Ouverture: de dag waarop twee revoluties elkaar kruisten
- Lodewijk XVI: 14 juli 1789 -> rien
- koninklijke capitulatie -> feitelijk
= de koning had nog nt met zoveel woorden aanvaard en onderschreven dat
de constitutionele macht was vergleden nr de Nationale Vergadering
De lange aanloop naar de revolutie (1763-1789)
De Zevenjarige oorlog en de strijd tss koning en parlementen onder
Lodewijk XV
- De Zevenjarige Oorlog (1756-1763) -> verre oorzaak vr de Franse Revolutie
- renversement des alliances = na jaren v moeizame voorbereidingen sloten
Versailles en Wenen een alliantie -> Wenen zijn bondgenootschap met de
Britse monarchie brak
- Frankrijk en bondgenoot Spanje verloren de koloniale en maritieme oorlog in
N-Amerika, de Caraïben en Indië tegen GB
- => Vrede van Parijs (1763): Frankrijk kreeg bezittingen in Indië en de
suikereilanden in Caraïben terug MAAR verlies koloniale rijk in N-Amerika
- + enorme oorlogsschuld in Frankrijk
- financiële problemen -> nood aan een grote hervorming vh belastingstelsel +
meer efficiënte en goedkopere belastinginning
- enige oplossing een radicale hervorming waarin algemene belastingen
zouden worden ingevoerd die ied zou moeten betalen -> door OH zelf worden
geïnd
- enorme druk op regime vd Franse monarchie obv samenwerking tss
geprivilegieerde standen, de provinciale en lokale besturen en de koninklijke
regering en het hof
- Franse standenmaatschappij = positie bepaald door de rechten, privileges en
gunsten die aan stand, stad, streek of familie waren toebedeeld
-> rechtsmacht en patronage vd koning = uiteindelijke bron v deze rechten,
privileges en gunsten
- koning =
1) bemiddelaar tss de standen en machten in de samenleving
2) bewaker v eenieders rechten en vrijheden
3) belichaamde de hiërarchische orde vd samenleving
- fiscale hervorming -> door al deze banden snijden + essentie vd
standenmaatschappij in vraag
, - parlementen: slaagden er keer op keer in met hun remonstranties en
weigering om wetten te registreren, om fiscale wetten tegen te houden, te
vertragen of de uitvoering ervan te blokkeren
-> grote verdedigers vd voorrechten vd adel, de clerus en vooral zichzelf als
dragers vd hoogste jurisdictie in het land na de koning
-> bescherming fundamentele wetten vh koninkrijk => regels vd
standenmaatschappij
- 1768: benoeming Mapeou door Lodewijk XV tot kanselier
= onderhandeling met de parlementen over de wetgeving
- koninklijk edict van eind 1770 = veroordeelde parlementen en andere
soevereine rechtbanken samen, als een eengemaakt lichaam, de Franse
natie te vertegenwoordigen + recht hadden de koninklijke wetten te
beoordelen op hun conformiteit met de rede, de rechtvaardigheid en het
hogere recht
- lit de justice -> volstond nt om het verzet te breken
- DUS alle leden vd parlementen uit hun zetel verbannen
- De Grote Raad -> tijdelijk functies vd parlementen overname
- afschaffing verhandelbbaarheid vd ambten
De hervormingspogingen onder Lodewijk XVI en de Amerikaanse
Revolutie (1774-1786)
- aantreden 1774: Lodewijk XVI
- 1775: herstelde parlementen en liet magistraten terugkeren
- benoeming Turgot als minister van Financiën
- fysiocraten: mogelijkheid v economische groei
- -> toename vd productie in de landbouw en de ambachtelijke nijverheid =>
verminderen v reguleringen die het vrij gebruik v eigendom en arbeid in de
weg stonden
- vanaf 1775: reeks ingrijpende economische maatregelen in de hoop de
productie en fiscale inkomsten te stimuleren
- -> afschaffing vd regulering vd graanhandel: broodprijzen onder controle
- MAAR grote volksopstand, die bloedig onderdruk werd
- -> afschaffing corvée = landarbeiders verplicht karweien moesten doen vr het
onderhoud vd wegen en het openbaar domein
- 1776: Turgot ten val
- -> harde verzet tegen een mogelijke Franse interventie aan de zijde vd
Amerikanen in de burgeroorlog aan de overkant vd Atlantische Oceaan +
enorme kosten vr nieuwe oorlog
- => verzette zich om financiële reden tegen de door de koning gewenste
uitbouw vd vloot
, - Necker: nieuwe leningen en door besparingen, onder meer op het hof en het
aantal renten en ambten
