Hoofdstuk 1 recht in het algemeen
De rechtsregels zorgen ervoor om de menselijke gedragingen te ordenen en daarmee ook te
uniformeren, dit komt omdat de rechtsregels voor iedereen gelijkelijk van kracht zijn. Dit
wordt mogelijk gemaakt door het hanteren van het vaststellen van voorschriften waarin
gedragingen worden benoemd in termen van bevoegdheden en verplichtingen.
De rechtsregels zijn ook van doel om het gedrag van mensen voor te schrijven, dit zorgt voor
een bevordering in zekere gerechtigheid.
In het strafrecht is het net anders, daar staat de gerechtigheid centraal. Hier zijn de regels
gemaakt doormiddel van bescherming en fundamentele waarden. Denk hierbij bijvoorbeeld
aan moord, dit is iets wat niet eerlijk is tegenover de ander en is daarom verboden.
Het doel van het recht is het gedrag van mensen te gedragen, hier wordt gekeken vanuit een
perspectief van een rechtvaardige samenleving die ieders belangen zo veel mogelijk
veiligstelt en respecteert.
De regels moeten worden gehandhaafd, dit wilt zeggen dat er wordt opgelet op het gedrag van
mensen, als hier conflicten over zijn wordt dit voorgelegd aan de rechter.
De 2 functies van het recht:
- Het recht ordent het menselijk gedrag door het stellen van regels
- Het recht zorgt ervoor dat dur wordt gehandhaafd doormiddel van geschilbeslechting
(het oplossen van juridische conflicten tussen 1 of meerdere partijen)
Onder de term ‘recht’ wordt bedoeld: het geheel van geldende rechtsregels. Hier wordt ook
wel de term positief recht gebruikt. Een synoniem hiervoor is het objectief recht. In
Nederland bestaat het positief recht uit alle rechtsregels die op dit moment gelden.
Het is belangrijk dat we de rechtsregels onderscheiden van de voorschriften die uit godsdienst
en fatsoenregels voortvloeien. Deze voorschriften hebben wel invloed op ons recht, maar in
Nederland zijn we nooit rechtstreeks verbonden aan deze voorschriften.
Het positief recht is door de mens gemaakt, daarnaast kennen wij ook het natuurrecht, dit
recht geldt voor iedereen ongeacht de plaats en tijd omdat het door de ‘natuur’ is gegeven. Dit
bestaat uit bijvoorbeeld morele rechten. Het zijn rechten waar je mee wordt geboren.
Voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld moord, je weet dat het verboden is en het niet past in de
morele waarden van het mens.
De rechtsregels van het objectieve recht zorgen voor een verhouding tussen personen en de
door aan hen gegeven bevoegdheden en verplichtingen. Dit recht geldt op een bepaald
moment en een bepaalde tijd. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld het kiesrecht wat 1 keer
in het jaar wordt gebruikt. Het objectief recht zorgt er dan voor dat elke Nederlander tijdens
de tijd van het stemmen ook zijn eigen stem mag uitbrengen. à In dit geval wordt er
gesproken over subjectief recht, dit is de bevoegdheid die iemand heeft in een concreet geval
en het objectief recht ontleent. ‘Iedere Nederlander heeft op een bepaald moment stemrecht’
en het subjectief recht zorgt hiervoor.
De 2 betekenissen van het recht:
- Een objectieve recht ontleende, individuele bevoegdheid (right) à subjectief recht
- De algemene rechtsregels (law) à objectief recht
,Rechtsbronnen zijn de bronnen waaruit het recht voortvloeit. Bij de rechtsbronnen gaat het
om de vorm waarin de rechtsregels zich voordoen en niet de inhoud. De belangrijkste
rechtsbronnen in Nederland zijn de wet, jurisprudentie (uitspraken van rechters),
gewoonte en verdragen. Onder de wet wordt ook wel verstaan; elke algemeen geschreven
rechtsregel die afkomstig is van een tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan (de regering en
het parlement (Staten-Generaal) vormen samen de wetgevende macht).
