Kernvragen uit de constitutionele geschiedenis
Staatsvormen:
- Monarchie
- Oligarchie
- Democratie
Woorden die je vaak in media hoort, maar niet echt juiste def.
Politiek, theoretische types van staatsvormen
Abstract: In praktijk, realiteit is vaak een soort combinatie van de 3
Politiek systeem ergens tussen deze 3 vormen.
In NT: begrip democratie minderwaardig element. Kwam nauwelijks/niet voor.
- Gedachte: democratie = gevaarlijk.
Vanaf eind 18de E:
- Typologie minder gaan gebruiken
- Democratie1 is uitsluitende legitimiteit geworden van een politiek systeem in
westerse systeem.
- Andere 2 niet meer echt gevolgd, hebben nauwelijks nog eigen legitimiteit
o 3-voudige theorie niet meer gevolgd
Tem. Vandaag:
- Theoretische vormen: bestaan nog alle 3.
- Voorbijgestreefde classificering speelde eeuwenlang enorme rol.
- Vandaag minder belang.
1. Monarchie
DEF. Staatsvorm waarbij openbare macht geconcentreerd is in de persoon van een heerser.
(Grote mate van personal rule)
- Algemeen, vaag
- Versch. politieke systemen beantwoorden aan deze staatsvorm
- Grondslag staat buiten definitie
o Monarchie in meerdere vorm
o B.V.: Koning bij gratie Gods, kan in monarchie zetten (als die aan deze regel
beantwoord)
o B.V.: Vorsten dr acclamatie (vroege ME)
o B.V.: Staatsgreep.
o B.V.: Plebisciet
o …
- Zegt dus niets over grondslag staatsvorm
1
Klein broertje van monarchie, oligarchie
,Historische voorbeelden:
- Sommige Middeleeuwse territoriale vorsten
- NT: ‘absolutistische’ vorsten Nieuwe Tijd.
- 20ste E: aantal dictatoren
- Zelfs vandaag: bepaalde stelsels die als symbool elementen behouden van monarchie
o Hier in EU: geen monarchie die beantwoorden aan def. (BE koning heeft geen
personal rule)
MAAR feit dat we een koning hebben (zoals op meeste plaatsen EU)
symbolische functie van vroeger
<-> Leopold I / Leopold II: meer machtsconcentratie
o VS: presidentsfunctie: grote reële machtsconcentratie
Niet enkel symbolische: element die beantwoord aan def. Monarchie!
2. Oligarchie
DEF: staatsvorm waarbij de openbare macht geconcentreerd is in een netwerk van een
beperkt aantal belangengroepen
- Belangengroepen kunnen zeer uiteenlopend zijn in de loop vd geschiedenis
o Op sociaal, economisch, partij-politiek niveau
o Kunnen veel varianten van optreden
Historische voorbeelden:
Oude republiek Verenigde provincies (vroegere Ned. In NT):
- Sociaal-eco elite in de steden
- Niet enkel stedelijk bestuur maar via stedelijk bestuur
o OOK bestuur staten-provinciaal
o OOK bestuur Staten-Generaal beïnvloeden
- Alle mensen die daar zaten kwamen uit de stedelijke elites (= regenten)
- Beperkt # families hadden eigen netwerken
o Concentreerden grotendeels de macht
Vroeg- Engeland: Grond-adel opnieuw sociaal-eco. & pol elite
BE: cijnsdemocratieën
- Enkel aan politieke leven deelnemen
o Door te stemmen
o Door verkiesbaar te zijn
- Parlementaire democratie 19de E: slechts klein deel bevolking maar toegang pol. :
heel elitair: Macht via stemrecht en verkiesbaarheid
o Obv. Economische draagkracht
o Obv. Belastingsbijdragen
Overblijvende communistische regimes: (20ste E : China etc)
, - Politiek als je niet binnen partij kader valt
=> geen deelname aan politieke macht
Typologie van oligarchie al 200j vaarwel tegen gezegd MAAR eigenlijk nog steeds toepasbaar
3. Democratie
DEF: Staatsvorm waarbij de openbare macht geconcentreerd is in de volksmassa en in
meerdere of mindere mate uitgeoefend wordt met de goedkeuring van de volksmassa
- Probleem: “het volk” is een politiek geladen begrip, kan van alles betekenen
- Hoe definieer je het volk?
o Nooit hele bevolking (vandaag ook niet)
o Waar ligt je grens?
o Wat zijn je beperkingen?
