Samenvatting Persoonlijkheidspsychologie

Inleiding Persoonlijkheidspsychologie
1. Definitie persoonlijkheid
- Van Dale: de som van iemands hoedanigheden, eigenschappen en karaktertrekken,
waardoor hij tot individu wordt
o Individualiteit, personaliteit
- Verzameling van psychologische trekken
o Trekken (traits): eigenschappen die verschillen, gelijkenissen tussen mensen
beschrijven
o Gemiddelde neigingen (average tendencies)
o Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
- Mechanismen
o Cognitieve processen van infoverwerking
o Input  beslissingsregels: ‘als … dan …’  output
 Als trek X, dan gedrag Y
- Binnen een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn
o PH is intern
o Georganiseerd: geen willekeurige verzameling elementen, maar een
coherent, samenhangend geheel
o Relatief stabiel in tijd en consistent over situaties
- Interacties met en aanpassingen aan
o Interactie persoon – omgeving is complex
 Perceptie
 Selectie
 Uitlokking
o Adaptief functioneren
- Intrapsychische, fysieke en sociale omgeving
- Omgeving stelt uitdaginen
o Fysiek: overleving, veiligheid
o Sociaal: liefde, respect, erbij horen
o Intrapsychisch: eigenwaarde

2. Terminologie




Individuele verschillen

Persoonlijkheid

Temperament




1

, 3. Persoonlijkheidspsychologie
- Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van PH
- Begrijpen van individuele verschillen tussen mensen

Impliciete PHtheorieën (stereotypen) Wetenschappelijke PHtheorieën
 Intuïtief  Beschrijven van menselijke
 Selectieve waarneming kenmerken
 Vaak evaluatief  PH als psychologisch construct: niet
direct observeerbaar, determinant
van gedrag

3.1 Drie analyseniveaus
- Op een bepaalde manier zoals alle, sommige, niemand anders

Analyseniveau Vb
Human nature (universeel)  De behoefte ergens
Zoals alle anderen
bij te horen
Individuele en  Variaties in behoefte
groepsverschillen ergens bij te horen
 Variaties in dimensie
Zoals sommige anderen
intro- en extraversie
 Verschillen man –
vrouw
Individuele uniciteit  Iemands unieke,
Zoals niemand anders typerende manier
van boos worden

Nomothetisch onderzoek Idiografisch onderzoek
 Bestuderen van groepen,  Bestuderen van 1 individu
steekproeven
 Focus: gelijkenissen tussen groepen  Focus: uniciteit van individu
 Doel: universele wetmatigheden  Doel: diepgaand begrip van individu
over mens, basisstructuur PH
 Methode: zelfrapportage,  Methode: case study,
statistische analyses (kwantitatief) psychobiografie, dagboek
(kwalitatief)
 Nadeel: weinig kennis over  Nadeel: moeilijk generaliseerbaar
complexiteit, dynamiek binnen
individu

3.2 Theorie vs. Onderzoek
3.2.1 Persoonlijkheidstheorieën
- Een goede theorie
o Richtlijnen voor verder onderzoek
o Verklaren en organiseren reeds bestaande bevindingen
o Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomen

2

, - Theorie – overtuiging
o Bv. astrologie
- Wetenschappelijke evaluatiecriteria (5x):
o Volledigheid
o Heuristische waarde
o Toetsbaarheid
o Spaarzaamheid (parsimony)
o Compatibiliteit en integratie
- Ultieme theorie?
- Grote verscheidenheid




3

, Dispositionele theorieën
1. Wat zijn persoonlijkheidstrekken?
- Fundamentele + universele bouwstenen van persoonlijkheid
o Beperkt aantal basiskenmerken aanwezig
o ‘Duploblokken’
- Typerende kenmerken
- Karakteristieke eigenschappen
- Dispositie
= geneigdheid om zich op een bepaalde manier te gedragen
o ‘Trek’
o Eigenschap die in aanleg aanwezig is
- Uitgangspunten van trektheorie (2x):
1. Relatief stabiel in tijd
2. Relatief consistent over situaties
 Voorwaarden voor stabiele persoonlijkheidswaarde
- Persoonlijkheidspathologie

Hoe beschrijven?
- Adjectieven en ZN
- Soms: zinnen
o Vrije beschrijvingen

1.1 Verschillende visies definitie trek
2 verschillende visies:
1. Trekken als interne, causale eigenschappen
o Inwendig
o Verklarend voor gedrag van binnenuit
o Soms: sluimerend aanwezig (geen directe manifestatie in het gedrag)
o Veronderstelling van oorzakelijk verband
2. Trekken als louter beschrijvende termen
o Geen veronderstellingen over oorzaak van gedrag
o Trekken zijn categorie van handelingen die vaak voorkomen bij een individu

2. Identificeren van trekken
2 benaderingen om iemand zijn PH helemaal te beschrijven:
1. Lexicale benadering
o Lexicale hypothese
= belangrijke, relevante individuele verschillen zijn gecodeerd in onze taal
o Belangrijkheid van trekken bepaald door criteria (3x)
 Gebruiksfrequentie: dagdagelijks gebruik?
 Synoniemfrequentie: veel synoniemen?
 Cross-culturele universaliteit: hoeveel culturen?
o Woordenboekstudies: adjectieven  passief
o Studie van de vrije beschrijvingen: actieve WS
 Bepalend of trek wordt opgenomen in overkoepelend domein


4