betDidactisch handelen
Inhoudsopgave
Didactisch model.............................................................................................................................................................3
1. Doelen.........................................................................................................................................................................3
1.1. Doelen als vertrekpunt voor een krachtige leeromgeving....................................................................................3
1.2. Soorten doelen.....................................................................................................................................................3
1.2.1. Onderwijsdoelen...........................................................................................................................................3
1.2.2. Leerplandoelen..............................................................................................................................................4
1.2.2.1. Leerplan van het GO! (1998)...................................................................................................................4
1.2.2.2. Leerplannen van het OVSG.....................................................................................................................4
1.2.2.3. Leerplan van het Katholiek onderwijs.....................................................................................................5
1.2.3. Leerdoelen.....................................................................................................................................................5
1.2.3.1. Leerdoelen en leermotivatie...................................................................................................................5
1.2.3.2. Leerdoelen formuleren...........................................................................................................................5
2. Beginsituatie................................................................................................................................................................5
2.1. De beginsituatie van de leerlingen als vertrekpunt voor een krachtige leeromgeving.........................................5
2.2. Een verkenning van de beginsituatie....................................................................................................................6
2.2.1. Beginsituatie van de doelgroep.....................................................................................................................6
2.2.2. Beginsituatie van de individuele leerling.......................................................................................................6
3. Didactische principes...................................................................................................................................................6
3.1. Actief en constructief leren..................................................................................................................................7
3.2. Integratie..............................................................................................................................................................7
3.3. Concreet – aanschouwelijk werken......................................................................................................................7
3.4. Individualiseren....................................................................................................................................................7
3.5. Interactief leren....................................................................................................................................................7
3.6. Werkelijkheidsnabij onderwijs..............................................................................................................................7
3.7. Sfeer en klasklimaat..............................................................................................................................................8
4. Expliciet directe instructiemodel.................................................................................................................................8
4.1. Opbouw expliciete directe instructie (EDI)...........................................................................................................8
4.2. Inleiding................................................................................................................................................................8
4.2.1. Voorkennis activeren.....................................................................................................................................8
4.2.2. Het leerdoel bespreken.................................................................................................................................9
4.3. Kern – opbouw van de leerstof.............................................................................................................................9
4.3.1. Instructie........................................................................................................................................................9
4.3.2. Begeleide inoefening...................................................................................................................................10
4.3.3. Afronding van het klassikale gedeelte.........................................................................................................10
4.4. Kern – individueel inoefenen van de leerstof.....................................................................................................10
1
, 4.4.1. Verlengde instructie of zelfstandige verwerking.........................................................................................10
4.5. Slot...................................................................................................................................................................... 10
4.5.1. Terugblik en vooruitblik...............................................................................................................................10
5. Werkvormen..............................................................................................................................................................10
5.1. Werkvormen in je voorbereiding........................................................................................................................10
5.2. Een middel om een doel te bereiken..................................................................................................................11
5.3. Variëren in werkvormen.....................................................................................................................................11
5.4. Werkvormen kiezen............................................................................................................................................11
5.5. Enkele werkvormen op een rij............................................................................................................................12
5.5.1. Aanbiedende werkvormen..........................................................................................................................12
5.5.2. Gespreksvormen..........................................................................................................................................12
5.5.3. Opdrachtsvormen........................................................................................................................................12
5.5.4. Soorten groepswerk....................................................................................................................................13
5.5.5. Hoekenwerk.................................................................................................................................................13
