ZIEKTEN VAN VOGELS EN
BIJZONDERE DIEREN
Yasmina Jongbloet - 2025
DGK
,HOOFDSTUK 1: ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN VOGELS
HUID EN VEREN
De samenstelling van de huid is een ebetje anders, ze hebben minder elastische huid dan deze van zoogdieren.
Er komt makkelijker scheuren en schade aan de huid. Als er scheuren zijn gaat deze moeilijker sluiten →
belangrijk voor abcedatie te voorkomen.
Vogels hebben geen zweetklieren, als ze overhit zijn gaan ze de hitte afvoeren via evaporatie. Ze gaan hoog op
de poten staan, veren op te zetten en vleugels verspreiden. Als het heel erg word zal de bek open staan omdat
ze heel warm hebben en via het ademhaling stelsel ademen. Eigenlijk mag je vogels NIET zien ademen. Als de
bek open = is er iets mis.
Vogels hebben aan de staart een stuitklier, deze zal over de veren gaan als hij met zijn snuit de olie over die
veren spreid. Waterafstotende stof zit in de stuitklier.
Veren
- Slagpennen = vliegen, voor slagkracht
- Contourveren
➔ Nutriënten nodig voor de contourveren. Er zijn bloedvaten aanwezig tijdens dat de veer gevormd
word. Als je deze uittrekt = oppassen voor ernstige bloedingen tijdens de groei van deze veren.
- Poederdonsveren = onder de contourveren, voor isolatie. Lucht word vast gehouden. De vlag heirvan
zal uitteenvallen voor het poeder ( verenkleed onderhouden).
➔ Bepaalde vogels meer poederveren aanmaken, zie je aan de snavel: parkieten, duiven en kaketoes.
➔ Als de bek glanst dan is er iets mis met de aanmaak van de poederdons
- Haarveren
- Uitrekken van veren is zeer pijnlijk. Probeer dit te limiteren. Maar ook isoleren, want als je heel veel
pluimen verwijdert moet je de dieren juist odnersteunen voor de warmte balans.
- Vederverlies
➔ Fysiologisch : broedseizoen, seizoensgebonden, kan zelf veren uit trekken.
➔ Pathologisch
- Vorm van veren? Soms kunnen bloedvaten persisteren en niet atrofieren en blijven die aanwezig en
krijg je bloedpennen. Bloedpennen wijst op een ziekteproces. Daarnaast kunnen we ook dubbelgroei
hebben. Er is een bepaald moment geweest dat de vlag gestopt is met groeien en dan verder gegaan (
door bv te weinig voedingstoffen).
Op de poten zijn er geen veren, maar deze zijn geschubt. Tijdens het klinisch odnerzoek gaan we de poten
bekijken zoals voetzolen en nagels.
1
, MUSCULOSKELETAAL SYSTEEM
Ze hebben een licht skelet dus ze kunnen makkelijk splinteren. Ze zijn heel kalkrijk, weinig vet. Ze hebben een
heel flexibele hals, weinig rugspieren. De borstspieren zijn WEL goed ontwikkeld → vleigen ( samen met het
borstbeen). Ze hebben een snavel idpv tanden.
SPIJSVERTERINGSTELSEL
De vorm van de snavel is aangepast aan de levenswijze van de vogel en de voedingsgewoontes; de snavel heeft
een beenderige basis met de dermis en dan een gekeratiniserende bovenlaag. Van de boven snavel is het de
rhinotheca en van de ondersnavel de gnathotheca.
Klinisch onderzoek: kijken en palperen, hardheid evalueren, mooi egaal, poederdons aanwezig.
Deuk in de snavel of een
groeve → chronische rhinitis.
Veertjes rond het neusgat
kleven.
Bekschurft die uitgebreid is
tot aan oog.
Poederdons afwezig hij
blinkt te hard. De
bovensnavel is te lang. Er
hangt voedsel aan , heeft
moeite met te eten.
Ze hebben veel speekselklieren want ze moete grote brokken doorslikken. Ze hebben ook een choanenspleet (
verbinding mond en neusholte). Dan gaan we de weg van het eten volgen en dan krijgen we de organen:
- Slokdarm van vogels zit rechts
van de trachea en niet links.
- Krop: verweken van voedsel→
vooral bij zaden en graan eters sterk
ontwikkelt. Het verweken word
gestimuleerd door de pH van 4-6. Deze
word geinduceerd door lactobacillen van
de kropflora. Voedsel blijft daar tot 3U.
➔ Kropmelk
Als er een ontsteking van de krop op
slokdarm is kunnen ze regurgiteren of
braken. Kijken naar verkluering en
desnoods een kropstaal nemen of
medische beeldvorming ( endoscopie).
2
, - Kliermaag en spiermaag : kiezel en steentjes voor inhoud te vermalen.
