1VRK2: Fysiologie, zorg en begeleiding – Module 1
Vitale functies
Vitale functie: Definitie
Levensreddend handelen Ø Functies waarvan uitval leiden tot levensbedreigende situaties
- Bewustzijn (BWZ)
- Bloedcirculatie (Circ)
- Ademhaling (AH)
Klinische situatie Ø Lichamelijke functies gereguleerd: centraal zenuwstelsel (essentieel: functioneren lichaam)
Ø Bloedcirculatie (pols en bloeddruk (= RR)), Ademhaling (AH), Lichaamstemperatuur
Vitale parameters Ø Veranderlijke grootheid die proces beïnvloedt (elke parameter op zichzelf belangrijk)
- Ademfrequentie: 12/min
- Hartfrequentie: 75 slagen/min
- RR/Bloeddruk: 120/80 mmHg
- BWZ/Bewustzijn: alert, aanspreken, pijn
Vitale functie: Lichaamstemperatuur
Lichaamstemperatuur Ø Homeostase: evenwicht warmteproductie-warmteverlies à geregeld in
thermoregulatiecentrum in hypothalamus
Ø Temperatuur mens: 36°C-37°C
Ø Temperatuur niet overal gelijk à lichaamstemperatuur = kerntemperatuur (temp. in
diepliggende weefsels lichaam) « schiltemperatuur (temp. van huid)
Factoren die Ø Fysiologische (normaal) schommelingen: spijsvertering, leeftijd (kinderen:
lichaamstemperatuur verhoudingsgewijs groter opp. en ouderen: trager metabolisme), tijdstip (ochtend-laag en
beïnvloeden avond-hoog), hormonaal (menstruatie), omgevingstemperatuur (sauna)
Pathologische (afwijkende) Ø Hypothermie
schommelingen - Definitie: elke daling lager dan 36°C (axillaire afnames)
- Gevolgen: warmteproducerend deel hypothalamus gestimuleerd à mechanisme in
gang:
g Toename waakzaamheid, spieractiviteit, beweging, rillen
g Stimulatie OS (orthosympatisch) zenuwstelsel: afgifte adrenaline (ADR) +
noradrenaline (NOR) en stimulatie thyroid (schildklier): verhoging
celstofwisseling à kippenvel (vasoconstrictie: bleke, koude huid, geen
transpiratie)
- Oorzaken
g Afkoeling (omgevingstemperatuur)
g Ontoereikende voeding (minder warmteproductie + atrofie isolerende vetlaag)
g Letsel centraal zenuwstelsel, shock (circulatieprobleem)
g Toxische stoffen (medicatie/alcohol)
g Kunstmatige hypothermie: bv. bodycooling neonaten bij perinatale asfyxie
- Behandeling
g Causaal: oorzaak wegnemen (afkoeling beletten)
g Symptomatisch: symptomen behandelen (opwarmen)
Ø Hyperthermie
- Definitie
g Axillaire lichaamstemperatuur hoger dan 41°C (ookal is streefdoel hypothalamus
37°C)
g Geen koorts! = niet veroorzaakt door pyrogenen à lichaam produceert en
neemt meer warmte op uit omgeving dan het kan afstaan
- Oorzaken
g Onvoldoende warmteverlies (bv. warmte/vochtige atmosfeer)
g Verhoogde warmteproductie (bv. zware inspanning in warme omgeving)
g Letsels thermoregulatiecentrum in hersenen
Ø Koorts/pyrexie
- Definitie: stijging lichaamstemperatuur boven 38°C omdat hypothalamus normwaarde
hoger instelt
1
, - Oorzaken: pyrogenen à afbraakproducten lichaamscellen, toxines bacteriën, vreemde
eiwitten
- Gradaties
g Subfebriele temperatuur: net geen koorts (37,5°C-37,9°C)
g Koorts: +38°C
g Hoge koorts: +40°C
- Koortstypes
g Acute koortsaanval: plots hoge koorts (bv. sepsis)
g Intermitterende koorts: temperatuur daalt binnen 24 uur naar normaalwaarden en
stijgt opnieuw
g Remitterende koorts: opvallende temperatuurvariaties binnen 24 uur à laagst
gemeten temperatuur boven normaalwaarden
g Continu koorts: patiënt heeft gedurende verschillende dagen lichaamstemperatuur
boven 38°C
- Koortsstadia
g Koude rilling: beginstadium oplopende koorts à Snellere pols + AH,
vasoconstrictie (toegaan bloedvaten), verminderde transpiratie
g Koortsverloop à koorts blijft dezelfde peil (evenwicht warmteproductie-
warmteverlies, huid: rood, droog, warm en zweten, urineproductie daalt, droge
lippen, dorst, hoge hart- en ademhalingsfrequentie
