ZORG EN ONTWIKKELING KIND
ONTWIKKELING VAN HET KIND
INHOUDSOPGAVE
Leerdoelen ................................................................................................................................... 4
Inleiding in de ontwikkelingspsychologie ...........................................................................................5
Cognitieve en taalontwikkeling, sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de baby-, peuter- en
kleutertijd ........................................................................................................................................6
motorische ontwikkeling van het kind ................................................................................................7
Cognitieve ontwikkeling, sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de baby-, peuter- en kleutertijd .....9
een inleiding in de ontwikkeling van het kind.................................................................................12
Een oriëntatie op de ontwikkeling .................................................................................................... 12
Reikwijdte .................................................................................................................................. 12
Invloed van cohorten .................................................................................................................. 14
actuele vraagstukken ..................................................................................................................... 15
continue vs. discontinue verandering .......................................................................................... 15
kritieke en gevoelige perioden ..................................................................................................... 16
levensloopmodel vs. focus op specifieke perioden ....................................................................... 16
relatieve invloed van nature en nurture ........................................................................................ 16
gevolgen voor de opvoeding en sociaal beleid .............................................................................. 17
theoretische perspectieven en onderzoek ....................................................................................18
perspectieven bij het kijken naar kinderen ....................................................................................... 18
psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten ............................................................. 18
behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag ........................................................ 20
cognitief perspectief: focus op de oorsprong van ons begrip ......................................................... 21
systemisch perspectief: brede visie ............................................................................................. 22
evolutionair perspectief: bijdrage van onze voorouders ................................................................ 23
mythe van het ‘juiste’ perspectief ................................................................................................ 24
de cognitieve ontwikkeling in de babytijd ......................................................................................25
de cognitieve ontwikkeling volgens piaget ........................................................................................ 25
belangrijke elementen ................................................................................................................ 25
de sensomotorische periode ...................................................................................................... 27
informatieverwerkingstheorie ......................................................................................................... 31
codering, opslag en ophalen ....................................................................................................... 31
het geheugen in de babytijd ............................................................................................................ 32
herinnering ................................................................................................................................ 32
de duur van herinneringen .......................................................................................................... 33
1
, de gognitieve neurowetenschap .................................................................................................. 33
individuele verschillen in intelligentie .............................................................................................. 33
‘intelligentie’ bij baby’s ............................................................................................................... 33
ontwikkelingstests ..................................................................................................................... 33
individuele verschillen in intelligentie (IVT) ................................................................................... 34
de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd ....................................35
basis van sociaal gedrag ................................................................................................................. 35
emoties in de babytijd ................................................................................................................ 35
de ontwikkeling van het ik ........................................................................................................... 36
social referencing....................................................................................................................... 37
theory of mind ............................................................................................................................ 37
relaties aangaan ............................................................................................................................ 37
hechting .................................................................................................................................... 37
totstandkoming van hechting ...................................................................................................... 39
interactie: ontluikende relaties .................................................................................................... 40
verschillen tussen baby’s ............................................................................................................... 41
persoonlijkheidsontwikkeling ...................................................................................................... 41
temprament: stabiele factoren .................................................................................................... 41
gender ....................................................................................................................................... 42
motorische ontwikkeling van het kind ..........................................................................................44
theoretische modellen van ontwikkeling .......................................................................................... 44
neuromaturatie-model ............................................................................................................... 44
systemische theorie ................................................................................................................... 44
functie versus kwaliteit ................................................................................................................... 44
Functie (wat?) ............................................................................................................................ 44
Kwaliteit (hoe?, manier waarop) .................................................................................................. 45
motorische ontwikkeling................................................................................................................. 46
0-4 maand ................................................................................................................................. 46
4-10 maand ............................................................................................................................... 57
10-18 maand ............................................................................................................................. 69
Cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd ......................................................................73
intellectuele ontwikkeling ............................................................................................................... 73
preoperationeel denken van piaget.............................................................................................. 73
informatieverwerkingstheorie ..................................................................................................... 77
Vygotsky’s visie: rol van de cultuur .............................................................................................. 77
de taalontwikkeling ........................................................................................................................ 79
de invloed van school en media ...................................................................................................... 79
Vroege vormen van onderwijs en opvang ..................................................................................... 79
Leren van de media: tv en gaming ................................................................................................ 79
De sociale en de persoonlijkheids-ontwikkeling in de P&k-tijd .......................................................81
wie ben ik ...................................................................................................................................... 81
2
, PH – ontwikkeling (Erikson) ......................................................................................................... 81
Zelfbeeld ................................................................................................................................... 81
Genderidentiteit ......................................................................................................................... 81
vrienden en familie ......................................................................................................................... 84
Het ontstaan van vriendschappen ............................................................................................... 84
De regels van het spel ................................................................................................................. 84
Theory of mind (TOM).................................................................................................................. 86
Het gezinsleven .......................................................................................................................... 86
moraliteit en agressie ..................................................................................................................... 87
Ontstaan van moreel besef ......................................................................................................... 87
agressie en geweld ..................................................................................................................... 88
3
, LEERDOELEN
Cursus 1VRK 10 - DEEL 2 - Ontwikkeling van het kind (hfdst 1: ontwikkelingspsychologie)
Cursus 1VRK 10 - DEEL 2 - Ontwikkeling van het kind (hfdst 2: motorische ontwikkeling)
H1: Een inleiding in de ontwikkeling van het kind, zie p. 377
1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
1.2 Kinderen: verleden, heden en toekomst
H2: Theoretische perspectieven en onderzoek, zie p. 395
1.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen
Hoofdstuk 6, zie pagina 433 - De cognitieve ontwikkeling in de babytijd
6.1 Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget
6.2 Informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling
1. NIET
Hoofstuk 7, zie pagina 467 -De sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd
7.1 De basis van sociaal gedrag
7.2 Relaties aangaan
7.3 Verschillen tussen baby’s
H9: de cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
9.1 De intellectuele ontwikkeling
9.2 De taalontwikkeling: NIET
9.3 De invloed van school en media
H10: de sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
10.1 Een antwoord op de vraag ‘wie ben ik?’
10.2 Vrienden en familie: het sociale leven
10.3 Morele ontwikkeling en agressie
4
ONTWIKKELING VAN HET KIND
INHOUDSOPGAVE
Leerdoelen ................................................................................................................................... 4
Inleiding in de ontwikkelingspsychologie ...........................................................................................5
Cognitieve en taalontwikkeling, sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de baby-, peuter- en
kleutertijd ........................................................................................................................................6
motorische ontwikkeling van het kind ................................................................................................7
Cognitieve ontwikkeling, sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de baby-, peuter- en kleutertijd .....9
een inleiding in de ontwikkeling van het kind.................................................................................12
Een oriëntatie op de ontwikkeling .................................................................................................... 12
Reikwijdte .................................................................................................................................. 12
Invloed van cohorten .................................................................................................................. 14
actuele vraagstukken ..................................................................................................................... 15
continue vs. discontinue verandering .......................................................................................... 15
kritieke en gevoelige perioden ..................................................................................................... 16
levensloopmodel vs. focus op specifieke perioden ....................................................................... 16
relatieve invloed van nature en nurture ........................................................................................ 16
gevolgen voor de opvoeding en sociaal beleid .............................................................................. 17
theoretische perspectieven en onderzoek ....................................................................................18
perspectieven bij het kijken naar kinderen ....................................................................................... 18
psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten ............................................................. 18
behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag ........................................................ 20
cognitief perspectief: focus op de oorsprong van ons begrip ......................................................... 21
systemisch perspectief: brede visie ............................................................................................. 22
evolutionair perspectief: bijdrage van onze voorouders ................................................................ 23
mythe van het ‘juiste’ perspectief ................................................................................................ 24
de cognitieve ontwikkeling in de babytijd ......................................................................................25
de cognitieve ontwikkeling volgens piaget ........................................................................................ 25
belangrijke elementen ................................................................................................................ 25
de sensomotorische periode ...................................................................................................... 27
informatieverwerkingstheorie ......................................................................................................... 31
codering, opslag en ophalen ....................................................................................................... 31
het geheugen in de babytijd ............................................................................................................ 32
herinnering ................................................................................................................................ 32