- -> netwerk en reputatie bij de kredietverstrekkers slaagde hij er keer op keer
in leningen te verkrijgen MAAR tegen stijgende intresten
- => buitensporige groei vd openbare schuld
- 1781: ontslag aanvaard door koning
- -> voorgesteld om provinciale assemblees in te stellen in 2 provincies,
teneinde met hen over nieuwe belastingen te overleggen
MET één kamer met vertegenwoordigers vd 3 standen samen
- -> poging om nieuwe lening te krijgen en de financiële markten gerust stellen
=> 1781: publicatie cijfers vh overheidsbudget (leugenachtig)
- gevolg: latere ministers stelden dat hervormingen dringend nodig
- -> nt geloofd OF zelf verantwoordelijk gesteld
- nt meer oplosbaar
- slaagde erin de schuld daarvoor af te wentelen op zijn opvolgers, de koningin
en de koning
- Calonne: nieuwe minister van Financiën
- afrekenen met de naweeën vd oorlog
- handelsverdrag uit 1778 wel toegang tot de N-Amerikaanse markt MAAR
verder nauwelijks winst voor zichzelf
- maatregelen tot stimulering vd koloniale en internationale handel =>
belangrijke potentiële bronnen voor nieuwe inkomsten
- 1786: vrijhandelsverdrag met GB -> toevloed v Britse industriële producten
- => crisis vd nijverheid en grote werkloosheid
- na twaalf jaar op de troon: Lodewijk XVI
- -> nt in geslaagd om een ernstige hervorming vd economie, de fiscaliteit of
het overheidsapparaat op gang te krijgen
- Marie Antoinette
- le parti de la reine= kliek v misnoegde en/of overambitieuze hovelingen
- = stabiele bron v macht, aanzien en patronage voor zij die zich op haar gunst
en steun beriepen
- -> groot machtsblok aan het hof dat op termijn een eigen koers ging varen
- mikpunt: alle kritiek over de spilzucht en losbandigheid aan het hof
- de affaire vd halsketting (1785-1786) = oplichters haar naam onterecht
misbruikten om kardinaal Louis de Rohan, zogenaamd voor haar rekening,
een fenomenaal dure halsketting te laten kopen, leidde tot groot schandaal
-> vrijspraak aangehouden kardinaal door Parlement v Parijs
-> gevolg v jaren v spanningen tss de regering en het Parlement v Parijs OOK
tweespalt onder de ministers vd koning
- Lodewijk XVI: 14 juli 1789 -> rien
- koninklijke capitulatie -> feitelijk
= de koning had nog nt met zoveel woorden aanvaard en onderschreven dat
de constitutionele macht was vergleden nr de Nationale Vergadering
De lange aanloop naar de revolutie (1763-1789)
De Zevenjarige oorlog en de strijd tss koning en parlementen onder
Lodewijk XV
- De Zevenjarige Oorlog (1756-1763) -> verre oorzaak vr de Franse Revolutie
- renversement des alliances = na jaren v moeizame voorbereidingen sloten
Versailles en Wenen een alliantie -> Wenen zijn bondgenootschap met de
Britse monarchie brak
- Frankrijk en bondgenoot Spanje verloren de koloniale en maritieme oorlog in
N-Amerika, de Caraïben en Indië tegen GB
- => Vrede van Parijs (1763): Frankrijk kreeg bezittingen in Indië en de
suikereilanden in Caraïben terug MAAR verlies koloniale rijk in N-Amerika
- + enorme oorlogsschuld in Frankrijk
- financiële problemen -> nood aan een grote hervorming vh belastingstelsel +
meer efficiënte en goedkopere belastinginning
- enige oplossing een radicale hervorming waarin algemene belastingen
zouden worden ingevoerd die ied zou moeten betalen -> door OH zelf worden
geïnd
- enorme druk op regime vd Franse monarchie obv samenwerking tss
geprivilegieerde standen, de provinciale en lokale besturen en de koninklijke
regering en het hof
- Franse standenmaatschappij = positie bepaald door de rechten, privileges en
gunsten die aan stand, stad, streek of familie waren toebedeeld
-> rechtsmacht en patronage vd koning = uiteindelijke bron v deze rechten,
privileges en gunsten
- koning =
1) bemiddelaar tss de standen en machten in de samenleving
2) bewaker v eenieders rechten en vrijheden
3) belichaamde de hiërarchische orde vd samenleving
- fiscale hervorming -> door al deze banden snijden + essentie vd
standenmaatschappij in vraag
, - parlementen: slaagden er keer op keer in met hun remonstranties en
weigering om wetten te registreren, om fiscale wetten tegen te houden, te
vertragen of de uitvoering ervan te blokkeren