- Dunne darm: enzymatische vertering van de nutrienten
➔ Duodenum: retroperistaltiek
➔ Jejunnum-ileum overgang : divertickel van meckel
- Ceaca : sterk ontwikkeld bij vogels die cellulose verteren. Ze hebben de uitgebreide microbiele flora
die hun daarbij helpt. In de ceaca vind er ook vochtresorptie plaat en een immunologische functie =
de ceacale tonsillen.
➔ verschillende vorm per vogel soort
➔ Steenuil : eet kleine zoogdieren, dus heeft kleinere ceaca
- Colon : vocht geresorbeerd, inhoud van cloaca naar colon en ceaca te persen om al het extra vocht
terug te resorberen.
- Cloaca : heeft het eerste deel met de coprodeum dan urodeum en dan proctodeum.
De uitwerpselen bestaan uit drie verschillende delen: we hebben de uraten , urine en feaces.
LEVER
Sommige vogels hebben een galblaas andere niet ( duiven en papegaaien).
Als er een doorgroei van de snavel is, afwijkende kleur van veren en uraten is moet je kijken naar een
leverprobleem. Hier kan je transcutaan kijken. Normaal zit het lever onder het borstbeen, als je deze kan zien
doorschijnen of palperen net onder het borstbeen dan is deze vergroot. Daarnaast bloedonderzoek, palpatie ,
echo.
De lever zit in de coelomholte
ADEMHALINGSTELSEL
De neusgaten moeten mooi open en symmetrisch zijn? Er mag geen exsudaat
aanwezig zijn. Bij chronische problemen kan er een groeve in de neus of snavel
komen. De infraorbitale sinus bevind zich odner het oog en is het belangrijkste bij
klinisch onderzoek. Deze sinus is niet afgeschermd door een been maar door
een huidflapje. Deze sinus is normaal wat ingevallen maar als deze bombeerd is
dan kan er een sinusitis zijn.
De trachea = gesloten kraakbeenringen dus oppassen met intubatie
Vogels kunnen geluid produceren , niet door stembanedn maar door de syrinx die zich bevind aan de trachea
bifurcatie. De vorm vaned syrinx hangt af van het geslacht en de vogelsoort. Bij mannetjes is deze het meest
ontwikkelt en maakt deze ook het meest lawaai. Als een vogel een stemverandering doormaakt kan er in de
buurt van de syrinx iets mis zijn ( aspergyloom, schildkliervergroting bij parkieten…).
3
BIJZONDERE DIEREN
Yasmina Jongbloet - 2025
DGK
,HOOFDSTUK 1: ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN VOGELS
HUID EN VEREN
De samenstelling van de huid is een ebetje anders, ze hebben minder elastische huid dan deze van zoogdieren.
Er komt makkelijker scheuren en schade aan de huid. Als er scheuren zijn gaat deze moeilijker sluiten →
belangrijk voor abcedatie te voorkomen.
Vogels hebben geen zweetklieren, als ze overhit zijn gaan ze de hitte afvoeren via evaporatie. Ze gaan hoog op
de poten staan, veren op te zetten en vleugels verspreiden. Als het heel erg word zal de bek open staan omdat
ze heel warm hebben en via het ademhaling stelsel ademen. Eigenlijk mag je vogels NIET zien ademen. Als de
bek open = is er iets mis.
Vogels hebben aan de staart een stuitklier, deze zal over de veren gaan als hij met zijn snuit de olie over die
veren spreid. Waterafstotende stof zit in de stuitklier.
Veren
- Slagpennen = vliegen, voor slagkracht
- Contourveren
➔ Nutriënten nodig voor de contourveren. Er zijn bloedvaten aanwezig tijdens dat de veer gevormd
word. Als je deze uittrekt = oppassen voor ernstige bloedingen tijdens de groei van deze veren.
- Poederdonsveren = onder de contourveren, voor isolatie. Lucht word vast gehouden. De vlag heirvan
zal uitteenvallen voor het poeder ( verenkleed onderhouden).
➔ Bepaalde vogels meer poederveren aanmaken, zie je aan de snavel: parkieten, duiven en kaketoes.
➔ Als de bek glanst dan is er iets mis met de aanmaak van de poederdons
- Haarveren
- Uitrekken van veren is zeer pijnlijk. Probeer dit te limiteren. Maar ook isoleren, want als je heel veel
pluimen verwijdert moet je de dieren juist odnersteunen voor de warmte balans.
- Vederverlies
➔ Fysiologisch : broedseizoen, seizoensgebonden, kan zelf veren uit trekken.
➔ Pathologisch
- Vorm van veren? Soms kunnen bloedvaten persisteren en niet atrofieren en blijven die aanwezig en
krijg je bloedpennen. Bloedpennen wijst op een ziekteproces. Daarnaast kunnen we ook dubbelgroei
hebben. Er is een bepaald moment geweest dat de vlag gestopt is met groeien en dan verder gegaan (
door bv te weinig voedingstoffen).
