot bevooroordeelde, steekproeven.
LO2 Leg het basisonderscheid uit tussen waarschijnlijkheidssteekproefmethoden en niet-
waarschijnlijkheidssteekproefmethoden en herken voorbeelden van deze twee
steekproeftechnieken wanneer ze in onderzoeksrapporten voorkomen
Naast het onderzoeksidee, de hypothese en hoe u besluit uw variabelen te definiëren en
te meten, is een van de meest cruciale kwesties bij het plannen van onderzoek de
selectie van onderzoeksdeelnemers (zie Hoofdstuk 1, Stap 4 in 'De stappen van het
onderzoeksproces'). Stel bijvoorbeeld dat u geïnteresseerd bent in het gebruik van een
enquête om de houding van middelbare scholieren ten opzichte van onbeperkte
doorzoeking van hun kluisjes te bestuderen. Wie zal uw vragenlijst invullen? Alle
middelbare scholieren in het land? Niet waarschijnlijk - dat zou een enorme en dure
onderneming zijn. In plaats daarvan zult u een relatief kleine groep leerlingen moeten
selecteren om de hele groep te vertegenwoordigen. Andere praktische beperkingen
betekenen waarschijnlijk dat u beperkt zult zijn tot het selecteren van leerlingen uit uw
eigen regio. Als gevolg hiervan zal een onderzoeker die in Los Angeles werkt
waarschijnlijk een heel andere groep leerlingen selecteren dan een onderzoeker die in
een landelijk deel van de Amerikaanse staat Kentucky werkt. Omdat deze twee
onderzoekers zeer verschillende deelnemers zullen hebben, is het ook waarschijnlijk dat
ze verschillende resultaten zullen verkrijgen. Waar het bij elk onderzoek op neerkomt, is
dat niet iedereen kan deelnemen en dat de uitkomst van het onderzoek kan afhangen
van de manier waarop waarin deelnemers worden geselecteerd.
5.1.1 POPULATIES EN STEEKPROEVEN/POPULATION AND SAMPLING
In de terminologie van onderzoeksontwerp wordt de grote groep die voor een
onderzoeker van belang is de populatie genoemd, en de kleine groep individuen die aan
het onderzoek deelnemen, de steekproef. Figuur 5.1 illustreert de relatie tussen een
populatie en een steekproef. Populaties zijn doorgaans enorm groot en bevatten veel te
veel individuen om te meten en te bestuderen. Een onderzoeker kan bijvoorbeeld
geïnteresseerd zijn in adolescenten, kleuters, mannen, vrouwen of mensen. In elk van
deze gevallen is de populatie veel te groot om een onderzoeker toe te staan elk individu
te bestuderen. Daarom moet een onderzoeker vertrouwen op een kleinere groep, een
steekproef, om informatie over de populatie te verstrekken. Een steekproef wordt
geselecteerd uit een populatie en is bedoeld om die populatie te vertegenwoordigen.
DEFINITIES
Een populatie is de gehele groep individuen die voor een onderzoeker van belang is.
Hoewel meestal niet de gehele populatie deelneemt aan een onderzoek, worden de
resultaten van het onderzoek gegeneraliseerd naar de gehele populatie
Een steekproef is een groep individuen die uit een populatie is geselecteerd en
meestal bedoeld is om de populatie in een onderzoek te vertegenwoordigen.
2
, Het doel van het onderzoek is om de steekproef te onderzoeken en de resultaten
vervolgens te generaliseren naar de gehele populatie. Hoewel verschillende onderzoekers
kunnen beginnen met dezelfde onderzoeksvraag betreffende dezelfde populatie, is elk
onderzoek een unieke gebeurtenis die een eigen specifieke groep deelnemers betreft.
Voordat we verdergaan, moeten we onderscheid maken tussen verschillende soorten
populaties. Een doelpopulatie/target population is de groep die wordt gedefinieerd
door de specifieke interesses van de onderzoeker. Individuen in een doelpopulatie delen
doorgaans één kenmerk.