De 6 rechtsbronnen in Nederland:
1. De wet
2. De jurisprudentie (de rechtspraak)
3. De gewoonte
4. Verdragen en besluiten van internationale organisaties
5. Algemene rechtsbeginselen
6. Gepubliceerde beleidsregels
De rechter vormt ook rechtsregels, dit gebeurt als een wettelijke regel ontbreekt of de wet
minder duidelijk is. Als andere rechters deze regel in latere geschillen ook toepassen spreken
we van jurisprudentie. Dit kan de rechter doen omdat hij niet formeel aan de rechtspraak als
rechtsbron is verbonden, zoals hij dat wel aan de wet is. In de praktijk hanteert de rechter de
rechtspraak wel degelijk als rechtsbron.
Naast de wet en jurisprudentie is de gewoonte een zelfstandig bron van het positief recht.
Het gewoonterecht zijn ongeschreven regels die de rechter wel kan toepassen als hij vindt dat
dit recht wel bestaat. Hij kan in een geschil (een formeel meningsverschil tussen 1 of
meerdere partijen) de geldigheid van zo een rechtsregel uit het gewoonterecht beoordelen.
In Nederland maken wij ook gebruik van verdragen en wetgevende besluiten van
internationale organisaties. Zij hebben in ons recht dezelfde werking als gewone wetten en
daarom behoren zij ook tot het positieve recht.
Algemene rechtsbeginselen zijn algemeen erkende basisprincipes (meestal ongeschreven
regels) waaruit het recht is gebouwd. Zo vormen zij het fundament van een rechtssysteem.
Gepubliceerde beleidsregels worden tegenwoordig ook beschouwd als rechtsbron. Dit zijn
een soort instructienormen waarin een bestuursorgaan bepaalt hoe het zijn bevoegdheid
uitoefent. Dit zijn ook wel overheidsregels die uitleggen hoe wetten in de praktijk worden
toegepast, en die openbaar zijn gemaakt zodat burgers ze kunnen kennen.
Binnen zijn grondgebied bepaalt ieder land zelf de inhoud van zijn nationale rechtsstelsel.
Ieder land mag zelf zijn wetgeving regelen en bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur
en de rechterlijke macht toekomen. Geen ander land of organisatie mag zeggen wat zij moeten
doen. Zo is Nederland dus ook een soeverein land. Dit wordt ook wel soevereiniteit
genoemd.
Naast nationaal recht kennen wij ook het internationaal recht. Dit bestaat voor een groot
deel uit verdragen. Verdagen kunnen worden omschreven als schriftelijke, bindende
regelingen tussen staten onderling of tussen staten en internationale organisaties. Omdat in
Nederland de verdragen ook rechtsbronnen zijn bevat ons nationale recht ook regels van
internationale oorsprong.
,Zodra een land deze regels van internationale herkomst opneemt in het nationale recht wordt
dat omschreven als het incorporatiesysteem. Doormiddel van dit systeem heeft Nederland er
vrijwillig voor gekozen om zijn soevereiniteit een beetje te beperken. Dit betekent alleen niet
dat die geïncorporeerde regels rechtstreeks rechten en plichten van de burgers meebrengen
waarop zij zich in een nationale rechter kunnen beroepen. Dit kan alleen als die regels
rechtstreeks werking hebben.
Dit internationaal recht valt uiteen in 2 onderdelen namelijk het internationaal privaatrecht
en het internationaal publiekrecht.
Het internationaal publiekrecht wordt ook wel het volkenrecht genoemd. Dit recht bevat de
rechtsregels over het verkeer tussen staten onderling en het verkeer tussen staten en
internationale organisaties. Dit betreft een stelsel van normen dat in de loop van tijd door
gewoonte is ontstaan en landen ervoor hebben gekozen om het onderling in verdragen vast te
stellen. Het internationale publiekrecht bestaat voornamelijk uit verdragen, besluiten van
internationale organisaties en regels van gewoonterecht.
