Versie 21/05/2025 Voorbeeldvragen examen
Sociale Filosofie
Thema 1. Sociale filosofie voor Sociaal Werkers
- Wat is (sociale) filosofie? En bespreek deze omschrijving.
Verwondering: zoals een kind-> nog niet oordelen, vragen wat, waarom, hoe
Fundamentele vragen stellen (wat, waarom ben je op de wereld,… zoals Socrates)
Antwoord op basis van argumenten, steeds open voor nieuwe kritiek
Onderwerp van filosofie: het onzichtbare
o Waarden en normen (hoe iets hoort te zijn) -> zintuigelijk niet-waarneembaar
Filosofie is GEEN
o Mening, deze is niet per se gebaseerd op argumentatie
o Geloof
o Gevoel
-> filosofie is niet per se in tegenspraak met deze zaken, maar kan wel
- Waarom moet een Sociaal Werker (ook) een filosoof zijn?
We zijn constant bezig met kern-filosofische thema’s (autonomie/vrijheid)
SOW gaat ook over fundamentele vragen zoals: Wat is rechtvaardigheid? Wat is een
goed leven? Wat is normaal? Filosofie helpt sociaal werkers om kritisch na te denken
over deze vragen.
SOW is een normatief beroep. Dat betekent dat we voortdurend keuzes maken over wat
goed of fout is, hoe mensen zouden moeten leven.
Filosofie helpt ons om die keuzes bewust en onderbouwd te maken, in plaats van zomaar
mee te gaan met wat de samenleving als ‘normaal’ beschouwt.
Filosofie leert ons om open te staan voor andere perspectieven, om onze eigen normen
en waarden in vraag te stellen, en om oordelen uit te stellen. Dat is essentieel om
mensen echt te kunnen begrijpen en ondersteunen.
- Wat is het ‘normale’ aan de eigen cultuur, en welke filosofische reflectie hebben we daarbij
gemaakt?
Het 'normale' aan de eigen cultuur
o Norm -> standaard, als je hier niet aan voldoet word je erop afgerekend, hangt
vaak samen met het dominant kader
Heel dwingend, maar je merkt dat niet als je in dat 'normale' zit
Wie bepaald wat er 'normaal' is
o Gevaar voor verabsolutering (Dit is de enige juiste manier, punt uit!) van eigen
waardenkader
! Je moet je normen kunnen relativeren
- Duid de sociaal filosofische concepten aan in de internationale definitie van Sociaal Werk.
Bespreek waarom deze filosofische concepten zijn.
“Sociaal werk is een praktijkgerichte professie en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, en ‘empowerment’ en emancipatie van mensen bevordert. Principes van
sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan
centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen,
menswetenschappen en de (ervarings)kennis van de mensen zelf, engageert sociaal werk mensen en
structuren om de uitdagingen van het leven aan te pakken en welzijn te bevorderen.”
Sociale rechtvaardigheid:
Arestoteles schreef hierover: Het gaat over eerlijke verdeling van middelen, kansen en
rechten. SOW’ers moeten dus nadenken over wat rechtvaardig is in bepaalde situaties ->
kan verschillen van situatie tot situatie (vb van de taart)
Mensenrechten:
Filosofie stelt kritische vragen: Zijn mensenrechten universeel of cultureel bepaald?
SOW’ers gaan minstens proberen mensen hun rechten mee te bewaken/realiseren
1
, Versie 21/05/2025 Voorbeeldvragen examen
Sociale Filosofie
Thema 2: Het (On)Afhankelijk Individu
- Waarom is Descartes een ‘breukfiguur’ (breken met de traditie), en waarom is het belangrijk
om als Sociaal Werker hiervan kennis te hebben?
Hij bracht vernieuwing: zelf mogen nadenken (waardoor hij de hijvader is v/d moderne
filosofie)
Hij vertrekt niet langer van geloof/traditie in het denken (hij is gelovig maar religie en
filosofie staan los van elkaar)
Hij ziet alle wetenschappen vooruitgaan maar filosofie blijft ter plekke trappelen
Voor sociaal werkers is dat relevant omdat het ons helpt begrijpen waar onze waarden
vandaan komen én omdat het ons aanmoedigt om kritisch en zelfstandig te denken.
Decartes is een breukfiguur omdat hij het verleden brak.
Eerst en vooral nodigt Descartes uit om zelf na te denken wat een tegenstelling was met het
verleden (fundamenten voor de latere verlichting). Vóór Descartes moesten de mensen het geloof en
de traditie volgen. Er kunnen dus nieuwe regels verzonnen worden. Galileo Galilei beweerde dat de
aarde rond was, wat een enorme tegenstelling was met het verleden.
