ZORG EN ONTWIKKELING
FYSIOLOGIE EN GEZONDHEIDSASPECTEN VAN HET KIND
Inhoudsopgave
leerdoelen..........................................................................................5
hoofdstuk 2: fysiologie van het ademhalingsstelsel............................................5
hoofdstuk 3: fysiologie van neonatale transitie: longen......................................7
hoofdstuk 4: fys Fysiologie van neonatale transitie: het hart- en
bloedvatenstelsel................................................................................................ 9
hoofdstuk 5: Fysiologie van neonatale transitie: het bloed...............................11
hoofdstuk 6: Fysiologie van neonatale transitie: het zuur-base-evenwicht.......12
hoofdstuk 7: Fysiologie van neonatale transitie: de thermoregulatie................14
hoofdstuk 8: fysiologie van neonatale transitie: het maagdarmstelsel.............15
hoofdstuk 9: fysiologie van neonatale transitie: het uitscheidingsstelsel..........18
hoofdstuk 10: fysiologie van neonatale transitie: het zenuwstelsel..................20
hoofdstuk 11: de pasgeborene en immuniteit...................................................22
Hoofdstuk 1: Inleiding.......................................................................24
hoe doet de foetus/pasgeborene dat?...............................................................25
van foetale naar neonatale circulatie................................................................25
Hoofdstuk 2: Algemene fysiologie van het ademhalingsstelsel............26
functie en anatomie.......................................................................................... 26
de foetale longen zijn een soort van ballon die moet opgeblazen worden bij de
geboorte............................................................................................................ 27
wat is oppervlaktespanning............................................................................... 27
wat gebeurt er in de alveoli...............................................................................28
wet van laplace................................................................................................. 28
surfactant.......................................................................................................... 29
het ademhalingsproces..................................................................................... 30
de “rust” toestand van de thorax: toch zijn er nog krachten aan het werk.......30
de ademhalingsspieren..................................................................................... 31
de inspiratie: hoe ademen we in.....................................................................31
2 hulp inspiratiespiergroepen.........................................................................32
1
, de expiratie: hoe ademen wij uit?...................................................................33
wet van boyle.................................................................................................... 34
de longvliezen (pleura) en intrapleurale druk...................................................35
pneumothorax (klaplong).................................................................................. 35
luchtverplaatsing in de longen..........................................................................36
volumeverandering in de longen.......................................................................37
compliance van de longen................................................................................38
Hoofdstuk 3: Fysiologie van de neonatale transitie: de longen............39
embryologische ontwikkeling............................................................................ 39
in de van de foetus zit geen lucht: maar wat dan wel.......................................39
hoe elimineert de pasgeborene longvloeistof...................................................39
waarom is surfactanat zo belangrijk voor de foetus..........................................40
exocytose: secretie surfactant........................................................................40
surfactant test = longrijpheidstest.................................................................41
hoe weet een pasgeborene dat hij moet beginnen ademenen.........................41
medulla oblongata (syn: verlengde merg)........................................................42
ademhaling bij de pasgeborene........................................................................42
hoe herken je een neonaat in respiratoire distress?..........................................43
infant respiratory distress syndrome (IRDS)......................................................43
Hoofdstuk 4: Fysiologie van de neonatale transitie: het hart en
bloedvatenstelsel..............................................................................44
inleiding............................................................................................................. 44
zuurstofspanning thv de placenta is veel lager dan thv de longen...................45
zuurstofdissociatiecurve: rechtsverschuiving bij lage ph of hogere temperatuur
.......................................................................................................................... 45
de foetale circulatie in verschillende stappen...................................................46
van de placenta naar de v. cava inferior...........................................................47
van de v. cava inferior naar LINKER- EN RECHTERVENTRIKEL...........................48
van de LINKER- EN RECHTERVENTRIKEL naar...................................................48
wat verandert er in de circulatie op het moment van de geoorte.....................49
kan de foetus zich op een of andere manier verdedigen indien hij toch te weinig
zuurstof toekrijgt via de placenta......................................................................50
brainsparing...................................................................................................... 50
Hoofdstuk 5: Fysiologie van de neonatale transitie: het bloed.............51
2
,Hoofdstuk 6: Fysiologie van de neonatale transitie: het zuur-base
evenwicht.........................................................................................52
hoe wordt co2 getransporteerd in het bloed.....................................................52
het zuur-base evenwicht................................................................................... 52
