Historisch overzicht van de wijsbegeerte
1. Kennis, Wetenschap en Wijsbegeerte
1.1. Wijsbegeerte als wetenschappelijke discipline
In de wijsbegeerte is er weinig eensgezindheid over wat waar is en hoe we dingen moeten aanpakken. In de
meeste andere wetenschappen is die eensgezindheid er echter wel. Wijsbegeerte houdt zich dus bezig met
de problemen waarvoor we nog geen duidelijke wetenschappelijke oplossing hebben.
1.2. Kennis vs Wetenschap
Wijsbegeerte is een manier van denken gericht op kennisverwerving. Met ‘kennis’
bedoelen we de ideeën, voorstellingen of overtuigingen waarvan we aannemen dat
ze overeenkomen met de werkelijkheid, zodat we voorspellingen kunnen doen. Met
wetenschap bedoelen we de activiteit gericht op het verkrijgen van zo’n kennis. Een
wetenschap is een geheel uitspraken, wetten of theorieën over een probleemgebied.
1.3. De indeling van de wetenschappen op basis van methode
Enerzijds zijn er de deductieve of formele wetenschappen (wiskunde, logica…), die ons op zichzelf niets leren
over de werkelijkheid, maar ons wel de vormen geven om erover na te denken en uitspraken te formuleren.
Anderzijds zijn er de inductieve- of ervaringswetenschappen, waarin we onderzoeken hoe de werkelijkheid
in elkaar zit. Deze ervaringswetenschappen kunnen we verder onderverdelen in drie wetenschapsgebieden,
namelijk natuur-, cultuur- en gedragswetenschappen. De natuurwetenschappen bestuderen de wetten van
de dode materie en van levende wezens. De cultuurwetenschappen bestuderen de producten van menselijke
creativiteit (bv. kunst). De gedragswetenschappen bestuderen het gedrag van de mens als individu of in groep.
1.4. Taboe, magie, magisch denken, wijsheidsspreuken en mythen
Naast de wetenschappen bestaan er ook tal van culturele en religieuze vormen van denken en handelen die
niet op een wetenschappelijke methode steunen. De term taboe verwijst naar de voorwerpen of handelingen
die bij een bepaalde groep verboden zijn. Magie zijn rituelen of bezweringen waarmee men via denkbeeldige,
‘onmogelijke’ wetmatigheden een doel wil bereiken, waarbij we een onderscheid maken tussen afweermagie,
productieve witte magie en destructieve zwarte magie. Magisch denken echter is het
geloof dat je met rituelen of bezweringen uit magie de werkelijkheid kan beïnvloeden.
Wijsheidsspreuken zijn korte overgeleverde raadgevingen voor het handelen in een
leven, bv: ‘Spreuken’ uit het Oude Testament. Ten slotte zijn er nog mythen, namelijk
verhalen waaraan mensen betekenis geven en meerdere functies kunnen vervullen,
zoals het verklaren hoe dingen zijn ontstaan, het gemeenschapsgevoel versterken…
, 1.5. De grote wereld- of openbaringsgodsdiensten
De grote wereld- of openbaringsgodsdiensten, die vanaf het 1ste millenium voor Christus opkwamen, delen
vier hoofdkenmerken. In tegenstelling tot de mytische geloofsovertuigen, die hun geloof beperken tot slechts
één volk, richtten de openbaringsgodsdiensten zich tot alle mensen door de universaliteitsaanspraak (1). De
openbaring (2) zijn de fundamenten of ‘waarheden’ van de godsdienst, die hun oorsprong rechtstreeks vinden
bij God of in de ‘hoogste werkelijkheid’. Deze waarheden zijn neergeschreven in de Heilige boeken waarvan
de tekst onaantastbaar is, dus mag er geen enkele letter aan worden veranderd. Een ander hoofdkenmerk is
het dogmatisme (3), namelijk de houding waarbij dogma’s (leerstellingen) als de waarheid worden aanvaard
zonder kritiek of discussie. Een laatste hoofdkenmerk is de verlossingsbelofte (4). Openbaringsgodsdiensten
vertrekken namelijk vanuit de overtuiging dat de mens zich in een ellendige toestand bevindt, waardoor het
toetreden tot een godsdienst de mogelijkheid biedt om aan die toestand te ontkomen via eeuwige verlossing.