- ‘Volksmassa’ moet je hoe dan ook een vorm hebben zodat deze zich via een of
andere vorm van machtsdelegatie kan uitdrukken => op diverse manieren
Historische voorbeelden:
- Huidige ‘Westerse’ democratieën
- MAAR ook aantal vd voorbeelden al vermeld onder monarchie of oligarchie hebben
ook democratische elementen…
o B.V.: VS, Frankrijk: verkiezing (direct of indirect) vd president vr bep. periode.
= vorm van delegatie hoe volksmassa (via meerderheid) macht kan uitoefenen
- Monarchaal & democratisch principe kunnen in een aantal van onze huidige
samenlevingen (FR, VS) samenleven
TOEPASSING: op Electoral college VS
- The popular vote
o = Democratisch element
o MAAR gefiltreerd via statensysteem & zogenaamd Electoral systems
o Speciale kiezers voor elke staat aangeduid die president met heel veel
monarchale macht verkiezen.
o 3 lagen democratie, oligarchie, monarchie terugvinden.
Eind 18e E / begin 19e E:
Volkssoevereiniteit wordt enige/exclusieve grondslag van de politieke macht.
- Tenzij je democratische legitimiteit hebt, heb je geen legitieme politieke macht
- Democratisch systeem wordt enige legitiem systeem
- Verschuiving want in vroegere politieke theorie: monarchie, oligarchie, democratie
o Vereist neutraal te zijn
o Elk vd 3 kon op zichzelf best wel legitiem zijn.
- Maar bij ons is dat niet meer
- Dat monarchie basis zou zijn van politiek systeem = NIET meer aanvaardbaar
Staatsvormen:
- Monarchie
- Oligarchie
- Democratie
Woorden die je vaak in media hoort, maar niet echt juiste def.
Politiek, theoretische types van staatsvormen
Abstract: In praktijk, realiteit is vaak een soort combinatie van de 3
Politiek systeem ergens tussen deze 3 vormen.
In NT: begrip democratie minderwaardig element. Kwam nauwelijks/niet voor.
- Gedachte: democratie = gevaarlijk.
Vanaf eind 18de E:
- Typologie minder gaan gebruiken
- Democratie1 is uitsluitende legitimiteit geworden van een politiek systeem in
westerse systeem.
- Andere 2 niet meer echt gevolgd, hebben nauwelijks nog eigen legitimiteit
o 3-voudige theorie niet meer gevolgd
Tem. Vandaag:
- Theoretische vormen: bestaan nog alle 3.
- Voorbijgestreefde classificering speelde eeuwenlang enorme rol.
- Vandaag minder belang.
1. Monarchie
DEF. Staatsvorm waarbij openbare macht geconcentreerd is in de persoon van een heerser.
(Grote mate van personal rule)
- Algemeen, vaag
- Versch. politieke systemen beantwoorden aan deze staatsvorm
- Grondslag staat buiten definitie
o Monarchie in meerdere vorm
o B.V.: Koning bij gratie Gods, kan in monarchie zetten (als die aan deze regel
beantwoord)
o B.V.: Vorsten dr acclamatie (vroege ME)
o B.V.: Staatsgreep.
o B.V.: Plebisciet
o …
- Zegt dus niets over grondslag staatsvorm
1
Klein broertje van monarchie, oligarchie
,Historische voorbeelden:
- Sommige Middeleeuwse territoriale vorsten
- NT: ‘absolutistische’ vorsten Nieuwe Tijd.