acidose.............................................................................................................. 53
alkalose............................................................................................................. 54
wat gebeurt er met een foetus/neonaat met zuurstoftekort.............................54
Hoofdstuk 7: Fysiologie van de neonatale transitie: de thermoregulatie
........................................................................................................55
wat is thermoregulatie...................................................................................... 55
wat gebeurt er op het moment van de geboorte..............................................55
mogelijke symptomen/tekens van hypothermie...............................................56
hoe probeert de pasgeborene zelf warmteverlies aan de omgeving te beperken
.......................................................................................................................... 56
wat is het bruine vetweefsel............................................................................. 56
het is onze taak de pasgeborene te helpen bij zijn thermoregulatie.................57
hoe kan een pasgeborene warmte verliezen.....................................................57
preventiemaatregelen om warmteverlies te voorkomen..................................58
wat zijn mogelijke gevolgen van hypothermie voor de pasgeborene................58
neutrale temperatuurzone................................................................................59
Hoofdstuk 8: Fysiologie van de neonatale transitie: het maag-
darmstelsel......................................................................................60
de mond............................................................................................................ 60
de maag............................................................................................................ 60
de darmen......................................................................................................... 61
de lever............................................................................................................. 61
vitamine K en stolling........................................................................................ 62
onze energievoorraden..................................................................................... 62
bilirubinestofwisseling....................................................................................... 63
bilerubine.......................................................................................................... 64
icterus............................................................................................................... 65
let op wanneer de icterus …...........................................................................65
dosering van medicatie..................................................................................... 66
de alvleesklier................................................................................................... 66
3
, Hoofdstuk 9: Fysiologie van de neonatale transitie: het
uitscheidingsstelsel..........................................................................66
anatomie........................................................................................................... 66
wat is zindelijkheid............................................................................................ 67
ontwikkeling zindelijkheid................................................................................. 67
ontwikkeling van het urinair stelsel...................................................................69
de eerste plas na de geboorte...........................................................................69
Hoofdstuk 10: Fysiologie van de neonatale transitie: het zenuwstelsel 69
de hersenen: inleiding....................................................................................... 69
fasen in de hersenontwikkeling.........................................................................70
ontwikkeling van het zenuwstelsel....................................................................70
De neurogenese/proliferatiefase.....................................................................70
De migratie..................................................................................................... 70
De differentiatie.............................................................................................. 71
De axonale groei en synaptogenese...............................................................72
De synaptische pruning en apoptose..............................................................72
De myelinisatie............................................................................................... 73
screening van neuromotorische ontwikkeling...................................................73
ontwikkelingsonderzoek 0-4 jaar.......................................................................74
Hoofdstuk 11: De pasgeborene en immuniteit....................................74
immunoglobuline (ig)........................................................................................ 75
De samenwerking tussen IgA, IgM en IgG.........................................................75
IgG en IgA: passief verworven immuniteit pasgeborene...................................75
Uit de geschiedenisboeken…............................................................................76
Vaccineren........................................................................................................ 76
Immuniteitsstatus............................................................................................. 77
Vaccinatiestrategie in Vlaanderen.....................................................................77
Basisvaccinatieschema Kind en Gezin (6/2023)................................................78
Wat met vaccinatie en zwangerschap...............................................................78
Vaccinatie kinkhoest: een voorbeeld van cocoonvaccinatie..............................79
Coronavaccinatie tijdens zwangerschap...........................................................79
Griepvaccin bij zwangerschap...........................................................................80
Hepatitis B-bof-mazelen-rubella vaccin.............................................................80
Wat met vaccinatie na vroeggeboorte?.............................................................80