Descartes is niet enkel belangrijk in de filosofie maar ook in de wetenschap zorgde hij voor een
enorme vooruitgang. Hij zorgde ervoor dat wetenschappers zich niet gingen baseren op de traditie
maar gingen vertrekken vanuit zekerheden (aarde is niet het centrum van het helal). Als sociaal
werker is het ook belangrijk dat je zelf kan nadenken, zonder je te laten beïnvloeden door anderen.
Je eigen referentiekader mag niet meespelen in het vellen van jouw oordeel over een bepaalde
casus/ cliënt. Het is als sociaal werker belangrijk dat je kritisch kan zijn tegenover je eigen denken en
tegenover het denken van anderen.
- Bespreek Descartes’ twijfelexperiment en leg uit waarom dit belangrijk was/waartegen was
het individualisme een reactie?
Hij gaat na bij alles wat hij weet of er toch geen twijfel mogelijk is
Als er toch twijfel mogelijk is ‘gooit hij dat idee weg’
Zelfs ideeën van andere wetenschappers ‘gooit hij weg’ ook zei kunnen zich vergist
hebben
Ook onze zintuigen/waarnemingen kunnen fout zijn (stok in water krijgt een knik =
gezichtsbedrog)
Er is 1 grote zekerheid die blijft bestaan: het bestaan van God
Hij blijft erin geloven maar gaat doen alsof God ook niet bestaat
Je twijfelt aan alles: wat je wel weet is dat je aan het twijfelen bent
Ik twijfel, dus ik denk. En als ik denk, dan besta ik. Ik denk dus ik ben
Hij botst op een zekerheid: zolang je twijfelt/denkt besta je
Hij vertrekt puur uit het rationalisme = denken
Hieruit volgt universalisme = 1+1=2 dit is overal ter wereld zo en zal binnen 100j nog
steeds 2 zijn
Individualisme was een reactie op het vroegere middeleeuwse SL waarin de mens vooral
werd gezien als deel van een groter geheel: de kerk, de gemeenschap, de traditie.
Descartes zegt: Nee, de mens is eerst en vooral een denkend individu
- Bespreek ‘individualisme’ als filosofische stroming, en leg uit waarom ‘universalisme’ er
makkelijk uit volgt.
Individualisme: Stelt dat het individu centraal staat.
o Elk mens kan en mag zelf keuzes maken
o Je bent zelf verantwoordelijk voor je leven.
2
Sociale Filosofie
Thema 1. Sociale filosofie voor Sociaal Werkers
- Wat is (sociale) filosofie? En bespreek deze omschrijving.
Verwondering: zoals een kind-> nog niet oordelen, vragen wat, waarom, hoe
Fundamentele vragen stellen (wat, waarom ben je op de wereld,… zoals Socrates)
Antwoord op basis van argumenten, steeds open voor nieuwe kritiek
Onderwerp van filosofie: het onzichtbare
o Waarden en normen (hoe iets hoort te zijn) -> zintuigelijk niet-waarneembaar
Filosofie is GEEN
o Mening, deze is niet per se gebaseerd op argumentatie
o Geloof
o Gevoel
-> filosofie is niet per se in tegenspraak met deze zaken, maar kan wel
- Waarom moet een Sociaal Werker (ook) een filosoof zijn?
We zijn constant bezig met kern-filosofische thema’s (autonomie/vrijheid)
SOW gaat ook over fundamentele vragen zoals: Wat is rechtvaardigheid? Wat is een
goed leven? Wat is normaal? Filosofie helpt sociaal werkers om kritisch na te denken
over deze vragen.
SOW is een normatief beroep. Dat betekent dat we voortdurend keuzes maken over wat
goed of fout is, hoe mensen zouden moeten leven.
Filosofie helpt ons om die keuzes bewust en onderbouwd te maken, in plaats van zomaar
mee te gaan met wat de samenleving als ‘normaal’ beschouwt.
Filosofie leert ons om open te staan voor andere perspectieven, om onze eigen normen
en waarden in vraag te stellen, en om oordelen uit te stellen. Dat is essentieel om
mensen echt te kunnen begrijpen en ondersteunen.
- Wat is het ‘normale’ aan de eigen cultuur, en welke filosofische reflectie hebben we daarbij
gemaakt?
Het 'normale' aan de eigen cultuur
o Norm -> standaard, als je hier niet aan voldoet word je erop afgerekend, hangt
vaak samen met het dominant kader
Heel dwingend, maar je merkt dat niet als je in dat 'normale' zit
Wie bepaald wat er 'normaal' is
o Gevaar voor verabsolutering (Dit is de enige juiste manier, punt uit!) van eigen
waardenkader
! Je moet je normen kunnen relativeren
- Duid de sociaal filosofische concepten aan in de internationale definitie van Sociaal Werk.