1.6. Ontstaan en verklaring van de openbaringsgodsdiensten
Rond 3000 voor Christus zette de Neolithische Revolutie de mensheid op een nieuw spoor: door de komst
van landbouw, handel en centraal staatsgezag ontstonden niet alleen geschreven wetten (denk aan de Codex
van Hammurabi), maar ook algemene morele idealen/normen zoals verdraagzaamheid en naastenliefde. In
vrijwel alle Heilige boeken vinden we daaruit voortvloeiend de Gulden Regel: behandel anderen zoals je zelf
behandeld wilt worden. Tegelijk groeide het besef dat het aardse bestaan (het Diesseits) niet het definitieve
leven is, want vrijwel elke openbaringsgodsdienst leert dat er na de dood nog een leven wacht (het Jenseits).
De Westerse traditie werd in de 9de eeuw v.C. ontwikkeld door Zarathoestra, een profeet die aan de basis lag
van het Mazdeïsme en een dualistisch wereldbeeld centraal stelt. Volgens deze zienswijze is de werkelijkheid
verdeeld in een rijk van het Goede en een rijk van het Kwade, die in een voortdurende kosmische strijd met
elkaar verstrengeld zijn. In de 3de eeuw n.C. ontwikkelde de profeet Mani het Manicheïsme uit het Mazdeïsme.
Hij legde de nadruk op het geestelijke als bron van het Goede en het materiële als bron van het Kwade.
Daartegenover staat in de Oosterse traditie het idee van zielsverhuizing of reïncarnatie centraal. Deze visie
gaat ervan uit dat de onsterfelijke ziel na de dood een aaneenschakeling van wedergeboorten in verschillende
levensvormen ondergaat. Men kan deze cyclus van geboorten enkel ontkomen door de juiste weg te volgen
en over te gaan tot de begeerteloze toestand van het Nirvana.
Profeet Zarathoestra Profeet Mani De begeertoeloze toestand Nirvana
, 1.7. Dogmatisme
Dogmatisme houdt in dat bepaalde opvattingen (dogma’s) als de waarheid worden aanvaard zonder enige
vorm van kritiek of geweld, want wie deze niet aanvaardt vormt geen deel meer van de geloofsgemeenschap.
Men kan hier tegenoverstaan met een open of een gesloten houding. Bij een open houding gaan we alle voor-
en nadelen wegen en dan op basis daarvan beslissen, wat toelaat dat men zich aan alle omstandigheden kan
aanpassen, maar dit kost wel veel tijd en energie. Bij een gesloten houding zijn de regels onveranderlijk vast-
gelegd en volgt men deze blindeling. Dit biedt het voordeel van snelle reacties en sterke samenhang, maar
bij nieuwe of afwijkende situaties het risico op catastrofale fouten met zich meebrengt.
1.8. Sektarische bewegingen
Binnen een sekte onderscheiden we een aantal karakteristieke eigenschappen. Zo is er vaak sprake van een
inpalming (1), waarbij het denken en handelen beïnvloed wordt door de heersende wereldbeschouwing.
Binnen een sekte ontstaat ook een sterke groepsvorming (2), gekenmerkt door wederzijdse controle tussen
leden. Verder is een sekte doorgaans strikt hiërarchisch (3), waarbij een charismatische leider (4) alle macht
naar zich toetrekt. Daarnaast is er een duidelijke afzondering van de buitenwereld (5), waarbij contacten met
familie en vrienden verminderd of volledig verbroken worden. Sommige leden in de sekte worden beschouwd
als uitverkorenen bij een uitverkiezing (6), wat hen een speciaal statuut verleent. Vaak is er een geslotenheid
voor informatie (7), waarbij het contact met externe media vermeden of verboden wordt. Proselytisme (8)
wordt ook aangemoedigd, namelijk de mate waarin leden actief nieuwe aanhangers proberen te verwerven.
Ten slotte is er vaak nog sprake van een irrationalisme van geloofsovertuigen (9) of de mate waarin sommige
leden geloofsovertuigingen hebben die in strijd zijn met algemeen aanvaarde geloofsovertuigen.