Er zijn ook bijzonder type verdragen, hier gaat het om verdragen die wel een rechtstreeks
rechten en plichten voor de burgers meebrengen. Dit betekent dan ook dat deze internationale
regels bij een nationale rechter kunnen worden ingeroepen voor een zaak. Dit wordt dan ook
wel rechtstreekse werking genoemd. Deze regels zijn ook een ieder verbindend.
Ook is er een ander soort verdrag wat men verdragen met een eigen rechtsorde noemt. Dit
gaat om verdragen waarbij de bevoegdheden tot wetgeving, bestuur en rechtspraak zijn
opgedragen aan internationale organisaties. Deze heeft dan zijn eigen rechtsorde (geheel van
alle regels, wetten en afspraken die ervoor zorgen dat een land goed en eerlijk functioneert).
Regels die afkomstig zijn van de Europese Unie worden ook wel Europees Unierecht of het
recht van de Europese Unie genoemd. Dit Europees Unierecht is vanwege het eigenstandige
karakter ervan hoger van rang dan het nationale recht van de lidstaten heeft daarom voorrang
op het nationale recht.
In de grondwet wordt ook benoemd dat de regels afkomstig van internationale herkomst
voorrang heeft boven de nationale regel. Daarbij geldt wel als voorwaarde dat de regel of het
besluit in Nederland een ieder naar zijn inhoud kan verbinden. Als een Nederlandse regel in
strijd is met die van het EVRM vervalt dus het Nederlandse recht omdat die lager staat als die
van het EVRM. In dit geval wordt er dus gebruik gemaakt van een voorrangsregel die ervoor
zorgt dat het internationaal recht een dominante plaats heeft binnen de Nederlandse
rechtsorde.
Ons positief recht bestaat uit regels die aan een persoon rechten verlenen en plichten
opleggen. Rechten en plichten van personen in hun onderlinge verkeer worden de regels van
materieel recht genoemd. Dit is ook wel de inhoud van het recht. Zodra dit recht wordt
geprocedeerd (gebruikt) bij de rechter noemen wij dit formeel recht, ook wel het procesrecht
genoemd.
In het bestuursrecht valt het uiteen onder het materieel bestuursrecht (bestuursrecht) en het
formeel bestuursrecht (bestuursprocesrecht). Binnen het strafrecht is het dus het materieel
strafrecht (strafrecht) en het formeel strafrecht (strafprocesrecht). Als laatste het privaatrecht
wat wordt verdeeld onder het materieel privaatrecht (privaatrecht) en het formeel privaatrecht
(burgerlijk procesrecht).
, Het procesrecht op elk van deze 3 gebieden heeft een eigen structuur, eigen rechters en eigen
regels van procesrecht. Binnen dit systeem is er ook een hiërarchie opgebouwd, dit komt er op
neer dat zelden een uitspraak van 1 rechter meteen definitief is. Vrijwel altijd kan een
uitspraak ter controle worden voorgelegd aan een ‘hoger’ rechterlijk college: het hoger
beroep.
Een ander veelgebruikte indeling van het positieve recht is die naar het rechtsgebied.
Rechtsgebieden gebruiken als het ware een verticale doorsnede waarbij het recht wordt
benoemd en ingedeeld naar een specifiek gebied van het recht.
De 5 traditionele rechtsgebieden:
1. Het staatsrecht
2. Het bestuursrecht
3. Het strafrecht
4. Het burgerlijk recht
5. Het arbeidsrecht
Het wettelijk fundament van het staatsrecht wordt gevormd door de grondwet. Zij bevat de
geschreven regelingen. De grondwet beschermt de burgers tegenover de staat. Dit type
grondrechten valt uiteen in vrijheidsrechten en politieke rechten. Vrijheidsrechten zijn
onder meer vrijheid van godsdienst de vrijheid van meningsuiting en het recht op eerbiedging
van den persoonlijke levenssfeer. De politieke rechten geven de burger zeggenschap over de
samenstelling van de overheidsinstelling. Tot de politieke rechten behoren het kiesrecht en het
recht om een openbaar ambt te bekleden.