g Daling lichaamstemperatuur: temperatuur daalt tot normale waarden à kritische
daling: zeer snel en lytische daling: geleidelijk
- Functie koorts (2-delig) à bacteriële invasie verhinderen
g Temperatuur ongunstig overlevingsklimaat voor binnengedrongen bacteriën
g Hogere stofwisselingssnelheid à verhoogde productie antilichamen (witte
bloedcellen): met mogelijkheid fagocytose
- Behandeling koorts
g Causaal: oorzaak wegnemen (antibiotica om bacteriën te bestrijden)
g Symptomatisch: temperatuur dalende middelen Dafalgan
Ø Ontstekingsproces
- Definitie: reactie lichaam op mechanische/chemische/thermische beschadiging à kan
acuut/chronisch zijn, langdurig verloop
- Symptomen acute oppervlakkige ontsteking
g Roodheid (rubor)
g Zwelling (tumor)
g Warmte (calor)
g Pijn (dolor)
g Functieverlies (functio laesiae) à veroorzaakt door chemische afbraakproducten
van lichaamscellen, toxines bacteriën, vreemde eiwitten
Plaatselijke behandelingen Ø Behandeling lichaamsoppervlakte met warmte/koude à toegepast voor
afremmen/stimuleren van ontstekingsproces die met acute weefselbeschadiging gepaard
gaan (bv. verrekking spier, fractuur en operatie)
Ø Thermotherapie: plaatselijke warmte stimuleert ontstekingsproces
- Elke graad °C toename beschadigde lichaamsdeel à metabolisme +13%
- Bij acute ontsteking = ongeschikt
- Bij subacute en chronische ontsteking = pijnstilling
- Warmte: bevordert herstel weke delen à door toevoer voedingsstoffen/O2 en afvoeren
celresten, ontspannen de spieren (soepeler), remmen OS af, bevordert vasodilatatie:
lokaal op plaats waar ‘pakking’ is aangebracht, in huidvaten distaal tov behandelde
plaats, warmte in onderrug = bloedsomloop/genezing bevorderen in gebied waar directe
warmte toediening niet mogelijk is
Ø Cryotherapie: plaatselijke koude behandeling à voorkeur onmiddellijk na plaatselijke
weefselbeschadiging en gedurende acute ontstekingsfase
- Kou gecombineerd: compressie en omhoog brengen beschadigde lichaamsdeel
- Effect koude heeft remmende werking op: enzymactiviteit stofwisseling (verdere
weefselbeschadiging beperkt), vasoconstrictie: bloedingen/oedeem vermindert,…
2
,Zorg en begeleidende Ø Lichaamsverzorging
maatregelen bij koorts - Dagelijkse wasbeurt
- Verzorging huid, mond, lippen
- Sterk transpireren: bedlinnen/linnen vaak verversen
- Te warm toedekken à transpireren bevorderen (patiënt in badhanddoek)
Ø Profylactische maatregelen
- Decubitus: langdurige bedrust, minder goeie voedingstoestand, slechte conditie
- Trombose: passieve en actieve bewegingen
- Stomatitis: belangrijk bij patiënten met hoge koorts, gebrek aan eetlust
- Pneumonie: belangrijk bij oudere patiënten, aandoeningen van bovenste luchtwegen
- Obstipatie: belangrijk alle koortspatiënten à vochtverlies: uitdroging faeces (laxantia
toedienen na overleg arts)
Ø Ziekenkamer
- Goed geventileerd, fel licht en geluidshinder vermijden
- Niet boven 18°C
Ø Bewaking en controle
- Symptomen koorts(stadia)
- Controle temp.à 2x per dag: ochtend/avond (indien 1x controle: vroege avond)
- Bij koorts: meer controleren (hoge koorts à om 30min)
- Temp. controles à nieuwe patiënt, na operatie en in kraambed
- Bijkomende controles: pols, AH, urine uitscheiding, defecatie, huid, slijmvliezen,
algemene toestand
Ø Mobiliseren
- Bedrust vermindert stofwisselingssnelheid en spieractiviteit à minder warmte
geproduceerd
- Zolang koorts à patiënt bedrust (voelen niet prettig)
Ø Voeding koortspatiënt: aangepaste voeding van belang
- Geen eetlust à toch voldoende voedsel nodig
- Vochttoediening = van belang: vetten/eiwitten à slecht verdragen (koolhydraten)
Lichtzure/zoute dranken à beter verdragen