4
FYSIOLOGIE EN GEZONDHEIDSASPECTEN VAN HET KIND
Inhoudsopgave
leerdoelen..........................................................................................5
hoofdstuk 2: fysiologie van het ademhalingsstelsel............................................5
hoofdstuk 3: fysiologie van neonatale transitie: longen......................................7
hoofdstuk 4: fys Fysiologie van neonatale transitie: het hart- en
bloedvatenstelsel................................................................................................ 9
hoofdstuk 5: Fysiologie van neonatale transitie: het bloed...............................11
hoofdstuk 6: Fysiologie van neonatale transitie: het zuur-base-evenwicht.......12
hoofdstuk 7: Fysiologie van neonatale transitie: de thermoregulatie................14
hoofdstuk 8: fysiologie van neonatale transitie: het maagdarmstelsel.............15
hoofdstuk 9: fysiologie van neonatale transitie: het uitscheidingsstelsel..........18
hoofdstuk 10: fysiologie van neonatale transitie: het zenuwstelsel..................20
hoofdstuk 11: de pasgeborene en immuniteit...................................................22
Hoofdstuk 1: Inleiding.......................................................................24
hoe doet de foetus/pasgeborene dat?...............................................................25
van foetale naar neonatale circulatie................................................................25
Hoofdstuk 2: Algemene fysiologie van het ademhalingsstelsel............26
functie en anatomie.......................................................................................... 26
de foetale longen zijn een soort van ballon die moet opgeblazen worden bij de
geboorte............................................................................................................ 27
wat is oppervlaktespanning............................................................................... 27
wat gebeurt er in de alveoli...............................................................................28
wet van laplace................................................................................................. 28
surfactant.......................................................................................................... 29
het ademhalingsproces..................................................................................... 30
de “rust” toestand van de thorax: toch zijn er nog krachten aan het werk.......30
de ademhalingsspieren..................................................................................... 31
de inspiratie: hoe ademen we in.....................................................................31
2 hulp inspiratiespiergroepen.........................................................................32
1
, de expiratie: hoe ademen wij uit?...................................................................33
wet van boyle.................................................................................................... 34
de longvliezen (pleura) en intrapleurale druk...................................................35
pneumothorax (klaplong).................................................................................. 35
luchtverplaatsing in de longen..........................................................................36
volumeverandering in de longen.......................................................................37
compliance van de longen................................................................................38
Hoofdstuk 3: Fysiologie van de neonatale transitie: de longen............39
embryologische ontwikkeling............................................................................ 39
in de van de foetus zit geen lucht: maar wat dan wel.......................................39
hoe elimineert de pasgeborene longvloeistof...................................................39
waarom is surfactanat zo belangrijk voor de foetus..........................................40
exocytose: secretie surfactant........................................................................40
surfactant test = longrijpheidstest.................................................................41
hoe weet een pasgeborene dat hij moet beginnen ademenen.........................41
medulla oblongata (syn: verlengde merg)........................................................42
ademhaling bij de pasgeborene........................................................................42
hoe herken je een neonaat in respiratoire distress?..........................................43
infant respiratory distress syndrome (IRDS)......................................................43
Hoofdstuk 4: Fysiologie van de neonatale transitie: het hart en
bloedvatenstelsel..............................................................................44
inleiding............................................................................................................. 44
zuurstofspanning thv de placenta is veel lager dan thv de longen...................45
zuurstofdissociatiecurve: rechtsverschuiving bij lage ph of hogere temperatuur
.......................................................................................................................... 45
de foetale circulatie in verschillende stappen...................................................46
van de placenta naar de v. cava inferior...........................................................47
van de v. cava inferior naar LINKER- EN RECHTERVENTRIKEL...........................48
van de LINKER- EN RECHTERVENTRIKEL naar...................................................48
wat verandert er in de circulatie op het moment van de geoorte.....................49
kan de foetus zich op een of andere manier verdedigen indien hij toch te weinig
zuurstof toekrijgt via de placenta......................................................................50
brainsparing...................................................................................................... 50
Hoofdstuk 5: Fysiologie van de neonatale transitie: het bloed.............51
2
,Hoofdstuk 6: Fysiologie van de neonatale transitie: het zuur-base
evenwicht.........................................................................................52
hoe wordt co2 getransporteerd in het bloed.....................................................52
het zuur-base evenwicht................................................................................... 52