1.9. De wetenschappelijke kennisverwerving
De wetenschappelijke kennisverwerving ontstand als reactie op het besef dat mythische verklaringen vaak
cultureel bepaald zijn. Herakleitos stelde dat mensen in hun slaap een droomwereld beleven waarin ieder zijn
eigen waarheid ervaart. Op dezelfde manier leefden volkeren in hun eigen mytische wereldbeelden, maar bij
contact met andere culturen bleek dat deze ook andere mythen en overtuigingen kenden, waardoor mythen
eigenlijk groepsdromen zijn. Dit leidde tot de zoektocht naar objectieve kennis. Een eerste belangrijke stap
kwam van Thales van Milete (6de eeuw v.C.), de eerste wiskundige en filosoof die een theorie over de wereld
formuleerde vatbaar voor argumentatie. Hij stelde dat als er verandering bestaat, er iets onveranderlijks aan
die verandering ten grondslag moet liggen, namelijk de arche dat volgens hem water was. Hij introduceerde
ook het eerste controleerbaar bewijs, waarmee hij de aanzet gaf tot een systematische opbouw van kennis.
In de 16de eeuw bouwde Galileo Galilei hierop voort als grondlegger van mechanica. Door het onderzoeken
van de val- en worpbeweging zocht hij naar wiskundige formuleringen die dit fenomeen konden beschrijven.
Maar omdat de realiteit echter complexer bleek dan theoretische modellen konden vatten, ontwikkelde hij
de experimentele methode als een combinatie van wiskundige analyses en gecontroleerde experimenten.
Isaac Newton bracht in de 17de eeuw een grote doorbraak door de mechanica van Galilei te verenigen met
de planetentheorie van Kepler. Hij toonde aan dat zowel op aarde als in het heelal dezelfde krachten gelden
voor de beweging van voorwerpen, wat hem de grondlegger van natuurkunde maakt. De wetenschappelijke
vooruitgang bleef zich echter uitbreiden. In de 18de eeuw ontwikkelde zich de scheikunde als zelfstandige
discipline. In de 19de eeuw volgde een verdere uitbreiding met het ontstaan van de natuurwetenschappen,
cultuurwetenschappen en toegepaste wetenschappen, wat leidde tot de hedendaagse moderne wetenschap.
, 1.10. De wijsgerige kennisverwerving
De wijsgerige kennisverwerving maakt een onderscheid tussen verschillende vormen van rationaliteit. In de
enge zin komt rationaliteit overeen met het wetenschappelijk denken, waarbij betrouwbare kennis ontstaat
door een voortdurende wisselwerking tussen theorieën en feiten. In de brede zin komt rationaliteit overeen
met het streven naar betrouwbare antwoorden op alle mogelijke vragen. Daartegenover staat irratonaliteit,
waarbij ideeën worden voorgebracht die innerlijk tegenstrijdig zijn of in strijd zijn met alledaagse ervaringen,
bijvoorbeeld het geloof in astrologie. Ten slotte is er het a-rationele, dat verwijst naar alle overtuigingen die
niet voor rationele of wetenschappelijke argumentatie vatbaar zijn, bijvoorbeeld protestantse leerstellingen.
1.11. De traditionele indelingen van de wijsbegeerte
1.11.1. De factische of metafysische problemen:
De traditionele indeling van de wijsbegeerte omvat drie probleemgebieden. Ten eerste zijn er de factische of
metafysische problemen, waarbij metafysica de leer vormt van de grondslagen van alles wat bestaat. Binnen
de metafysica onderscheidt men de ontologie, die zich richt op vragen over het zijn zelf (bv. ‘Wat is zijn?) &
bijzondere metafysica, die de grondslagen van de soorten van het zijn onderzoekt. Dit laatste omvat rationele
kosmologie (leer van de kosmos), rationele psychologie (leer van de mens) & rationele theologie (leer van God).
1.11.2. De ethisch-politieke problemen
Ten tweede zijn er de ethisch-politieke problemen. Hierbij bestudeert de ethica (moraalfilosofie) de normen
en waarden van het menselijk handelen, de politieke filosofie de vraag hoe samenlevingen georganiseerd
moeten worden & de esthetica het schone en de kunst.
1.11.3. De kennistheoretische problemen
Ten derde zijn er de kennistheoretische problemen, met de logica als theorie van het redeneren. Aristoteles,
grondlegger van de logica, maakte reeds onderscheid tussen de deductieve methode, die hoort bij wiskundig
redeneren, en de inductieve methode, die typisch is voor ervaringswetenschappen. Daarnaast bestudeert de
kennisleer (epistemologie) de vragen: wat is kennis?; is kennis mogelijk?; hoe kunnen we kennis verwerven?