De belangrijkste staatsorganen zijn; de regering, de Staten-Generaal, de Raad van State,
de rechterlijke macht en de provincies en gemeenten. Deze worden ook in de grondwet
benoemd en hun bevoegdheden worden daarin ook omschreven.
Op een aantal plaatsen in de Grondwet wordt aangegeven dat over een bepaald onderwerp
nadere regels moeten worden gemaakt in een wet. Een wet die een uitwerking bevat van zo
een bepaling in de Grondwet, wordt een organieke wet genoemd.
Naast de grondwet en organieke wetten bestaat ook het staatsrecht uit een aantal regels die
geleidelijk in het parlementaire leven zij ontwikkeld en niet in een wettelijke regeling zijn
vastgesteld. Het gaat hier met name om de verhouding tussen regering en parlement en om de
gang van zaken bij de kabinetsformatie. Als er conflicten ontstaan tussen het parlement en
regering moeten zij deze conflicten oplossen door middel van de ongeschreven regels. Hier
speelt het gewoonterecht een belangrijke rol.
Het bestuursrecht, ook wel het administratief recht genoemd. De belangrijkste wettelijke
regeling van het bestuursrecht is de Algemene wet bestuursrecht (Awb). In het bestuursrecht
staat de rechtsverhouding tussen overheid en burger centraal, waarbij de overheid optreedt
binnen de haar exclusief toegekende bestuurlijke bevoegdheden. Deze relatie komt voor een
groot deel tot uiting in de zogenoemde beschikking. Een beschikking is een schriftelijk
besluit van een overheidsinstantie, zoals de gemeente, over een specifiek geval. Voorbeelden
zijn het verlenen of weigeren van een vergunning (zoals een bouwvergunning) of het
toekennen van een uitkering. Beschikkingen zijn besluiten van een overheidsinstantie, deze
gelden maar voor 1 persoon. Deze wordt in een beschikking dan ook bij naam genoemd. Een
beschikking mag worden gegeven door het bestuursorgaan dat volgens de wet de bevoegdheid
heeft om over dat onderwerp te beslissen.
De rechtsregels zorgen ervoor om de menselijke gedragingen te ordenen en daarmee ook te
uniformeren, dit komt omdat de rechtsregels voor iedereen gelijkelijk van kracht zijn. Dit
wordt mogelijk gemaakt door het hanteren van het vaststellen van voorschriften waarin
gedragingen worden benoemd in termen van bevoegdheden en verplichtingen.
De rechtsregels zijn ook van doel om het gedrag van mensen voor te schrijven, dit zorgt voor
een bevordering in zekere gerechtigheid.
In het strafrecht is het net anders, daar staat de gerechtigheid centraal. Hier zijn de regels
gemaakt doormiddel van bescherming en fundamentele waarden. Denk hierbij bijvoorbeeld
aan moord, dit is iets wat niet eerlijk is tegenover de ander en is daarom verboden.
Het doel van het recht is het gedrag van mensen te gedragen, hier wordt gekeken vanuit een
perspectief van een rechtvaardige samenleving die ieders belangen zo veel mogelijk
veiligstelt en respecteert.
De regels moeten worden gehandhaafd, dit wilt zeggen dat er wordt opgelet op het gedrag van
mensen, als hier conflicten over zijn wordt dit voorgelegd aan de rechter.
De 2 functies van het recht:
- Het recht ordent het menselijk gedrag door het stellen van regels
- Het recht zorgt ervoor dat dur wordt gehandhaafd doormiddel van geschilbeslechting
(het oplossen van juridische conflicten tussen 1 of meerdere partijen)
Onder de term ‘recht’ wordt bedoeld: het geheel van geldende rechtsregels. Hier wordt ook
wel de term positief recht gebruikt. Een synoniem hiervoor is het objectief recht. In
Nederland bestaat het positief recht uit alle rechtsregels die op dit moment gelden.
Het is belangrijk dat we de rechtsregels onderscheiden van de voorschriften die uit godsdienst
en fatsoenregels voortvloeien. Deze voorschriften hebben wel invloed op ons recht, maar in
Nederland zijn we nooit rechtstreeks verbonden aan deze voorschriften.