-> grote verdedigers vd voorrechten vd adel, de clerus en vooral zichzelf als
dragers vd hoogste jurisdictie in het land na de koning
-> bescherming fundamentele wetten vh koninkrijk => regels vd
standenmaatschappij
- 1768: benoeming Mapeou door Lodewijk XV tot kanselier
= onderhandeling met de parlementen over de wetgeving
- koninklijk edict van eind 1770 = veroordeelde parlementen en andere
soevereine rechtbanken samen, als een eengemaakt lichaam, de Franse
natie te vertegenwoordigen + recht hadden de koninklijke wetten te
beoordelen op hun conformiteit met de rede, de rechtvaardigheid en het
hogere recht
- lit de justice -> volstond nt om het verzet te breken
- DUS alle leden vd parlementen uit hun zetel verbannen
- De Grote Raad -> tijdelijk functies vd parlementen overname
- afschaffing verhandelbbaarheid vd ambten
De hervormingspogingen onder Lodewijk XVI en de Amerikaanse
Revolutie (1774-1786)
- aantreden 1774: Lodewijk XVI
- 1775: herstelde parlementen en liet magistraten terugkeren
- benoeming Turgot als minister van Financiën
- fysiocraten: mogelijkheid v economische groei
- -> toename vd productie in de landbouw en de ambachtelijke nijverheid =>
verminderen v reguleringen die het vrij gebruik v eigendom en arbeid in de
weg stonden
- vanaf 1775: reeks ingrijpende economische maatregelen in de hoop de
productie en fiscale inkomsten te stimuleren
- -> afschaffing vd regulering vd graanhandel: broodprijzen onder controle
- MAAR grote volksopstand, die bloedig onderdruk werd
- -> afschaffing corvée = landarbeiders verplicht karweien moesten doen vr het
onderhoud vd wegen en het openbaar domein
- 1776: Turgot ten val
- -> harde verzet tegen een mogelijke Franse interventie aan de zijde vd
Amerikanen in de burgeroorlog aan de overkant vd Atlantische Oceaan +
enorme kosten vr nieuwe oorlog
- => verzette zich om financiële reden tegen de door de koning gewenste
uitbouw vd vloot
, - Necker: nieuwe leningen en door besparingen, onder meer op het hof en het
aantal renten en ambten
- -> netwerk en reputatie bij de kredietverstrekkers slaagde hij er keer op keer
in leningen te verkrijgen MAAR tegen stijgende intresten
- => buitensporige groei vd openbare schuld
- 1781: ontslag aanvaard door koning
- -> voorgesteld om provinciale assemblees in te stellen in 2 provincies,
teneinde met hen over nieuwe belastingen te overleggen
MET één kamer met vertegenwoordigers vd 3 standen samen
- -> poging om nieuwe lening te krijgen en de financiële markten gerust stellen
=> 1781: publicatie cijfers vh overheidsbudget (leugenachtig)
- gevolg: latere ministers stelden dat hervormingen dringend nodig
- -> nt geloofd OF zelf verantwoordelijk gesteld
- nt meer oplosbaar
- slaagde erin de schuld daarvoor af te wentelen op zijn opvolgers, de koningin
en de koning
- Calonne: nieuwe minister van Financiën
- afrekenen met de naweeën vd oorlog
- handelsverdrag uit 1778 wel toegang tot de N-Amerikaanse markt MAAR
verder nauwelijks winst voor zichzelf
- maatregelen tot stimulering vd koloniale en internationale handel =>
belangrijke potentiële bronnen voor nieuwe inkomsten
- 1786: vrijhandelsverdrag met GB -> toevloed v Britse industriële producten
- => crisis vd nijverheid en grote werkloosheid
- na twaalf jaar op de troon: Lodewijk XVI
- -> nt in geslaagd om een ernstige hervorming vd economie, de fiscaliteit of
het overheidsapparaat op gang te krijgen
- Marie Antoinette
- le parti de la reine= kliek v misnoegde en/of overambitieuze hovelingen
- = stabiele bron v macht, aanzien en patronage voor zij die zich op haar gunst
en steun beriepen
- -> groot machtsblok aan het hof dat op termijn een eigen koers ging varen
- mikpunt: alle kritiek over de spilzucht en losbandigheid aan het hof
- de affaire vd halsketting (1785-1786) = oplichters haar naam onterecht
misbruikten om kardinaal Louis de Rohan, zogenaamd voor haar rekening,
een fenomenaal dure halsketting te laten kopen, leidde tot groot schandaal
-> vrijspraak aangehouden kardinaal door Parlement v Parijs
-> gevolg v jaren v spanningen tss de regering en het Parlement v Parijs OOK
tweespalt onder de ministers vd koning