- Koortsdieet: vleesextracten, bouillon (mineralen aanvullen), koffie en thee
(opwekkend hulpmiddel)
Meten van temperatuur Ø Soorten thermometers
- Lichaamsthermometer:
g Alcoholthermometer
g Digitale thermometer
g Elektronische thermometer (contactpunt in oesophagus)
g Telethermometer (patiënt = verbonden apparaat via electrode in oesophagus)
g Infraroodcamera
- Badthermometer
- Kamerthermometer
Ø Naargelang schaalverdeling
- Celsius: smeltend ijs 0°C à damp kokend water 100°C
- Fahrenheit: smeltend ijs 36°F à damp kokend water 122°C
Ø Methoden voor temperatuuropname
- Axillaire temperatuuropname (onder oksel)
g Indicaties: bij meeste patiënten van toepassing
g Tegenindicaties: bij verwarde/bewusteloze, te magere en nerveuze patiënten,
kinderen
g Voordelen: hygiënisch, meest aangenaam
g Nadelen: resultaat = niet exact à verschuiven, patiënt kan uitkomst beïnvloeden,
relatief lange tijdsduur (7-10 minuten), hoornlaag slechte warmtegeleider
- Temporale arterie infrarood (voorhoofd)
g Voordelen: temperatuur meten zonder lichaam patiënt aan te raken (hygiëne),
risico op besmetting verminderen, minder belastend voor patiënt, risico kwetsuren
minimaal, snel: hoeveelheid IR-straling geregistreerd in paar seconden
g Voorkeurslocatie: voorhoofd à haargroei minimaal: beïnvloed door arteria
temporalis (gegarandeerd goede constante toevoer arteriaal bloed)
3
, - Orale, sublinguale thermometrie (via slijmvliezen: onder tong)
g Indicaties: persoonlijke thermometer patiënt, geen andere mogelijkheden
g Tegenindicaties: mondontstekingen, aandoeningen keel- en neusholte of bovenste
luchtwegen, ouderen, kinderen, comapatiënten, na gebruik warme/koude dranken
g Voordelen: opnametijd = kort (5 min), patiënt kan uitkomst niet beïnvloeden
g Nadelen: minder aangenaam
g Hoogste temperatuur: 0,3°C hoger dan axillaire
- Tympaal: oorthermometer (via infrarood sensor warmte trommelvlies)
g Via membrana tympani: trommelvlies einde uitwendige gehoorgang à via
infrarood sensor warmte trommelvlies
g Voordelen: veilig, gemakkelijke manier digitaal resultaat, snel, minimaal invasief
g Nadelen: niet 3-jarige kinderen, niet nauwkeurig, zorgvuldig = noodzakelijke
meting, beschermdopjes nodig
- Uitvoering volwassene
g Oorschelp naar omhoog/achter trekken om lens thermometer op trommelvlies te
richten
g Risico: niet temperatuur trommelvlies à ligt dicht bij hypothalamus (centrale
kerntemperatuur) maar van gehoorgang à temperatuur = lager dan
kerntemperatuur
g Factoren buitenaf invloed op gemeten temperatuur (bv. gehoorapparaat, oorsmeer)
à gehoorgang vrijkomen
- Rectale temperatuurmeting
g Indicaties: zuigelingen, geriatrie, coma, psychisch gestoorde, patiënten met
nauwkeurige controle
g Tegenindicaties: patiënten met anale en perianale abcessen, darmontstekingen,
zenuwachtige patiënten, patiënten die lavement gekregen hebben
g Voordelen: opnametijd = kort (3 minuten), patiënt kan uitkomst niet beïnvloeden
g Nadelen: minst aangename methode
g Hoogste temperatuur: 0,3°C-0,8°C hoger dan axillair
Ø Aandachtspunten bij gebruik thermometer
- Steriliteit en hygiëne (steeds reinigen en ontsmetten)
- Veiligheid: niet-beschadigde thermometer
- Beleving patiënt en comfort: bezorg geen angst bij temperatuurstijging
- Zelfzorg en inspraak: laat patiënt thermometer zelf steken
- Ergonomie: installeer patiënt op gepaste werkhoogte
- Economie: voorkom breken thermometer
Vitale functie: Ademhaling
Ademhaling Ø Normaal: vanzelf, geluidloos
Ø Uitwendig zichtbaar: thorax, abdomen (2 holtes in menselijke romp gescheiden door
middenrif)
Ø Inademen (mengsel: N2, O2, H2O, CO2) à in luchtwegen (eigenschappen veranderen) bv.