Het positief recht is door de mens gemaakt, daarnaast kennen wij ook het natuurrecht, dit
recht geldt voor iedereen ongeacht de plaats en tijd omdat het door de ‘natuur’ is gegeven. Dit
bestaat uit bijvoorbeeld morele rechten. Het zijn rechten waar je mee wordt geboren.
Voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld moord, je weet dat het verboden is en het niet past in de
morele waarden van het mens.
De rechtsregels van het objectieve recht zorgen voor een verhouding tussen personen en de
door aan hen gegeven bevoegdheden en verplichtingen. Dit recht geldt op een bepaald
moment en een bepaalde tijd. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld het kiesrecht wat 1 keer
in het jaar wordt gebruikt. Het objectief recht zorgt er dan voor dat elke Nederlander tijdens
de tijd van het stemmen ook zijn eigen stem mag uitbrengen. à In dit geval wordt er
gesproken over subjectief recht, dit is de bevoegdheid die iemand heeft in een concreet geval
en het objectief recht ontleent. ‘Iedere Nederlander heeft op een bepaald moment stemrecht’
en het subjectief recht zorgt hiervoor.
De 2 betekenissen van het recht:
- Een objectieve recht ontleende, individuele bevoegdheid (right) à subjectief recht
- De algemene rechtsregels (law) à objectief recht
,Rechtsbronnen zijn de bronnen waaruit het recht voortvloeit. Bij de rechtsbronnen gaat het
om de vorm waarin de rechtsregels zich voordoen en niet de inhoud. De belangrijkste
rechtsbronnen in Nederland zijn de wet, jurisprudentie (uitspraken van rechters),
gewoonte en verdragen. Onder de wet wordt ook wel verstaan; elke algemeen geschreven
rechtsregel die afkomstig is van een tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan (de regering en
het parlement (Staten-Generaal) vormen samen de wetgevende macht).
De 6 rechtsbronnen in Nederland:
1. De wet
2. De jurisprudentie (de rechtspraak)
3. De gewoonte
4. Verdragen en besluiten van internationale organisaties
5. Algemene rechtsbeginselen
6. Gepubliceerde beleidsregels
De rechter vormt ook rechtsregels, dit gebeurt als een wettelijke regel ontbreekt of de wet
minder duidelijk is. Als andere rechters deze regel in latere geschillen ook toepassen spreken
we van jurisprudentie. Dit kan de rechter doen omdat hij niet formeel aan de rechtspraak als
rechtsbron is verbonden, zoals hij dat wel aan de wet is. In de praktijk hanteert de rechter de
rechtspraak wel degelijk als rechtsbron.
Naast de wet en jurisprudentie is de gewoonte een zelfstandig bron van het positief recht.
Het gewoonterecht zijn ongeschreven regels die de rechter wel kan toepassen als hij vindt dat
dit recht wel bestaat. Hij kan in een geschil (een formeel meningsverschil tussen 1 of
meerdere partijen) de geldigheid van zo een rechtsregel uit het gewoonterecht beoordelen.
In Nederland maken wij ook gebruik van verdragen en wetgevende besluiten van
internationale organisaties. Zij hebben in ons recht dezelfde werking als gewone wetten en
daarom behoren zij ook tot het positieve recht.
Algemene rechtsbeginselen zijn algemeen erkende basisprincipes (meestal ongeschreven
regels) waaruit het recht is gebouwd. Zo vormen zij het fundament van een rechtssysteem.
Gepubliceerde beleidsregels worden tegenwoordig ook beschouwd als rechtsbron. Dit zijn
een soort instructienormen waarin een bestuursorgaan bepaalt hoe het zijn bevoegdheid
uitoefent. Dit zijn ook wel overheidsregels die uitleggen hoe wetten in de praktijk worden
toegepast, en die openbaar zijn gemaakt zodat burgers ze kunnen kennen.
Binnen zijn grondgebied bepaalt ieder land zelf de inhoud van zijn nationale rechtsstelsel.