- 20ste E: aantal dictatoren
- Zelfs vandaag: bepaalde stelsels die als symbool elementen behouden van monarchie
o Hier in EU: geen monarchie die beantwoorden aan def. (BE koning heeft geen
personal rule)
MAAR feit dat we een koning hebben (zoals op meeste plaatsen EU)
symbolische functie van vroeger
<-> Leopold I / Leopold II: meer machtsconcentratie
o VS: presidentsfunctie: grote reële machtsconcentratie
Niet enkel symbolische: element die beantwoord aan def. Monarchie!
2. Oligarchie
DEF: staatsvorm waarbij de openbare macht geconcentreerd is in een netwerk van een
beperkt aantal belangengroepen
- Belangengroepen kunnen zeer uiteenlopend zijn in de loop vd geschiedenis
o Op sociaal, economisch, partij-politiek niveau
o Kunnen veel varianten van optreden
Historische voorbeelden:
Oude republiek Verenigde provincies (vroegere Ned. In NT):
- Sociaal-eco elite in de steden
- Niet enkel stedelijk bestuur maar via stedelijk bestuur
o OOK bestuur staten-provinciaal
o OOK bestuur Staten-Generaal beïnvloeden
- Alle mensen die daar zaten kwamen uit de stedelijke elites (= regenten)
- Beperkt # families hadden eigen netwerken
o Concentreerden grotendeels de macht
Vroeg- Engeland: Grond-adel opnieuw sociaal-eco. & pol elite
BE: cijnsdemocratieën
- Enkel aan politieke leven deelnemen
o Door te stemmen
o Door verkiesbaar te zijn
- Parlementaire democratie 19de E: slechts klein deel bevolking maar toegang pol. :
heel elitair: Macht via stemrecht en verkiesbaarheid
o Obv. Economische draagkracht
o Obv. Belastingsbijdragen
Overblijvende communistische regimes: (20ste E : China etc)
, - Politiek als je niet binnen partij kader valt
=> geen deelname aan politieke macht
Typologie van oligarchie al 200j vaarwel tegen gezegd MAAR eigenlijk nog steeds toepasbaar
3. Democratie
DEF: Staatsvorm waarbij de openbare macht geconcentreerd is in de volksmassa en in
meerdere of mindere mate uitgeoefend wordt met de goedkeuring van de volksmassa
- Probleem: “het volk” is een politiek geladen begrip, kan van alles betekenen
- Hoe definieer je het volk?
o Nooit hele bevolking (vandaag ook niet)
o Waar ligt je grens?
o Wat zijn je beperkingen?
- ‘Volksmassa’ moet je hoe dan ook een vorm hebben zodat deze zich via een of
andere vorm van machtsdelegatie kan uitdrukken => op diverse manieren
Historische voorbeelden:
- Huidige ‘Westerse’ democratieën
- MAAR ook aantal vd voorbeelden al vermeld onder monarchie of oligarchie hebben
ook democratische elementen…
o B.V.: VS, Frankrijk: verkiezing (direct of indirect) vd president vr bep. periode.
= vorm van delegatie hoe volksmassa (via meerderheid) macht kan uitoefenen
- Monarchaal & democratisch principe kunnen in een aantal van onze huidige
samenlevingen (FR, VS) samenleven
TOEPASSING: op Electoral college VS
- The popular vote
o = Democratisch element
o MAAR gefiltreerd via statensysteem & zogenaamd Electoral systems
o Speciale kiezers voor elke staat aangeduid die president met heel veel
monarchale macht verkiezen.
o 3 lagen democratie, oligarchie, monarchie terugvinden.
Eind 18e E / begin 19e E:
Volkssoevereiniteit wordt enige/exclusieve grondslag van de politieke macht.
- Tenzij je democratische legitimiteit hebt, heb je geen legitieme politieke macht
- Democratisch systeem wordt enige legitiem systeem
- Verschuiving want in vroegere politieke theorie: monarchie, oligarchie, democratie
o Vereist neutraal te zijn
o Elk vd 3 kon op zichzelf best wel legitiem zijn.
- Maar bij ons is dat niet meer
- Dat monarchie basis zou zijn van politiek systeem = NIET meer aanvaardbaar