lucht warmer, meer waterdamp, minder zuurstof door mengen vorige ademhalingscyclus
3 processen van belang voor Ø Ventilatie: mechanisme uitwisseling lucht tussen buitenwereld en longen
transport zuurstof (O2) en - Inademing: inspiratie à actieve fase: vereist contractie spieren
koolstofdioxide (CO2) - Uitademing: expiratie à passieve fase: door ontspannen ademhalingsspieren gaat
longweefsel elastisch terugveren
Ø Diffusie: gassen verplaatsen van longblaasjes naar bloed en omgekeerd
Ø Perfusie: cellen (weefsels) nemen zuurstof op en geven afvalstoffen af aan bloedbaan
Soorten ademhaling Ø Costale ademhaling: samentrekken uitwendige tussenribspieren (m. intercostalis externi)
- Thorax verruimt breedte en voor naar achter
Ø Abdominale ademhaling: samentrekken diafragma (koepelvormige diafragma wordt
afgeplat en weggeduwd)
- Thorax verruimt in lengte
Ø Costo-abdominale ademhaling: combinatie (meest voorkomend)
- Gevolg spiercontractie diafragma en m.intercostalis externi: uitzetten thorax +
ontplooien longen dmv pleura à druk longen negatief tov buitenlucht (lucht stroomt
longen binnen)
4
Vitale functies
Vitale functie: Definitie
Levensreddend handelen Ø Functies waarvan uitval leiden tot levensbedreigende situaties
- Bewustzijn (BWZ)
- Bloedcirculatie (Circ)
- Ademhaling (AH)
Klinische situatie Ø Lichamelijke functies gereguleerd: centraal zenuwstelsel (essentieel: functioneren lichaam)
Ø Bloedcirculatie (pols en bloeddruk (= RR)), Ademhaling (AH), Lichaamstemperatuur
Vitale parameters Ø Veranderlijke grootheid die proces beïnvloedt (elke parameter op zichzelf belangrijk)
- Ademfrequentie: 12/min
- Hartfrequentie: 75 slagen/min
- RR/Bloeddruk: 120/80 mmHg
- BWZ/Bewustzijn: alert, aanspreken, pijn
Vitale functie: Lichaamstemperatuur
Lichaamstemperatuur Ø Homeostase: evenwicht warmteproductie-warmteverlies à geregeld in
thermoregulatiecentrum in hypothalamus
Ø Temperatuur mens: 36°C-37°C
Ø Temperatuur niet overal gelijk à lichaamstemperatuur = kerntemperatuur (temp. in
diepliggende weefsels lichaam) « schiltemperatuur (temp. van huid)
Factoren die Ø Fysiologische (normaal) schommelingen: spijsvertering, leeftijd (kinderen:
lichaamstemperatuur verhoudingsgewijs groter opp. en ouderen: trager metabolisme), tijdstip (ochtend-laag en
beïnvloeden avond-hoog), hormonaal (menstruatie), omgevingstemperatuur (sauna)
Pathologische (afwijkende) Ø Hypothermie
schommelingen - Definitie: elke daling lager dan 36°C (axillaire afnames)
- Gevolgen: warmteproducerend deel hypothalamus gestimuleerd à mechanisme in
gang:
g Toename waakzaamheid, spieractiviteit, beweging, rillen
g Stimulatie OS (orthosympatisch) zenuwstelsel: afgifte adrenaline (ADR) +
noradrenaline (NOR) en stimulatie thyroid (schildklier): verhoging
celstofwisseling à kippenvel (vasoconstrictie: bleke, koude huid, geen
transpiratie)
- Oorzaken
g Afkoeling (omgevingstemperatuur)
g Ontoereikende voeding (minder warmteproductie + atrofie isolerende vetlaag)
g Letsel centraal zenuwstelsel, shock (circulatieprobleem)
g Toxische stoffen (medicatie/alcohol)
g Kunstmatige hypothermie: bv. bodycooling neonaten bij perinatale asfyxie
- Behandeling
g Causaal: oorzaak wegnemen (afkoeling beletten)
g Symptomatisch: symptomen behandelen (opwarmen)
Ø Hyperthermie
- Definitie