Ieder land mag zelf zijn wetgeving regelen en bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur
en de rechterlijke macht toekomen. Geen ander land of organisatie mag zeggen wat zij moeten
doen. Zo is Nederland dus ook een soeverein land. Dit wordt ook wel soevereiniteit
genoemd.
Naast nationaal recht kennen wij ook het internationaal recht. Dit bestaat voor een groot
deel uit verdragen. Verdagen kunnen worden omschreven als schriftelijke, bindende
regelingen tussen staten onderling of tussen staten en internationale organisaties. Omdat in
Nederland de verdragen ook rechtsbronnen zijn bevat ons nationale recht ook regels van
internationale oorsprong.
,Zodra een land deze regels van internationale herkomst opneemt in het nationale recht wordt
dat omschreven als het incorporatiesysteem. Doormiddel van dit systeem heeft Nederland er
vrijwillig voor gekozen om zijn soevereiniteit een beetje te beperken. Dit betekent alleen niet
dat die geïncorporeerde regels rechtstreeks rechten en plichten van de burgers meebrengen
waarop zij zich in een nationale rechter kunnen beroepen. Dit kan alleen als die regels
rechtstreeks werking hebben.
Dit internationaal recht valt uiteen in 2 onderdelen namelijk het internationaal privaatrecht
en het internationaal publiekrecht.
Het internationaal publiekrecht wordt ook wel het volkenrecht genoemd. Dit recht bevat de
rechtsregels over het verkeer tussen staten onderling en het verkeer tussen staten en
internationale organisaties. Dit betreft een stelsel van normen dat in de loop van tijd door
gewoonte is ontstaan en landen ervoor hebben gekozen om het onderling in verdragen vast te
stellen. Het internationale publiekrecht bestaat voornamelijk uit verdragen, besluiten van
internationale organisaties en regels van gewoonterecht.
Er zijn ook bijzonder type verdragen, hier gaat het om verdragen die wel een rechtstreeks
rechten en plichten voor de burgers meebrengen. Dit betekent dan ook dat deze internationale
regels bij een nationale rechter kunnen worden ingeroepen voor een zaak. Dit wordt dan ook
wel rechtstreekse werking genoemd. Deze regels zijn ook een ieder verbindend.
Ook is er een ander soort verdrag wat men verdragen met een eigen rechtsorde noemt. Dit
gaat om verdragen waarbij de bevoegdheden tot wetgeving, bestuur en rechtspraak zijn
opgedragen aan internationale organisaties. Deze heeft dan zijn eigen rechtsorde (geheel van
alle regels, wetten en afspraken die ervoor zorgen dat een land goed en eerlijk functioneert).
Regels die afkomstig zijn van de Europese Unie worden ook wel Europees Unierecht of het
recht van de Europese Unie genoemd. Dit Europees Unierecht is vanwege het eigenstandige
karakter ervan hoger van rang dan het nationale recht van de lidstaten heeft daarom voorrang
op het nationale recht.
In de grondwet wordt ook benoemd dat de regels afkomstig van internationale herkomst
voorrang heeft boven de nationale regel. Daarbij geldt wel als voorwaarde dat de regel of het
besluit in Nederland een ieder naar zijn inhoud kan verbinden. Als een Nederlandse regel in
strijd is met die van het EVRM vervalt dus het Nederlandse recht omdat die lager staat als die
van het EVRM. In dit geval wordt er dus gebruik gemaakt van een voorrangsregel die ervoor
zorgt dat het internationaal recht een dominante plaats heeft binnen de Nederlandse
rechtsorde.
Ons positief recht bestaat uit regels die aan een persoon rechten verlenen en plichten
opleggen. Rechten en plichten van personen in hun onderlinge verkeer worden de regels van
materieel recht genoemd. Dit is ook wel de inhoud van het recht. Zodra dit recht wordt
geprocedeerd (gebruikt) bij de rechter noemen wij dit formeel recht, ook wel het procesrecht
genoemd.