acidose.............................................................................................................. 53
alkalose............................................................................................................. 54
wat gebeurt er met een foetus/neonaat met zuurstoftekort.............................54
Hoofdstuk 7: Fysiologie van de neonatale transitie: de thermoregulatie
........................................................................................................55
wat is thermoregulatie...................................................................................... 55
wat gebeurt er op het moment van de geboorte..............................................55
mogelijke symptomen/tekens van hypothermie...............................................56
hoe probeert de pasgeborene zelf warmteverlies aan de omgeving te beperken
.......................................................................................................................... 56
wat is het bruine vetweefsel............................................................................. 56
het is onze taak de pasgeborene te helpen bij zijn thermoregulatie.................57
hoe kan een pasgeborene warmte verliezen.....................................................57
preventiemaatregelen om warmteverlies te voorkomen..................................58
wat zijn mogelijke gevolgen van hypothermie voor de pasgeborene................58
neutrale temperatuurzone................................................................................59
Hoofdstuk 8: Fysiologie van de neonatale transitie: het maag-
darmstelsel......................................................................................60
de mond............................................................................................................ 60
de maag............................................................................................................ 60
de darmen......................................................................................................... 61
de lever............................................................................................................. 61
vitamine K en stolling........................................................................................ 62
onze energievoorraden..................................................................................... 62
bilirubinestofwisseling....................................................................................... 63
bilerubine.......................................................................................................... 64
icterus............................................................................................................... 65
let op wanneer de icterus …...........................................................................65
dosering van medicatie..................................................................................... 66
de alvleesklier................................................................................................... 66
3
, Hoofdstuk 9: Fysiologie van de neonatale transitie: het
uitscheidingsstelsel..........................................................................66
anatomie........................................................................................................... 66
wat is zindelijkheid............................................................................................ 67
ontwikkeling zindelijkheid................................................................................. 67
ontwikkeling van het urinair stelsel...................................................................69
de eerste plas na de geboorte...........................................................................69
Hoofdstuk 10: Fysiologie van de neonatale transitie: het zenuwstelsel 69
de hersenen: inleiding....................................................................................... 69
fasen in de hersenontwikkeling.........................................................................70
ontwikkeling van het zenuwstelsel....................................................................70
De neurogenese/proliferatiefase.....................................................................70
De migratie..................................................................................................... 70
De differentiatie.............................................................................................. 71
De axonale groei en synaptogenese...............................................................72
De synaptische pruning en apoptose..............................................................72
De myelinisatie............................................................................................... 73
screening van neuromotorische ontwikkeling...................................................73
ontwikkelingsonderzoek 0-4 jaar.......................................................................74
Hoofdstuk 11: De pasgeborene en immuniteit....................................74
immunoglobuline (ig)........................................................................................ 75
De samenwerking tussen IgA, IgM en IgG.........................................................75
IgG en IgA: passief verworven immuniteit pasgeborene...................................75
Uit de geschiedenisboeken…............................................................................76
Vaccineren........................................................................................................ 76
Immuniteitsstatus............................................................................................. 77
Vaccinatiestrategie in Vlaanderen.....................................................................77
Basisvaccinatieschema Kind en Gezin (6/2023)................................................78
Wat met vaccinatie en zwangerschap...............................................................78
Vaccinatie kinkhoest: een voorbeeld van cocoonvaccinatie..............................79
Coronavaccinatie tijdens zwangerschap...........................................................79
Griepvaccin bij zwangerschap...........................................................................80
Hepatitis B-bof-mazelen-rubella vaccin.............................................................80
Wat met vaccinatie na vroeggeboorte?.............................................................80
4