g Axillaire lichaamstemperatuur hoger dan 41°C (ookal is streefdoel hypothalamus
37°C)
g Geen koorts! = niet veroorzaakt door pyrogenen à lichaam produceert en
neemt meer warmte op uit omgeving dan het kan afstaan
- Oorzaken
g Onvoldoende warmteverlies (bv. warmte/vochtige atmosfeer)
g Verhoogde warmteproductie (bv. zware inspanning in warme omgeving)
g Letsels thermoregulatiecentrum in hersenen
Ø Koorts/pyrexie
- Definitie: stijging lichaamstemperatuur boven 38°C omdat hypothalamus normwaarde
hoger instelt
1
, - Oorzaken: pyrogenen à afbraakproducten lichaamscellen, toxines bacteriën, vreemde
eiwitten
- Gradaties
g Subfebriele temperatuur: net geen koorts (37,5°C-37,9°C)
g Koorts: +38°C
g Hoge koorts: +40°C
- Koortstypes
g Acute koortsaanval: plots hoge koorts (bv. sepsis)
g Intermitterende koorts: temperatuur daalt binnen 24 uur naar normaalwaarden en
stijgt opnieuw
g Remitterende koorts: opvallende temperatuurvariaties binnen 24 uur à laagst
gemeten temperatuur boven normaalwaarden
g Continu koorts: patiënt heeft gedurende verschillende dagen lichaamstemperatuur
boven 38°C
- Koortsstadia
g Koude rilling: beginstadium oplopende koorts à Snellere pols + AH,
vasoconstrictie (toegaan bloedvaten), verminderde transpiratie
g Koortsverloop à koorts blijft dezelfde peil (evenwicht warmteproductie-
warmteverlies, huid: rood, droog, warm en zweten, urineproductie daalt, droge
lippen, dorst, hoge hart- en ademhalingsfrequentie
g Daling lichaamstemperatuur: temperatuur daalt tot normale waarden à kritische
daling: zeer snel en lytische daling: geleidelijk
- Functie koorts (2-delig) à bacteriële invasie verhinderen
g Temperatuur ongunstig overlevingsklimaat voor binnengedrongen bacteriën
g Hogere stofwisselingssnelheid à verhoogde productie antilichamen (witte
bloedcellen): met mogelijkheid fagocytose
- Behandeling koorts
g Causaal: oorzaak wegnemen (antibiotica om bacteriën te bestrijden)
g Symptomatisch: temperatuur dalende middelen Dafalgan
Ø Ontstekingsproces
- Definitie: reactie lichaam op mechanische/chemische/thermische beschadiging à kan
acuut/chronisch zijn, langdurig verloop
- Symptomen acute oppervlakkige ontsteking
g Roodheid (rubor)
g Zwelling (tumor)
g Warmte (calor)
g Pijn (dolor)
g Functieverlies (functio laesiae) à veroorzaakt door chemische afbraakproducten
van lichaamscellen, toxines bacteriën, vreemde eiwitten
Plaatselijke behandelingen Ø Behandeling lichaamsoppervlakte met warmte/koude à toegepast voor
afremmen/stimuleren van ontstekingsproces die met acute weefselbeschadiging gepaard
gaan (bv. verrekking spier, fractuur en operatie)
Ø Thermotherapie: plaatselijke warmte stimuleert ontstekingsproces
- Elke graad °C toename beschadigde lichaamsdeel à metabolisme +13%
- Bij acute ontsteking = ongeschikt
- Bij subacute en chronische ontsteking = pijnstilling
- Warmte: bevordert herstel weke delen à door toevoer voedingsstoffen/O2 en afvoeren
celresten, ontspannen de spieren (soepeler), remmen OS af, bevordert vasodilatatie:
lokaal op plaats waar ‘pakking’ is aangebracht, in huidvaten distaal tov behandelde
plaats, warmte in onderrug = bloedsomloop/genezing bevorderen in gebied waar directe
warmte toediening niet mogelijk is
Ø Cryotherapie: plaatselijke koude behandeling à voorkeur onmiddellijk na plaatselijke