5.5.6. Contractwerk...............................................................................................................................................13
5.5.7. Projectwerk.................................................................................................................................................13
5.5.8. Leerwandeling.............................................................................................................................................13
5.5.9. Spelend leren...............................................................................................................................................13
6. Leermiddelen.............................................................................................................................................................14
6.1. Belang van visualiseren.......................................................................................................................................14
6.2. Doelgericht inzetten van leermiddelen...............................................................................................................14
6.3. Enkele leermiddelen van dichterbij bekeken......................................................................................................14
6.3.1. Het (digi)bord..............................................................................................................................................14
6.3.2. Het gebruik van werkbladen, werkboeken of oefenbundels.......................................................................15
6.3.3. Digitale leermiddelen..................................................................................................................................15
7. Leerinhoud en vragen stellen....................................................................................................................................16
7.1. Inleiding..............................................................................................................................................................16
7.2. Leerinhoud.........................................................................................................................................................16
7.3. Vragen stellen.....................................................................................................................................................16
7.4. Vraagklimaat.......................................................................................................................................................18
7.5. Soorten vragen: open en gesloten......................................................................................................................18
7.6. Vragen formuleren do’s en don’ts......................................................................................................................19
7.7. Reageren op vragen............................................................................................................................................19
8. Evalueren................................................................................................................................................................... 20
8.1. Breed evalueren.................................................................................................................................................20
8.1.1. Breed kijken.................................................................................................................................................20
8.1.2. Breed evalueren..........................................................................................................................................20
8.2. Waarom evalueren.............................................................................................................................................20
2
, 8.2.1. Summatieve evaluatie.................................................................................................................................21
8.2.2. Formatieve evaluatie...................................................................................................................................21
8.3. Formatieve evaluatie in de klas..........................................................................................................................21
8.3.1. Ingrediënten van formatieve evaluatie........................................................................................................21
8.3.2. Kernstrategieën voor formatieve evaluatie.................................................................................................22
8.3.2.1. Waar gaat de leerling naar toe?............................................................................................................22
8.3.2.2. Waar staat de leerling nu?....................................................................................................................22
8.3.2.3. Waar gaat de leerling naartoe?............................................................................................................23
8.4. Wanneer evalueren............................................................................................................................................23
8.5. Wat evalueren?..................................................................................................................................................23
8.5.1. Productevaluatie en procesevaluatie..........................................................................................................23
8.5.2. Formatieve en summatieve procesevaluatie en productevaluatie..............................................................24
8.6. Welke evaluatievorm..........................................................................................................................................24
9. Autonome motivatie..................................................................................................................................................24
9.1. Behoefte-ondersteunend onderwijs...................................................................................................................24
9.2. Autonomie-ondersteund onderwijs...................................................................................................................25
Didactisch model
Doelen en beginsituatie = vertrekpunt
Leerinhoud, werkvormen en leermiddelen = puzzelstukjes
Evaluatie geeft richting aan de onderwijsleersituatie zodat de vooropgestelde doelen bereikt
kunnen worden
1. Doelen
1.1. Doelen als vertrekpunt voor een krachtige leeromgeving
Doelen zijn een belangrijk vertrekpunt bij het opzetten van een krachtige leeromgeving.
Ze geven richting aan wat ja als leraar brengt en hoe je dit brengt. Als leraar moet je niet
alleen weten waarover je lesgeeft, maar vooral wat je daarmee wil bereiken
Om doelen te bepalen is het belangrijk om te weten wat de leerlingen kennen en kunnen =
voorkennis
Doelen helpen je bij het ontwerpen van je les.
Doelen geven ook richting tijdens de les
Wanneer we het hebben over doelen maken we een onderscheid tussen onderwijsdoelen,
leerplandoelen en leerdoelen.
1.2. Soorten doelen
1.2.1. Onderwijsdoelen
Het zijn minimumdoelen waarvan de overheid vindt dat alles leerlingen ze moeten bereiken
Onderwijsdoelen omvatten een minimum aan kennis, vaardigheden, inzicht en attitudes.
In het gewoon basisonderwijs zijn er eindtermen en ontwikkelingsdoelen
- In het kleuteronderwijs wordt gewerkt met ontwikkelingsdoelen
= minimumdoelen die nagestreefd moeten worden bij de kleuters
- In het lager onderwijs gelden eindtermen
= zijn minimumdoelen die een school moet bereiken bij een leerlingengroep.