Enkele voorbeelden van doelpopulaties zijn kinderen van gescheiden ouders, kinderen
in de basisschoolleeftijd en adolescenten met de diagnose boulimia nervosa (eetstoornis).
- Meestal zijn doelpopulaties niet gemakkelijk beschikbaar.
- Voor een onderzoeker die bijvoorbeeld geïnteresseerd is in de behandeling van
boulimia nervosa bij adolescenten, zou de doelpopulatie bestaan uit alle
adolescenten ter wereld die de diagnose boulimia nervosa hebben. Het is duidelijk
dat de onderzoeker geen toegang zou hebben tot de meeste van deze mensen om
te rekruteren als steekproef van deelnemers voor het onderzoek.
Een onderzoeker zou echter wel toegang hebben tot de vele lokale klinieken en instanties
die cliënten met eetstoornissen behandelen. Deze lokale cliënten (adolescenten met de
diagnose boulimia nervosa) vormen de toegankelijke populatie/accessible populatie
waaruit de steekproef wordt geselecteerd. De meeste onderzoekers selecteren hun
steekproeven uit toegankelijke populaties. Daarom moeten we niet alleen voorzichtig zijn
met het generaliseren van de resultaten van een onderzoek naar de toegankelijke
populatie, maar we moeten ook altijd uiterst voorzichtig zijn met het generaliseren van de
resultaten van een onderzoek naar de doelpopulatie. Figuur 5.2 geeft de relatie weer
tussen doelpopulaties, toegankelijke populaties en steekproeven. Voor de rest van het
boek gebruiken we de term populatie om de doelpopulatie aan te duiden.
3
INHOUD VAN HET HOOFDSTUK
5.1 Inleiding tot steekproeven
5.2 Methoden voor kanssteekproeven
5.3 Methoden voor niet-kanssteekproeven
LEERDOELEN VAN HET HOOFDSTUK
LO1 Beschrijf de relatie tussen een steekproef en de populatie (zowel de doelgroep als de
toegankelijke) in een onderzoek en leg uit hoe belangrijk het is om representatieve, in
tegenstelling tot bevooroordeelde, steekproeven te verkrijgen.
LO2 Leg het basisonderscheid uit tussen kanssteekproeven en niet-kanssteekproeven en
herken voorbeelden van deze twee steekproeftechnieken wanneer ze in
onderzoeksrapporten voorkomen.
LO3 Beschrijf het proces van enkelvoudige aselecte steekproeven, herken deze techniek
wanneer deze in een onderzoeksrapport voorkomt en leg de sterke en zwakke punten
ervan uit.
LO4 Beschrijf de vier methoden voor kanssteekproeven die in het boek worden
gepresenteerd, anders dan enkelvoudige aselecte steekproeven (gestratificeerde
aselecte steekproeven, proportionele gestratificeerde aselecte steekproeven,
systematische steekproeven en clustersteekproeven), herken deze technieken wanneer
ze in onderzoeksrapporten voorkomen en leg de sterke en zwakke punten van elk uit
LO5 Beschrijf het proces van gemakssteekproeven, herken voorbeelden van deze
techniek in onderzoeksrapporten en leg uit waarom deze wordt gebruikt en hoe
onderzoekers die deze methode gebruiken het risico op een vertekende steekproef
kunnen beperken.
LO6 Beschrijf quotasteekproeven, herken voorbeelden van deze techniek in
onderzoeksrapporten en leg uit waarom deze wordt gebruikt.