weefselbeschadiging en gedurende acute ontstekingsfase
- Kou gecombineerd: compressie en omhoog brengen beschadigde lichaamsdeel
- Effect koude heeft remmende werking op: enzymactiviteit stofwisseling (verdere
weefselbeschadiging beperkt), vasoconstrictie: bloedingen/oedeem vermindert,…
2
,Zorg en begeleidende Ø Lichaamsverzorging
maatregelen bij koorts - Dagelijkse wasbeurt
- Verzorging huid, mond, lippen
- Sterk transpireren: bedlinnen/linnen vaak verversen
- Te warm toedekken à transpireren bevorderen (patiënt in badhanddoek)
Ø Profylactische maatregelen
- Decubitus: langdurige bedrust, minder goeie voedingstoestand, slechte conditie
- Trombose: passieve en actieve bewegingen
- Stomatitis: belangrijk bij patiënten met hoge koorts, gebrek aan eetlust
- Pneumonie: belangrijk bij oudere patiënten, aandoeningen van bovenste luchtwegen
- Obstipatie: belangrijk alle koortspatiënten à vochtverlies: uitdroging faeces (laxantia
toedienen na overleg arts)
Ø Ziekenkamer
- Goed geventileerd, fel licht en geluidshinder vermijden
- Niet boven 18°C
Ø Bewaking en controle
- Symptomen koorts(stadia)
- Controle temp.à 2x per dag: ochtend/avond (indien 1x controle: vroege avond)
- Bij koorts: meer controleren (hoge koorts à om 30min)
- Temp. controles à nieuwe patiënt, na operatie en in kraambed
- Bijkomende controles: pols, AH, urine uitscheiding, defecatie, huid, slijmvliezen,
algemene toestand
Ø Mobiliseren
- Bedrust vermindert stofwisselingssnelheid en spieractiviteit à minder warmte
geproduceerd
- Zolang koorts à patiënt bedrust (voelen niet prettig)
Ø Voeding koortspatiënt: aangepaste voeding van belang
- Geen eetlust à toch voldoende voedsel nodig
- Vochttoediening = van belang: vetten/eiwitten à slecht verdragen (koolhydraten)
Lichtzure/zoute dranken à beter verdragen
- Koortsdieet: vleesextracten, bouillon (mineralen aanvullen), koffie en thee
(opwekkend hulpmiddel)
Meten van temperatuur Ø Soorten thermometers
- Lichaamsthermometer:
g Alcoholthermometer
g Digitale thermometer
g Elektronische thermometer (contactpunt in oesophagus)
g Telethermometer (patiënt = verbonden apparaat via electrode in oesophagus)
g Infraroodcamera
- Badthermometer
- Kamerthermometer
Ø Naargelang schaalverdeling
- Celsius: smeltend ijs 0°C à damp kokend water 100°C
- Fahrenheit: smeltend ijs 36°F à damp kokend water 122°C
Ø Methoden voor temperatuuropname
- Axillaire temperatuuropname (onder oksel)
g Indicaties: bij meeste patiënten van toepassing
g Tegenindicaties: bij verwarde/bewusteloze, te magere en nerveuze patiënten,
kinderen
g Voordelen: hygiënisch, meest aangenaam
g Nadelen: resultaat = niet exact à verschuiven, patiënt kan uitkomst beïnvloeden,
relatief lange tijdsduur (7-10 minuten), hoornlaag slechte warmtegeleider
- Temporale arterie infrarood (voorhoofd)
g Voordelen: temperatuur meten zonder lichaam patiënt aan te raken (hygiëne),
risico op besmetting verminderen, minder belastend voor patiënt, risico kwetsuren
minimaal, snel: hoeveelheid IR-straling geregistreerd in paar seconden
g Voorkeurslocatie: voorhoofd à haargroei minimaal: beïnvloed door arteria
temporalis (gegarandeerd goede constante toevoer arteriaal bloed)
3
, - Orale, sublinguale thermometrie (via slijmvliezen: onder tong)