Attitudinale eindtermen moeten niet bereikt maar nagestreefd worden
3
Inhoudsopgave
Didactisch model.............................................................................................................................................................3
1. Doelen.........................................................................................................................................................................3
1.1. Doelen als vertrekpunt voor een krachtige leeromgeving....................................................................................3
1.2. Soorten doelen.....................................................................................................................................................3
1.2.1. Onderwijsdoelen...........................................................................................................................................3
1.2.2. Leerplandoelen..............................................................................................................................................4
1.2.2.1. Leerplan van het GO! (1998)...................................................................................................................4
1.2.2.2. Leerplannen van het OVSG.....................................................................................................................4
1.2.2.3. Leerplan van het Katholiek onderwijs.....................................................................................................5
1.2.3. Leerdoelen.....................................................................................................................................................5
1.2.3.1. Leerdoelen en leermotivatie...................................................................................................................5
1.2.3.2. Leerdoelen formuleren...........................................................................................................................5
2. Beginsituatie................................................................................................................................................................5
2.1. De beginsituatie van de leerlingen als vertrekpunt voor een krachtige leeromgeving.........................................5
2.2. Een verkenning van de beginsituatie....................................................................................................................6
2.2.1. Beginsituatie van de doelgroep.....................................................................................................................6
2.2.2. Beginsituatie van de individuele leerling.......................................................................................................6
3. Didactische principes...................................................................................................................................................6
3.1. Actief en constructief leren..................................................................................................................................7
3.2. Integratie..............................................................................................................................................................7
3.3. Concreet – aanschouwelijk werken......................................................................................................................7
3.4. Individualiseren....................................................................................................................................................7
3.5. Interactief leren....................................................................................................................................................7
3.6. Werkelijkheidsnabij onderwijs..............................................................................................................................7
3.7. Sfeer en klasklimaat..............................................................................................................................................8
4. Expliciet directe instructiemodel.................................................................................................................................8
4.1. Opbouw expliciete directe instructie (EDI)...........................................................................................................8
4.2. Inleiding................................................................................................................................................................8
4.2.1. Voorkennis activeren.....................................................................................................................................8
4.2.2. Het leerdoel bespreken.................................................................................................................................9
4.3. Kern – opbouw van de leerstof.............................................................................................................................9
4.3.1. Instructie........................................................................................................................................................9
4.3.2. Begeleide inoefening...................................................................................................................................10
4.3.3. Afronding van het klassikale gedeelte.........................................................................................................10
4.4. Kern – individueel inoefenen van de leerstof.....................................................................................................10
1
, 4.4.1. Verlengde instructie of zelfstandige verwerking.........................................................................................10
4.5. Slot...................................................................................................................................................................... 10
4.5.1. Terugblik en vooruitblik...............................................................................................................................10
5. Werkvormen..............................................................................................................................................................10
5.1. Werkvormen in je voorbereiding........................................................................................................................10
5.2. Een middel om een doel te bereiken..................................................................................................................11
5.3. Variëren in werkvormen.....................................................................................................................................11
5.4. Werkvormen kiezen............................................................................................................................................11
5.5. Enkele werkvormen op een rij............................................................................................................................12
5.5.1. Aanbiedende werkvormen..........................................................................................................................12
5.5.2. Gespreksvormen..........................................................................................................................................12
5.5.3. Opdrachtsvormen........................................................................................................................................12
5.5.4. Soorten groepswerk....................................................................................................................................13
5.5.5. Hoekenwerk.................................................................................................................................................13