OVERZICHT HOOFDSTUK
Meestal wordt een relatief kleine groep personen, een steekproef genoemd, geselecteerd
om deel te nemen aan een gedragswetenschappelijk onderzoek. Een onderzoeker kan
bijvoorbeeld een algemene vraag hebben over adolescenten, maar selecteert in
werkelijkheid slechts 20 adolescenten om deel te nemen aan het onderzoek. In deze
situatie is een van de zorgen of de 20 adolescenten in de steekproef wel echt goede
representatieven zijn voor de miljoenen adolescenten in de algemene bevolking. In dit
hoofdstuk onderzoeken we de technieken die onderzoekers gebruiken om de
steekproeven te selecteren die zullen deelnemen aan onderzoeken en om ervoor te
zorgen dat hun steekproeven echt representatief zijn, stap 4 van het onderzoeksproces
dat in hoofdstuk 1 wordt beschreven. Gelukkig wordt deze taak vereenvoudigd door een
basisfeit dat steekproeven regelt: steekproeven zijn over het algemeen vergelijkbaar met
de populaties waaruit ze zijn genomen Als je bijvoorbeeld een steekproef neemt uit een
populatie universitaire studenten die voor 75 procent bestaat uit studenten met
psychologie als hoofdvak ('psychologiestudenten') en slechts 25 procent uit studenten
met een ander hoofdvak ('niet-psychologiestudenten'), krijg je waarschijnlijk een
steekproef met meer studenten psychologie als hoofdvak dan studenten niet-hoofdvak.
Of, als je een steekproef neemt uit een populatie waarvan de gemiddelde leeftijd 21 jaar
is, krijg je waarschijnlijk een steekproef met een gemiddelde leeftijd van rond de 21 jaar.
Hoewel steekproeven over het algemeen vergelijkbaar zijn met hun populaties, willen de
meeste onderzoekers meer zekerheid dat de steekproeven in hun onderzoeken
daadwerkelijk goede representatieve resultaten opleveren voor de populaties die ze
willen bestuderen. Daarom hebben onderzoekers verschillende technieken ontwikkeld
voor het selecteren van steekproeven die de kans op een representatieve uitkomst
aanzienlijk vergroten. In dit hoofdstuk bespreken we het concept van een representatieve
1
,steekproef en introduceren we technieken die helpen bij het garanderen van
representatieve steekproeven.
5.1 INTRODUCTION TO SAMPLING/STEEKPROEF
LEERDOELEN
LO1 Beschrijf de relatie tussen een steekproef en de populatie (zowel de doelgroep als de
toegankelijke) in een onderzoek en leg het belang uit van het verkrijgen van
representatieve, in tegenstelling tot bevooroordeelde, steekproeven.
LO2 Leg het basisonderscheid uit tussen waarschijnlijkheidssteekproefmethoden en niet-
waarschijnlijkheidssteekproefmethoden en herken voorbeelden van deze twee
steekproeftechnieken wanneer ze in onderzoeksrapporten voorkomen
Naast het onderzoeksidee, de hypothese en hoe u besluit uw variabelen te definiëren en
te meten, is een van de meest cruciale kwesties bij het plannen van onderzoek de
selectie van onderzoeksdeelnemers (zie Hoofdstuk 1, Stap 4 in 'De stappen van het
onderzoeksproces'). Stel bijvoorbeeld dat u geïnteresseerd bent in het gebruik van een
enquête om de houding van middelbare scholieren ten opzichte van onbeperkte
doorzoeking van hun kluisjes te bestuderen. Wie zal uw vragenlijst invullen? Alle
middelbare scholieren in het land? Niet waarschijnlijk - dat zou een enorme en dure
onderneming zijn. In plaats daarvan zult u een relatief kleine groep leerlingen moeten
selecteren om de hele groep te vertegenwoordigen. Andere praktische beperkingen
betekenen waarschijnlijk dat u beperkt zult zijn tot het selecteren van leerlingen uit uw
eigen regio. Als gevolg hiervan zal een onderzoeker die in Los Angeles werkt
waarschijnlijk een heel andere groep leerlingen selecteren dan een onderzoeker die in
een landelijk deel van de Amerikaanse staat Kentucky werkt. Omdat deze twee
onderzoekers zeer verschillende deelnemers zullen hebben, is het ook waarschijnlijk dat
ze verschillende resultaten zullen verkrijgen. Waar het bij elk onderzoek op neerkomt, is
dat niet iedereen kan deelnemen en dat de uitkomst van het onderzoek kan afhangen
van de manier waarop waarin deelnemers worden geselecteerd.
