Therapeutische modellen en
methodieken: Vrijheidsbeperkende
maatregelen
Casus
Een dementerende bewoner stelt zich vaak agressief op ten opzichte van medebewoners en
personeel. Het kan lange periodes goed gaan, maar plots is er zonder aanleiding een
uitbarsting die niet te voorzien was. U bent als verpleegkundige betrokken bij de zorg aan de
bewoner. Op een dag ziet u hoe de dementerende bewoner een collega aanvalt. Eerst wordt
een bord omvergegooid maar nadien wordt de collega ook fysiek aangevallen. Er wordt
beslist om de dementerende bewoner te fixeren en kalmerende medicatie toe te dienen.
Nadat de bewoner gekalmeerd is, blijkt dat er iets mis is met zijn handen. Er is sprake van
“drophanden” doordat een bepaalde zenuwen in de armen beschadigd is ten gevolge van de
fixatie.
Quid?
- Je moet hier afspraken rond maken met familie van bejaarde bewoner. Patiënt kun je
zelf niet om toestemming vragen.
- Verpleegkundige is niet aansprakelijk. De instelling zal aansprakelijk gesteld worden.
Tenzij heel duidelijk blijkt dat je een zware fout hebt begaan en je de protocols niet
hebt nageleefd.
- Als je het protocol naleeft dan wordt je niet aansprakelijk gesteld.
- Criterium goede huisvader hoe zou een goede huisvader in dezelfde
omstandigheden gehandeld hebben. Als de goede huisvader hetzelfde gehandeld
heeft dan is er geen sprake van een fout of een onzorgvuldigheid.
Een aantal voorzieningen pasten heel wat afzondering- en fixatiemaatregelen toe, dit
gebeurde erg veel. Daardoor is deze wet opgesteld.
, PRINCIPE: GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING VAN DE PATIËNT
Artikel 8, §1 Wet patiëntenrechten
“geïnformeerd, voorafgaandelijk en vrij toe te stemmen in iedere tussenkomst van de
beroepsbeoefenaar”
o Bij iedere tussenkomst van een beroepsbeoefenaar (arts, verpleegkundige,
vroedvrouw) moet je de toestemming krijgen van de patiënt.
o Het is niet omdat een patiënt zich in WZC laat opnemen dat hij automatisch
toestemming geeft voor alle handelingen. Hij/zij moet telkens voor elke
tussenkomst een toestemming geven.
Bij “iedere” tussenkomst
o Als patiënt handelingsbekwaam is, moet hij zelf toestemming geven.
o Bij dementie en dus niet handelingsbekwaam hebben we toestemming nodig
van vertegenwoordiger.
Plaatsvervangende toestemming door de patiëntenvertegenwoordiger
CASUS voor discussie: Is toestemming nodig voor het afnemen van een
vaderschapstest via de afname van speeksel?
o Je hebt toestemming nodig als beroepsbeoefenaar.
Cascaderegeling artikel 14 Wet patiëntenrechten
- Persoon aangewezen door de patiënt
o Als patiënt iemand aanwijst en zorgmandaat geeft dan is dit de
patiëntenvertegenwoordiger.
- Bewindvoerder
o Dit als er geen zorgmandaat is.
- Plaatsvervangende toestemming door de patiëntenvertegenwoordiger
- Samenwonende echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner of de feitelijk
samenwonende partner
o Partner is breed te interpreteren. Vrouw die wetelijk samenwoont met zus,
dan is de zus de ‘partner’ en dus de wetelijke vertegenwoordiger van patiënt.
- In opeenvolgende volgorde door een meerderjarig kind, een ouder, een
meerderjarige broer of zus van de patiënt
o In deze volgorde zal het bekeken worden.
Als niemand van bovenstaande personen er is en kan optreden als
patiëntevertegenwoordiger dan mag de beroepsbeoefenaar een beslissing maken.
methodieken: Vrijheidsbeperkende
maatregelen
Casus
Een dementerende bewoner stelt zich vaak agressief op ten opzichte van medebewoners en
personeel. Het kan lange periodes goed gaan, maar plots is er zonder aanleiding een
uitbarsting die niet te voorzien was. U bent als verpleegkundige betrokken bij de zorg aan de
bewoner. Op een dag ziet u hoe de dementerende bewoner een collega aanvalt. Eerst wordt
een bord omvergegooid maar nadien wordt de collega ook fysiek aangevallen. Er wordt
beslist om de dementerende bewoner te fixeren en kalmerende medicatie toe te dienen.
Nadat de bewoner gekalmeerd is, blijkt dat er iets mis is met zijn handen. Er is sprake van
“drophanden” doordat een bepaalde zenuwen in de armen beschadigd is ten gevolge van de
fixatie.
Quid?
- Je moet hier afspraken rond maken met familie van bejaarde bewoner. Patiënt kun je
zelf niet om toestemming vragen.
- Verpleegkundige is niet aansprakelijk. De instelling zal aansprakelijk gesteld worden.
Tenzij heel duidelijk blijkt dat je een zware fout hebt begaan en je de protocols niet
hebt nageleefd.
- Als je het protocol naleeft dan wordt je niet aansprakelijk gesteld.
- Criterium goede huisvader hoe zou een goede huisvader in dezelfde
omstandigheden gehandeld hebben. Als de goede huisvader hetzelfde gehandeld
heeft dan is er geen sprake van een fout of een onzorgvuldigheid.
Een aantal voorzieningen pasten heel wat afzondering- en fixatiemaatregelen toe, dit
gebeurde erg veel. Daardoor is deze wet opgesteld.
, PRINCIPE: GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING VAN DE PATIËNT
Artikel 8, §1 Wet patiëntenrechten
“geïnformeerd, voorafgaandelijk en vrij toe te stemmen in iedere tussenkomst van de
beroepsbeoefenaar”
o Bij iedere tussenkomst van een beroepsbeoefenaar (arts, verpleegkundige,
vroedvrouw) moet je de toestemming krijgen van de patiënt.
o Het is niet omdat een patiënt zich in WZC laat opnemen dat hij automatisch
toestemming geeft voor alle handelingen. Hij/zij moet telkens voor elke
tussenkomst een toestemming geven.
Bij “iedere” tussenkomst
o Als patiënt handelingsbekwaam is, moet hij zelf toestemming geven.
o Bij dementie en dus niet handelingsbekwaam hebben we toestemming nodig
van vertegenwoordiger.
Plaatsvervangende toestemming door de patiëntenvertegenwoordiger
CASUS voor discussie: Is toestemming nodig voor het afnemen van een
vaderschapstest via de afname van speeksel?
o Je hebt toestemming nodig als beroepsbeoefenaar.
Cascaderegeling artikel 14 Wet patiëntenrechten
- Persoon aangewezen door de patiënt
o Als patiënt iemand aanwijst en zorgmandaat geeft dan is dit de
patiëntenvertegenwoordiger.
- Bewindvoerder
o Dit als er geen zorgmandaat is.
- Plaatsvervangende toestemming door de patiëntenvertegenwoordiger
- Samenwonende echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner of de feitelijk
samenwonende partner
o Partner is breed te interpreteren. Vrouw die wetelijk samenwoont met zus,
dan is de zus de ‘partner’ en dus de wetelijke vertegenwoordiger van patiënt.
- In opeenvolgende volgorde door een meerderjarig kind, een ouder, een
meerderjarige broer of zus van de patiënt
o In deze volgorde zal het bekeken worden.
Als niemand van bovenstaande personen er is en kan optreden als
patiëntevertegenwoordiger dan mag de beroepsbeoefenaar een beslissing maken.