In het bestuursrecht valt het uiteen onder het materieel bestuursrecht (bestuursrecht) en het
formeel bestuursrecht (bestuursprocesrecht). Binnen het strafrecht is het dus het materieel
strafrecht (strafrecht) en het formeel strafrecht (strafprocesrecht). Als laatste het privaatrecht
wat wordt verdeeld onder het materieel privaatrecht (privaatrecht) en het formeel privaatrecht
(burgerlijk procesrecht).
, Het procesrecht op elk van deze 3 gebieden heeft een eigen structuur, eigen rechters en eigen
regels van procesrecht. Binnen dit systeem is er ook een hiërarchie opgebouwd, dit komt er op
neer dat zelden een uitspraak van 1 rechter meteen definitief is. Vrijwel altijd kan een
uitspraak ter controle worden voorgelegd aan een ‘hoger’ rechterlijk college: het hoger
beroep.
Een ander veelgebruikte indeling van het positieve recht is die naar het rechtsgebied.
Rechtsgebieden gebruiken als het ware een verticale doorsnede waarbij het recht wordt
benoemd en ingedeeld naar een specifiek gebied van het recht.
De 5 traditionele rechtsgebieden:
1. Het staatsrecht
2. Het bestuursrecht
3. Het strafrecht
4. Het burgerlijk recht
5. Het arbeidsrecht
Het wettelijk fundament van het staatsrecht wordt gevormd door de grondwet. Zij bevat de
geschreven regelingen. De grondwet beschermt de burgers tegenover de staat. Dit type
grondrechten valt uiteen in vrijheidsrechten en politieke rechten. Vrijheidsrechten zijn
onder meer vrijheid van godsdienst de vrijheid van meningsuiting en het recht op eerbiedging
van den persoonlijke levenssfeer. De politieke rechten geven de burger zeggenschap over de
samenstelling van de overheidsinstelling. Tot de politieke rechten behoren het kiesrecht en het
recht om een openbaar ambt te bekleden.
De belangrijkste staatsorganen zijn; de regering, de Staten-Generaal, de Raad van State,
de rechterlijke macht en de provincies en gemeenten. Deze worden ook in de grondwet
benoemd en hun bevoegdheden worden daarin ook omschreven.
Op een aantal plaatsen in de Grondwet wordt aangegeven dat over een bepaald onderwerp
nadere regels moeten worden gemaakt in een wet. Een wet die een uitwerking bevat van zo
een bepaling in de Grondwet, wordt een organieke wet genoemd.
Naast de grondwet en organieke wetten bestaat ook het staatsrecht uit een aantal regels die
geleidelijk in het parlementaire leven zij ontwikkeld en niet in een wettelijke regeling zijn
vastgesteld. Het gaat hier met name om de verhouding tussen regering en parlement en om de
gang van zaken bij de kabinetsformatie. Als er conflicten ontstaan tussen het parlement en
regering moeten zij deze conflicten oplossen door middel van de ongeschreven regels. Hier
speelt het gewoonterecht een belangrijke rol.
Het bestuursrecht, ook wel het administratief recht genoemd. De belangrijkste wettelijke
regeling van het bestuursrecht is de Algemene wet bestuursrecht (Awb). In het bestuursrecht
staat de rechtsverhouding tussen overheid en burger centraal, waarbij de overheid optreedt
binnen de haar exclusief toegekende bestuurlijke bevoegdheden. Deze relatie komt voor een
groot deel tot uiting in de zogenoemde beschikking. Een beschikking is een schriftelijk
besluit van een overheidsinstantie, zoals de gemeente, over een specifiek geval. Voorbeelden
zijn het verlenen of weigeren van een vergunning (zoals een bouwvergunning) of het
toekennen van een uitkering. Beschikkingen zijn besluiten van een overheidsinstantie, deze
gelden maar voor 1 persoon. Deze wordt in een beschikking dan ook bij naam genoemd. Een
beschikking mag worden gegeven door het bestuursorgaan dat volgens de wet de bevoegdheid
heeft om over dat onderwerp te beslissen.