5.1.1 POPULATIES EN STEEKPROEVEN/POPULATION AND SAMPLING
In de terminologie van onderzoeksontwerp wordt de grote groep die voor een
onderzoeker van belang is de populatie genoemd, en de kleine groep individuen die aan
het onderzoek deelnemen, de steekproef. Figuur 5.1 illustreert de relatie tussen een
populatie en een steekproef. Populaties zijn doorgaans enorm groot en bevatten veel te
veel individuen om te meten en te bestuderen. Een onderzoeker kan bijvoorbeeld
geïnteresseerd zijn in adolescenten, kleuters, mannen, vrouwen of mensen. In elk van
deze gevallen is de populatie veel te groot om een onderzoeker toe te staan elk individu
te bestuderen. Daarom moet een onderzoeker vertrouwen op een kleinere groep, een
steekproef, om informatie over de populatie te verstrekken. Een steekproef wordt
geselecteerd uit een populatie en is bedoeld om die populatie te vertegenwoordigen.
DEFINITIES
Een populatie is de gehele groep individuen die voor een onderzoeker van belang is.
Hoewel meestal niet de gehele populatie deelneemt aan een onderzoek, worden de
resultaten van het onderzoek gegeneraliseerd naar de gehele populatie
Een steekproef is een groep individuen die uit een populatie is geselecteerd en
meestal bedoeld is om de populatie in een onderzoek te vertegenwoordigen.
2
, Het doel van het onderzoek is om de steekproef te onderzoeken en de resultaten
vervolgens te generaliseren naar de gehele populatie. Hoewel verschillende onderzoekers
kunnen beginnen met dezelfde onderzoeksvraag betreffende dezelfde populatie, is elk
onderzoek een unieke gebeurtenis die een eigen specifieke groep deelnemers betreft.
Voordat we verdergaan, moeten we onderscheid maken tussen verschillende soorten
populaties. Een doelpopulatie/target population is de groep die wordt gedefinieerd
door de specifieke interesses van de onderzoeker. Individuen in een doelpopulatie delen
doorgaans één kenmerk.
Enkele voorbeelden van doelpopulaties zijn kinderen van gescheiden ouders, kinderen
in de basisschoolleeftijd en adolescenten met de diagnose boulimia nervosa (eetstoornis).
- Meestal zijn doelpopulaties niet gemakkelijk beschikbaar.
- Voor een onderzoeker die bijvoorbeeld geïnteresseerd is in de behandeling van
boulimia nervosa bij adolescenten, zou de doelpopulatie bestaan uit alle
adolescenten ter wereld die de diagnose boulimia nervosa hebben. Het is duidelijk
dat de onderzoeker geen toegang zou hebben tot de meeste van deze mensen om
te rekruteren als steekproef van deelnemers voor het onderzoek.
Een onderzoeker zou echter wel toegang hebben tot de vele lokale klinieken en instanties
die cliënten met eetstoornissen behandelen. Deze lokale cliënten (adolescenten met de
diagnose boulimia nervosa) vormen de toegankelijke populatie/accessible populatie
waaruit de steekproef wordt geselecteerd. De meeste onderzoekers selecteren hun
steekproeven uit toegankelijke populaties. Daarom moeten we niet alleen voorzichtig zijn
met het generaliseren van de resultaten van een onderzoek naar de toegankelijke
populatie, maar we moeten ook altijd uiterst voorzichtig zijn met het generaliseren van de
resultaten van een onderzoek naar de doelpopulatie. Figuur 5.2 geeft de relatie weer
tussen doelpopulaties, toegankelijke populaties en steekproeven. Voor de rest van het
boek gebruiken we de term populatie om de doelpopulatie aan te duiden.
3