de duur van herinneringen .......................................................................................................... 33
1
, de gognitieve neurowetenschap .................................................................................................. 33
individuele verschillen in intelligentie .............................................................................................. 33
‘intelligentie’ bij baby’s ............................................................................................................... 33
ontwikkelingstests ..................................................................................................................... 33
individuele verschillen in intelligentie (IVT) ................................................................................... 34
de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd ....................................35
basis van sociaal gedrag ................................................................................................................. 35
emoties in de babytijd ................................................................................................................ 35
de ontwikkeling van het ik ........................................................................................................... 36
social referencing....................................................................................................................... 37
theory of mind ............................................................................................................................ 37
relaties aangaan ............................................................................................................................ 37
hechting .................................................................................................................................... 37
totstandkoming van hechting ...................................................................................................... 39
interactie: ontluikende relaties .................................................................................................... 40
verschillen tussen baby’s ............................................................................................................... 41
persoonlijkheidsontwikkeling ...................................................................................................... 41
temprament: stabiele factoren .................................................................................................... 41
gender ....................................................................................................................................... 42
motorische ontwikkeling van het kind ..........................................................................................44
theoretische modellen van ontwikkeling .......................................................................................... 44
neuromaturatie-model ............................................................................................................... 44
systemische theorie ................................................................................................................... 44
functie versus kwaliteit ................................................................................................................... 44
Functie (wat?) ............................................................................................................................ 44
Kwaliteit (hoe?, manier waarop) .................................................................................................. 45
motorische ontwikkeling................................................................................................................. 46
0-4 maand ................................................................................................................................. 46
4-10 maand ............................................................................................................................... 57
10-18 maand ............................................................................................................................. 69
Cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd ......................................................................73
intellectuele ontwikkeling ............................................................................................................... 73
preoperationeel denken van piaget.............................................................................................. 73
informatieverwerkingstheorie ..................................................................................................... 77
Vygotsky’s visie: rol van de cultuur .............................................................................................. 77
de taalontwikkeling ........................................................................................................................ 79
de invloed van school en media ...................................................................................................... 79
Vroege vormen van onderwijs en opvang ..................................................................................... 79
Leren van de media: tv en gaming ................................................................................................ 79
De sociale en de persoonlijkheids-ontwikkeling in de P&k-tijd .......................................................81
wie ben ik ...................................................................................................................................... 81
2
, PH – ontwikkeling (Erikson) ......................................................................................................... 81
Zelfbeeld ................................................................................................................................... 81
Genderidentiteit ......................................................................................................................... 81
vrienden en familie ......................................................................................................................... 84
Het ontstaan van vriendschappen ............................................................................................... 84
De regels van het spel ................................................................................................................. 84
Theory of mind (TOM).................................................................................................................. 86
Het gezinsleven .......................................................................................................................... 86
moraliteit en agressie ..................................................................................................................... 87
Ontstaan van moreel besef ......................................................................................................... 87
agressie en geweld ..................................................................................................................... 88
3
, LEERDOELEN
Cursus 1VRK 10 - DEEL 2 - Ontwikkeling van het kind (hfdst 1: ontwikkelingspsychologie)
Cursus 1VRK 10 - DEEL 2 - Ontwikkeling van het kind (hfdst 2: motorische ontwikkeling)
H1: Een inleiding in de ontwikkeling van het kind, zie p. 377
1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
1.2 Kinderen: verleden, heden en toekomst
H2: Theoretische perspectieven en onderzoek, zie p. 395
1.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen
Hoofdstuk 6, zie pagina 433 - De cognitieve ontwikkeling in de babytijd
6.1 Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget
6.2 Informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling
1. NIET
Hoofstuk 7, zie pagina 467 -De sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd
7.1 De basis van sociaal gedrag
7.2 Relaties aangaan
7.3 Verschillen tussen baby’s
H9: de cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
9.1 De intellectuele ontwikkeling
9.2 De taalontwikkeling: NIET
9.3 De invloed van school en media
H10: de sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
10.1 Een antwoord op de vraag ‘wie ben ik?’
10.2 Vrienden en familie: het sociale leven
10.3 Morele ontwikkeling en agressie
4