5.5.6. Contractwerk...............................................................................................................................................13
5.5.7. Projectwerk.................................................................................................................................................13
5.5.8. Leerwandeling.............................................................................................................................................13
5.5.9. Spelend leren...............................................................................................................................................13
6. Leermiddelen.............................................................................................................................................................14
6.1. Belang van visualiseren.......................................................................................................................................14
6.2. Doelgericht inzetten van leermiddelen...............................................................................................................14
6.3. Enkele leermiddelen van dichterbij bekeken......................................................................................................14
6.3.1. Het (digi)bord..............................................................................................................................................14
6.3.2. Het gebruik van werkbladen, werkboeken of oefenbundels.......................................................................15
6.3.3. Digitale leermiddelen..................................................................................................................................15
7. Leerinhoud en vragen stellen....................................................................................................................................16
7.1. Inleiding..............................................................................................................................................................16
7.2. Leerinhoud.........................................................................................................................................................16
7.3. Vragen stellen.....................................................................................................................................................16
7.4. Vraagklimaat.......................................................................................................................................................18
7.5. Soorten vragen: open en gesloten......................................................................................................................18
7.6. Vragen formuleren do’s en don’ts......................................................................................................................19
7.7. Reageren op vragen............................................................................................................................................19
8. Evalueren................................................................................................................................................................... 20
8.1. Breed evalueren.................................................................................................................................................20
8.1.1. Breed kijken.................................................................................................................................................20
8.1.2. Breed evalueren..........................................................................................................................................20
8.2. Waarom evalueren.............................................................................................................................................20
2
, 8.2.1. Summatieve evaluatie.................................................................................................................................21
8.2.2. Formatieve evaluatie...................................................................................................................................21
8.3. Formatieve evaluatie in de klas..........................................................................................................................21
8.3.1. Ingrediënten van formatieve evaluatie........................................................................................................21
8.3.2. Kernstrategieën voor formatieve evaluatie.................................................................................................22
8.3.2.1. Waar gaat de leerling naar toe?............................................................................................................22
8.3.2.2. Waar staat de leerling nu?....................................................................................................................22
8.3.2.3. Waar gaat de leerling naartoe?............................................................................................................23
8.4. Wanneer evalueren............................................................................................................................................23
8.5. Wat evalueren?..................................................................................................................................................23
8.5.1. Productevaluatie en procesevaluatie..........................................................................................................23
8.5.2. Formatieve en summatieve procesevaluatie en productevaluatie..............................................................24
8.6. Welke evaluatievorm..........................................................................................................................................24
9. Autonome motivatie..................................................................................................................................................24
9.1. Behoefte-ondersteunend onderwijs...................................................................................................................24
9.2. Autonomie-ondersteund onderwijs...................................................................................................................25
Didactisch model
Doelen en beginsituatie = vertrekpunt
Leerinhoud, werkvormen en leermiddelen = puzzelstukjes
Evaluatie geeft richting aan de onderwijsleersituatie zodat de vooropgestelde doelen bereikt
kunnen worden
1. Doelen
1.1. Doelen als vertrekpunt voor een krachtige leeromgeving
Doelen zijn een belangrijk vertrekpunt bij het opzetten van een krachtige leeromgeving.
Ze geven richting aan wat ja als leraar brengt en hoe je dit brengt. Als leraar moet je niet
alleen weten waarover je lesgeeft, maar vooral wat je daarmee wil bereiken
Om doelen te bepalen is het belangrijk om te weten wat de leerlingen kennen en kunnen =
voorkennis
Doelen helpen je bij het ontwerpen van je les.
Doelen geven ook richting tijdens de les
Wanneer we het hebben over doelen maken we een onderscheid tussen onderwijsdoelen,
leerplandoelen en leerdoelen.
1.2. Soorten doelen
1.2.1. Onderwijsdoelen
Het zijn minimumdoelen waarvan de overheid vindt dat alles leerlingen ze moeten bereiken
Onderwijsdoelen omvatten een minimum aan kennis, vaardigheden, inzicht en attitudes.
In het gewoon basisonderwijs zijn er eindtermen en ontwikkelingsdoelen
- In het kleuteronderwijs wordt gewerkt met ontwikkelingsdoelen
= minimumdoelen die nagestreefd moeten worden bij de kleuters
- In het lager onderwijs gelden eindtermen
= zijn minimumdoelen die een school moet bereiken bij een leerlingengroep.
Attitudinale eindtermen moeten niet bereikt maar nagestreefd worden
3