1. Kennis, Wetenschap en Wijsbegeerte
1.1. Wijsbegeerte als wetenschappelijke discipline
In de wijsbegeerte is er weinig eensgezindheid over wat waar is en hoe we dingen moeten aanpakken. In de
meeste andere wetenschappen is die eensgezindheid er echter wel. Wijsbegeerte houdt zich dus bezig met
de problemen waarvoor we nog geen duidelijke wetenschappelijke oplossing hebben.
1.2. Kennis vs Wetenschap
Wijsbegeerte is een manier van denken gericht op kennisverwerving. Met ‘kennis’
bedoelen we de ideeën, voorstellingen of overtuigingen waarvan we aannemen dat
ze overeenkomen met de werkelijkheid, zodat we voorspellingen kunnen doen. Met
wetenschap bedoelen we de activiteit gericht op het verkrijgen van zo’n kennis. Een
wetenschap is een geheel uitspraken, wetten of theorieën over een probleemgebied.
1.3. De indeling van de wetenschappen op basis van methode
Enerzijds zijn er de deductieve of formele wetenschappen (wiskunde, logica…), die ons op zichzelf niets leren
over de werkelijkheid, maar ons wel de vormen geven om erover na te denken en uitspraken te formuleren.
Anderzijds zijn er de inductieve- of ervaringswetenschappen, waarin we onderzoeken hoe de werkelijkheid
in elkaar zit. Deze ervaringswetenschappen kunnen we verder onderverdelen in drie wetenschapsgebieden,
namelijk natuur-, cultuur- en gedragswetenschappen. De natuurwetenschappen bestuderen de wetten van
de dode materie en van levende wezens. De cultuurwetenschappen bestuderen de producten van menselijke
creativiteit (bv. kunst). De gedragswetenschappen bestuderen het gedrag van de mens als individu of in groep.
1.4. Taboe, magie, magisch denken, wijsheidsspreuken en mythen
Naast de wetenschappen bestaan er ook tal van culturele en religieuze vormen van denken en handelen die
niet op een wetenschappelijke methode steunen. De term taboe verwijst naar de voorwerpen of handelingen
die bij een bepaalde groep verboden zijn. Magie zijn rituelen of bezweringen waarmee men via denkbeeldige,
‘onmogelijke’ wetmatigheden een doel wil bereiken, waarbij we een onderscheid maken tussen afweermagie,
productieve witte magie en destructieve zwarte magie. Magisch denken echter is het
geloof dat je met rituelen of bezweringen uit magie de werkelijkheid kan beïnvloeden.
Wijsheidsspreuken zijn korte overgeleverde raadgevingen voor het handelen in een
leven, bv: ‘Spreuken’ uit het Oude Testament. Ten slotte zijn er nog mythen, namelijk
verhalen waaraan mensen betekenis geven en meerdere functies kunnen vervullen,
zoals het verklaren hoe dingen zijn ontstaan, het gemeenschapsgevoel versterken…
, 1.5. De grote wereld- of openbaringsgodsdiensten
De grote wereld- of openbaringsgodsdiensten, die vanaf het 1ste millenium voor Christus opkwamen, delen
vier hoofdkenmerken. In tegenstelling tot de mytische geloofsovertuigen, die hun geloof beperken tot slechts
één volk, richtten de openbaringsgodsdiensten zich tot alle mensen door de universaliteitsaanspraak (1). De
openbaring (2) zijn de fundamenten of ‘waarheden’ van de godsdienst, die hun oorsprong rechtstreeks vinden
bij God of in de ‘hoogste werkelijkheid’. Deze waarheden zijn neergeschreven in de Heilige boeken waarvan
de tekst onaantastbaar is, dus mag er geen enkele letter aan worden veranderd. Een ander hoofdkenmerk is
het dogmatisme (3), namelijk de houding waarbij dogma’s (leerstellingen) als de waarheid worden aanvaard
zonder kritiek of discussie. Een laatste hoofdkenmerk is de verlossingsbelofte (4). Openbaringsgodsdiensten
vertrekken namelijk vanuit de overtuiging dat de mens zich in een ellendige toestand bevindt, waardoor het
toetreden tot een godsdienst de mogelijkheid biedt om aan die toestand te ontkomen via eeuwige verlossing.