Bespreek waarom deze filosofische concepten zijn.
“Sociaal werk is een praktijkgerichte professie en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, en ‘empowerment’ en emancipatie van mensen bevordert. Principes van
sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan
centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen,
menswetenschappen en de (ervarings)kennis van de mensen zelf, engageert sociaal werk mensen en
structuren om de uitdagingen van het leven aan te pakken en welzijn te bevorderen.”
Sociale rechtvaardigheid:
Arestoteles schreef hierover: Het gaat over eerlijke verdeling van middelen, kansen en
rechten. SOW’ers moeten dus nadenken over wat rechtvaardig is in bepaalde situaties ->
kan verschillen van situatie tot situatie (vb van de taart)
Mensenrechten:
Filosofie stelt kritische vragen: Zijn mensenrechten universeel of cultureel bepaald?
SOW’ers gaan minstens proberen mensen hun rechten mee te bewaken/realiseren
1
, Versie 21/05/2025 Voorbeeldvragen examen
Sociale Filosofie
Thema 2: Het (On)Afhankelijk Individu
- Waarom is Descartes een ‘breukfiguur’ (breken met de traditie), en waarom is het belangrijk
om als Sociaal Werker hiervan kennis te hebben?
Hij bracht vernieuwing: zelf mogen nadenken (waardoor hij de hijvader is v/d moderne
filosofie)
Hij vertrekt niet langer van geloof/traditie in het denken (hij is gelovig maar religie en
filosofie staan los van elkaar)
Hij ziet alle wetenschappen vooruitgaan maar filosofie blijft ter plekke trappelen
Voor sociaal werkers is dat relevant omdat het ons helpt begrijpen waar onze waarden
vandaan komen én omdat het ons aanmoedigt om kritisch en zelfstandig te denken.
Decartes is een breukfiguur omdat hij het verleden brak.
Eerst en vooral nodigt Descartes uit om zelf na te denken wat een tegenstelling was met het
verleden (fundamenten voor de latere verlichting). Vóór Descartes moesten de mensen het geloof en
de traditie volgen. Er kunnen dus nieuwe regels verzonnen worden. Galileo Galilei beweerde dat de
aarde rond was, wat een enorme tegenstelling was met het verleden.
Descartes is niet enkel belangrijk in de filosofie maar ook in de wetenschap zorgde hij voor een
enorme vooruitgang. Hij zorgde ervoor dat wetenschappers zich niet gingen baseren op de traditie
maar gingen vertrekken vanuit zekerheden (aarde is niet het centrum van het helal). Als sociaal
werker is het ook belangrijk dat je zelf kan nadenken, zonder je te laten beïnvloeden door anderen.
Je eigen referentiekader mag niet meespelen in het vellen van jouw oordeel over een bepaalde
casus/ cliënt. Het is als sociaal werker belangrijk dat je kritisch kan zijn tegenover je eigen denken en
tegenover het denken van anderen.
- Bespreek Descartes’ twijfelexperiment en leg uit waarom dit belangrijk was/waartegen was
het individualisme een reactie?
Hij gaat na bij alles wat hij weet of er toch geen twijfel mogelijk is
Als er toch twijfel mogelijk is ‘gooit hij dat idee weg’
Zelfs ideeën van andere wetenschappers ‘gooit hij weg’ ook zei kunnen zich vergist
hebben
Ook onze zintuigen/waarnemingen kunnen fout zijn (stok in water krijgt een knik =
gezichtsbedrog)
Er is 1 grote zekerheid die blijft bestaan: het bestaan van God
Hij blijft erin geloven maar gaat doen alsof God ook niet bestaat
Je twijfelt aan alles: wat je wel weet is dat je aan het twijfelen bent
Ik twijfel, dus ik denk. En als ik denk, dan besta ik. Ik denk dus ik ben
Hij botst op een zekerheid: zolang je twijfelt/denkt besta je
Hij vertrekt puur uit het rationalisme = denken
Hieruit volgt universalisme = 1+1=2 dit is overal ter wereld zo en zal binnen 100j nog
steeds 2 zijn
Individualisme was een reactie op het vroegere middeleeuwse SL waarin de mens vooral
werd gezien als deel van een groter geheel: de kerk, de gemeenschap, de traditie.
Descartes zegt: Nee, de mens is eerst en vooral een denkend individu
- Bespreek ‘individualisme’ als filosofische stroming, en leg uit waarom ‘universalisme’ er
makkelijk uit volgt.
Individualisme: Stelt dat het individu centraal staat.
o Elk mens kan en mag zelf keuzes maken
o Je bent zelf verantwoordelijk voor je leven.
2