Op de poten zijn er geen veren, maar deze zijn geschubt. Tijdens het klinisch odnerzoek gaan we de poten
bekijken zoals voetzolen en nagels.
1
, MUSCULOSKELETAAL SYSTEEM
Ze hebben een licht skelet dus ze kunnen makkelijk splinteren. Ze zijn heel kalkrijk, weinig vet. Ze hebben een
heel flexibele hals, weinig rugspieren. De borstspieren zijn WEL goed ontwikkeld → vleigen ( samen met het
borstbeen). Ze hebben een snavel idpv tanden.
SPIJSVERTERINGSTELSEL
De vorm van de snavel is aangepast aan de levenswijze van de vogel en de voedingsgewoontes; de snavel heeft
een beenderige basis met de dermis en dan een gekeratiniserende bovenlaag. Van de boven snavel is het de
rhinotheca en van de ondersnavel de gnathotheca.
Klinisch onderzoek: kijken en palperen, hardheid evalueren, mooi egaal, poederdons aanwezig.
Deuk in de snavel of een
groeve → chronische rhinitis.
Veertjes rond het neusgat
kleven.
Bekschurft die uitgebreid is
tot aan oog.
Poederdons afwezig hij
blinkt te hard. De
bovensnavel is te lang. Er
hangt voedsel aan , heeft
moeite met te eten.
Ze hebben veel speekselklieren want ze moete grote brokken doorslikken. Ze hebben ook een choanenspleet (
verbinding mond en neusholte). Dan gaan we de weg van het eten volgen en dan krijgen we de organen:
- Slokdarm van vogels zit rechts
van de trachea en niet links.
- Krop: verweken van voedsel→
vooral bij zaden en graan eters sterk
ontwikkelt. Het verweken word
gestimuleerd door de pH van 4-6. Deze
word geinduceerd door lactobacillen van
de kropflora. Voedsel blijft daar tot 3U.
➔ Kropmelk
Als er een ontsteking van de krop op
slokdarm is kunnen ze regurgiteren of
braken. Kijken naar verkluering en
desnoods een kropstaal nemen of
medische beeldvorming ( endoscopie).
2
, - Kliermaag en spiermaag : kiezel en steentjes voor inhoud te vermalen.
- Dunne darm: enzymatische vertering van de nutrienten
➔ Duodenum: retroperistaltiek
➔ Jejunnum-ileum overgang : divertickel van meckel
- Ceaca : sterk ontwikkeld bij vogels die cellulose verteren. Ze hebben de uitgebreide microbiele flora
die hun daarbij helpt. In de ceaca vind er ook vochtresorptie plaat en een immunologische functie =
de ceacale tonsillen.
➔ verschillende vorm per vogel soort
➔ Steenuil : eet kleine zoogdieren, dus heeft kleinere ceaca
- Colon : vocht geresorbeerd, inhoud van cloaca naar colon en ceaca te persen om al het extra vocht
terug te resorberen.
- Cloaca : heeft het eerste deel met de coprodeum dan urodeum en dan proctodeum.
De uitwerpselen bestaan uit drie verschillende delen: we hebben de uraten , urine en feaces.
LEVER
Sommige vogels hebben een galblaas andere niet ( duiven en papegaaien).
Als er een doorgroei van de snavel is, afwijkende kleur van veren en uraten is moet je kijken naar een
leverprobleem. Hier kan je transcutaan kijken. Normaal zit het lever onder het borstbeen, als je deze kan zien
doorschijnen of palperen net onder het borstbeen dan is deze vergroot. Daarnaast bloedonderzoek, palpatie ,
echo.
De lever zit in de coelomholte
ADEMHALINGSTELSEL
De neusgaten moeten mooi open en symmetrisch zijn? Er mag geen exsudaat
aanwezig zijn. Bij chronische problemen kan er een groeve in de neus of snavel
komen. De infraorbitale sinus bevind zich odner het oog en is het belangrijkste bij
klinisch onderzoek. Deze sinus is niet afgeschermd door een been maar door
een huidflapje. Deze sinus is normaal wat ingevallen maar als deze bombeerd is
dan kan er een sinusitis zijn.
De trachea = gesloten kraakbeenringen dus oppassen met intubatie
Vogels kunnen geluid produceren , niet door stembanedn maar door de syrinx die zich bevind aan de trachea
bifurcatie. De vorm vaned syrinx hangt af van het geslacht en de vogelsoort. Bij mannetjes is deze het meest
ontwikkelt en maakt deze ook het meest lawaai. Als een vogel een stemverandering doormaakt kan er in de
buurt van de syrinx iets mis zijn ( aspergyloom, schildkliervergroting bij parkieten…).
3