1.6. Ontstaan en verklaring van de openbaringsgodsdiensten
Rond 3000 voor Christus zette de Neolithische Revolutie de mensheid op een nieuw spoor: door de komst
van landbouw, handel en centraal staatsgezag ontstonden niet alleen geschreven wetten (denk aan de Codex
van Hammurabi), maar ook algemene morele idealen/normen zoals verdraagzaamheid en naastenliefde. In
vrijwel alle Heilige boeken vinden we daaruit voortvloeiend de Gulden Regel: behandel anderen zoals je zelf
behandeld wilt worden. Tegelijk groeide het besef dat het aardse bestaan (het Diesseits) niet het definitieve
leven is, want vrijwel elke openbaringsgodsdienst leert dat er na de dood nog een leven wacht (het Jenseits).
De Westerse traditie werd in de 9de eeuw v.C. ontwikkeld door Zarathoestra, een profeet die aan de basis lag
van het Mazdeïsme en een dualistisch wereldbeeld centraal stelt. Volgens deze zienswijze is de werkelijkheid
verdeeld in een rijk van het Goede en een rijk van het Kwade, die in een voortdurende kosmische strijd met
elkaar verstrengeld zijn. In de 3de eeuw n.C. ontwikkelde de profeet Mani het Manicheïsme uit het Mazdeïsme.
Hij legde de nadruk op het geestelijke als bron van het Goede en het materiële als bron van het Kwade.
Daartegenover staat in de Oosterse traditie het idee van zielsverhuizing of reïncarnatie centraal. Deze visie
gaat ervan uit dat de onsterfelijke ziel na de dood een aaneenschakeling van wedergeboorten in verschillende
levensvormen ondergaat. Men kan deze cyclus van geboorten enkel ontkomen door de juiste weg te volgen
en over te gaan tot de begeerteloze toestand van het Nirvana.
Profeet Zarathoestra Profeet Mani De begeertoeloze toestand Nirvana
, 1.7. Dogmatisme
Dogmatisme houdt in dat bepaalde opvattingen (dogma’s) als de waarheid worden aanvaard zonder enige
vorm van kritiek of geweld, want wie deze niet aanvaardt vormt geen deel meer van de geloofsgemeenschap.
Men kan hier tegenoverstaan met een open of een gesloten houding. Bij een open houding gaan we alle voor-
en nadelen wegen en dan op basis daarvan beslissen, wat toelaat dat men zich aan alle omstandigheden kan
aanpassen, maar dit kost wel veel tijd en energie. Bij een gesloten houding zijn de regels onveranderlijk vast-
gelegd en volgt men deze blindeling. Dit biedt het voordeel van snelle reacties en sterke samenhang, maar
bij nieuwe of afwijkende situaties het risico op catastrofale fouten met zich meebrengt.
1.8. Sektarische bewegingen
Binnen een sekte onderscheiden we een aantal karakteristieke eigenschappen. Zo is er vaak sprake van een
inpalming (1), waarbij het denken en handelen beïnvloed wordt door de heersende wereldbeschouwing.
Binnen een sekte ontstaat ook een sterke groepsvorming (2), gekenmerkt door wederzijdse controle tussen
leden. Verder is een sekte doorgaans strikt hiërarchisch (3), waarbij een charismatische leider (4) alle macht
naar zich toetrekt. Daarnaast is er een duidelijke afzondering van de buitenwereld (5), waarbij contacten met
familie en vrienden verminderd of volledig verbroken worden. Sommige leden in de sekte worden beschouwd
als uitverkorenen bij een uitverkiezing (6), wat hen een speciaal statuut verleent. Vaak is er een geslotenheid
voor informatie (7), waarbij het contact met externe media vermeden of verboden wordt. Proselytisme (8)
wordt ook aangemoedigd, namelijk de mate waarin leden actief nieuwe aanhangers proberen te verwerven.
Ten slotte is er vaak nog sprake van een irrationalisme van geloofsovertuigen (9) of de mate waarin sommige
leden geloofsovertuigingen hebben die in strijd zijn met algemeen aanvaarde geloofsovertuigen.