g Indicaties: persoonlijke thermometer patiënt, geen andere mogelijkheden
g Tegenindicaties: mondontstekingen, aandoeningen keel- en neusholte of bovenste
luchtwegen, ouderen, kinderen, comapatiënten, na gebruik warme/koude dranken
g Voordelen: opnametijd = kort (5 min), patiënt kan uitkomst niet beïnvloeden
g Nadelen: minder aangenaam
g Hoogste temperatuur: 0,3°C hoger dan axillaire
- Tympaal: oorthermometer (via infrarood sensor warmte trommelvlies)
g Via membrana tympani: trommelvlies einde uitwendige gehoorgang à via
infrarood sensor warmte trommelvlies
g Voordelen: veilig, gemakkelijke manier digitaal resultaat, snel, minimaal invasief
g Nadelen: niet 3-jarige kinderen, niet nauwkeurig, zorgvuldig = noodzakelijke
meting, beschermdopjes nodig
- Uitvoering volwassene
g Oorschelp naar omhoog/achter trekken om lens thermometer op trommelvlies te
richten
g Risico: niet temperatuur trommelvlies à ligt dicht bij hypothalamus (centrale
kerntemperatuur) maar van gehoorgang à temperatuur = lager dan
kerntemperatuur
g Factoren buitenaf invloed op gemeten temperatuur (bv. gehoorapparaat, oorsmeer)
à gehoorgang vrijkomen
- Rectale temperatuurmeting
g Indicaties: zuigelingen, geriatrie, coma, psychisch gestoorde, patiënten met
nauwkeurige controle
g Tegenindicaties: patiënten met anale en perianale abcessen, darmontstekingen,
zenuwachtige patiënten, patiënten die lavement gekregen hebben
g Voordelen: opnametijd = kort (3 minuten), patiënt kan uitkomst niet beïnvloeden
g Nadelen: minst aangename methode
g Hoogste temperatuur: 0,3°C-0,8°C hoger dan axillair
Ø Aandachtspunten bij gebruik thermometer
- Steriliteit en hygiëne (steeds reinigen en ontsmetten)
- Veiligheid: niet-beschadigde thermometer
- Beleving patiënt en comfort: bezorg geen angst bij temperatuurstijging
- Zelfzorg en inspraak: laat patiënt thermometer zelf steken
- Ergonomie: installeer patiënt op gepaste werkhoogte
- Economie: voorkom breken thermometer
Vitale functie: Ademhaling
Ademhaling Ø Normaal: vanzelf, geluidloos
Ø Uitwendig zichtbaar: thorax, abdomen (2 holtes in menselijke romp gescheiden door
middenrif)
Ø Inademen (mengsel: N2, O2, H2O, CO2) à in luchtwegen (eigenschappen veranderen) bv.
lucht warmer, meer waterdamp, minder zuurstof door mengen vorige ademhalingscyclus
3 processen van belang voor Ø Ventilatie: mechanisme uitwisseling lucht tussen buitenwereld en longen
transport zuurstof (O2) en - Inademing: inspiratie à actieve fase: vereist contractie spieren
koolstofdioxide (CO2) - Uitademing: expiratie à passieve fase: door ontspannen ademhalingsspieren gaat
longweefsel elastisch terugveren
Ø Diffusie: gassen verplaatsen van longblaasjes naar bloed en omgekeerd
Ø Perfusie: cellen (weefsels) nemen zuurstof op en geven afvalstoffen af aan bloedbaan
Soorten ademhaling Ø Costale ademhaling: samentrekken uitwendige tussenribspieren (m. intercostalis externi)
- Thorax verruimt breedte en voor naar achter
Ø Abdominale ademhaling: samentrekken diafragma (koepelvormige diafragma wordt
afgeplat en weggeduwd)
- Thorax verruimt in lengte
Ø Costo-abdominale ademhaling: combinatie (meest voorkomend)
- Gevolg spiercontractie diafragma en m.intercostalis externi: uitzetten thorax +
ontplooien longen dmv pleura à druk longen negatief tov buitenlucht (lucht stroomt
longen binnen)
4