1.9. De wetenschappelijke kennisverwerving
De wetenschappelijke kennisverwerving ontstand als reactie op het besef dat mythische verklaringen vaak
cultureel bepaald zijn. Herakleitos stelde dat mensen in hun slaap een droomwereld beleven waarin ieder zijn
eigen waarheid ervaart. Op dezelfde manier leefden volkeren in hun eigen mytische wereldbeelden, maar bij
contact met andere culturen bleek dat deze ook andere mythen en overtuigingen kenden, waardoor mythen
eigenlijk groepsdromen zijn. Dit leidde tot de zoektocht naar objectieve kennis. Een eerste belangrijke stap
kwam van Thales van Milete (6de eeuw v.C.), de eerste wiskundige en filosoof die een theorie over de wereld
formuleerde vatbaar voor argumentatie. Hij stelde dat als er verandering bestaat, er iets onveranderlijks aan
die verandering ten grondslag moet liggen, namelijk de arche dat volgens hem water was. Hij introduceerde
ook het eerste controleerbaar bewijs, waarmee hij de aanzet gaf tot een systematische opbouw van kennis.
In de 16de eeuw bouwde Galileo Galilei hierop voort als grondlegger van mechanica. Door het onderzoeken
van de val- en worpbeweging zocht hij naar wiskundige formuleringen die dit fenomeen konden beschrijven.
Maar omdat de realiteit echter complexer bleek dan theoretische modellen konden vatten, ontwikkelde hij
de experimentele methode als een combinatie van wiskundige analyses en gecontroleerde experimenten.
Isaac Newton bracht in de 17de eeuw een grote doorbraak door de mechanica van Galilei te verenigen met
de planetentheorie van Kepler. Hij toonde aan dat zowel op aarde als in het heelal dezelfde krachten gelden
voor de beweging van voorwerpen, wat hem de grondlegger van natuurkunde maakt. De wetenschappelijke
vooruitgang bleef zich echter uitbreiden. In de 18de eeuw ontwikkelde zich de scheikunde als zelfstandige
discipline. In de 19de eeuw volgde een verdere uitbreiding met het ontstaan van de natuurwetenschappen,
cultuurwetenschappen en toegepaste wetenschappen, wat leidde tot de hedendaagse moderne wetenschap.
, 1.10. De wijsgerige kennisverwerving
De wijsgerige kennisverwerving maakt een onderscheid tussen verschillende vormen van rationaliteit. In de
enge zin komt rationaliteit overeen met het wetenschappelijk denken, waarbij betrouwbare kennis ontstaat
door een voortdurende wisselwerking tussen theorieën en feiten. In de brede zin komt rationaliteit overeen
met het streven naar betrouwbare antwoorden op alle mogelijke vragen. Daartegenover staat irratonaliteit,
waarbij ideeën worden voorgebracht die innerlijk tegenstrijdig zijn of in strijd zijn met alledaagse ervaringen,
bijvoorbeeld het geloof in astrologie. Ten slotte is er het a-rationele, dat verwijst naar alle overtuigingen die
niet voor rationele of wetenschappelijke argumentatie vatbaar zijn, bijvoorbeeld protestantse leerstellingen.
1.11. De traditionele indelingen van de wijsbegeerte
1.11.1. De factische of metafysische problemen:
De traditionele indeling van de wijsbegeerte omvat drie probleemgebieden. Ten eerste zijn er de factische of
metafysische problemen, waarbij metafysica de leer vormt van de grondslagen van alles wat bestaat. Binnen
de metafysica onderscheidt men de ontologie, die zich richt op vragen over het zijn zelf (bv. ‘Wat is zijn?) &
bijzondere metafysica, die de grondslagen van de soorten van het zijn onderzoekt. Dit laatste omvat rationele
kosmologie (leer van de kosmos), rationele psychologie (leer van de mens) & rationele theologie (leer van God).
1.11.2. De ethisch-politieke problemen
Ten tweede zijn er de ethisch-politieke problemen. Hierbij bestudeert de ethica (moraalfilosofie) de normen
en waarden van het menselijk handelen, de politieke filosofie de vraag hoe samenlevingen georganiseerd
moeten worden & de esthetica het schone en de kunst.
1.11.3. De kennistheoretische problemen
Ten derde zijn er de kennistheoretische problemen, met de logica als theorie van het redeneren. Aristoteles,
grondlegger van de logica, maakte reeds onderscheid tussen de deductieve methode, die hoort bij wiskundig
redeneren, en de inductieve methode, die typisch is voor ervaringswetenschappen. Daarnaast bestudeert de
kennisleer (epistemologie) de vragen: wat is kennis?; is kennis mogelijk?; hoe kunnen we kennis verwerven?
