DEEL II. HORIZONTALE FAMILIALE RELATIES
TITEL. HUWELIJK
HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN
AFDELING 1. DEFINITIE
Het is een burgerrechtelijke instelling met door de wetgever voorgeschreven pleegvormen en ook gevolgen =>
je treedt toe tot een pakket als je voor het huwelijk kiest en je moet er bepaalde vormvereisten voor vervullen
om daartoe rechtsgeldig te kunnen toetreden. Dat huwelijk heeft een bepaalde inhoud, daar kun je niet van
afwijken. Als die inhoud je niet aanstaat, dan is dit een goed agument om niet tot het huwelijk toe te treden
Art. 143-202 oud BW
Definitie
Een instituut waartoe twee personen toetreden d.m.v. een vormgebonden overeenkomst, met als kern het tot
stand brengen van een duurzame levensgemeenschap
- De kern zal ook het criterium zijn om te beslissen of een huwelijk al dan niet een schijnhuwelijk is
AFDELING 2. MENSENRECHTELIJKE BESCHERMING
Recht te huwen voor mannen en vrouwen van huwbare leeftijd is gewaarborgd door o.m. art. 12 EVRM
- Het EVRM biedt enkel het recht voor mannen en voor vrouwen om te trouwen, maar niet het recht
voor mannen om met mannen te trouwen en voor vrouwen om met vrouwen te trouwen. Dit is in BE
wel wettelijk verankerd, al sinds 2003 (huwelijk mogelijk tussen personen van hetzelfde geslacht)
- recht op hertrouwen zonder wachttermijn
- voreger: er stond soms een wachttermijn in het nationale recht om te kunnen hertrouwen na
de ontbinding van een huwelijk door echtscheiding. Dit is veroordeeld in een Zwitserse zaak
door het EHRM
- recht op vrije keuze van huwelijkspartner: we hebben specifieke wetgeving in BE om gedwongen
huwelijken te bestrijden (zowel preventief als repressief)
AFDELING 3. STATISTIEK
Je kunt eruit afleiden dat er nog een pak meer dan 45.000 huwelijken per jaar in BE worden afgesloten
Waarom staan sommige cijfers tussen haakjes en sommige niet? heeft te maken met de manier waarop dat de
statistieken worden bijgehouden
– vroeger werd er alleen gekeken naar ‘welke huwelijken worden geregistreerd voor de Belgische ABS in
de Belgische registers’?
– in 2015 is de manier van statistiek vranderd van een ‘de fact statistiek’ naar een ‘de iure statistiek’
1
, o dit wil zeggen dat sinds 2016 er alleen maar cijfers worden bijgehouden op basis van het
Rijksregister. Je ziet dan dat die cijfers hoger liggen dan vroeger. waarom? Er zijn heel wat
Belgen die in BE gedomicilieerd zijn, maar in het buitenland trouwen en die werden vroeger
niet meegenomen in de statistieken
HOOFDSTUK 2. GRONDVEREISTEN OM TE TROUWEN
AFDELING 1. TWEE PERSONEN VAN VERSCHILLEND OF HETZELFDE GESLACHT
Het huwelijk is geslachtsneutraal
Art. 143 oud BW: “kan worden aangegaan door twee personen van verschillend of van hetzelfde geslacht”
maar: art. 315 oud BW is niet van toepassing op het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht
- kanttekening: 1 van de belangrijkste gevolgen van het huwelijk is de toepassing van de automatische
ouderschapsregel => als een kind geboren wordt uit een huwelijk van man en vrouw wordt de
echtgenoot automatisch vader. Uit een huwelijk van 2 vrouwen? Dan wordt de vrouw die het kind niet
gebaard heeft automatisch meemoeder van het kind
- MAAR als een kind geboren wordt binnen een huwelijk van 2 mannen speelt er geen
ouderschapsvermoeden
o Dus een getrouwd homokoppel waarbinnen een kind wordt geboren gaat moeten werken
met ofwel adoptie ofwel het feit dat de ene het zal moeten erkennen en de andere
adopteren
zie evenwel art. 325/2 oud BW
- de echtgenote van de moeder zal principieel meemoeder zijn van het kind geboren tijdens het
huwelijk (van de moeder met een vrouw) of binnen de 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring
van dit huwelijk
grondvereisten:
1) Huwbare leeftijd: je moet 18 zijn om te kunnen trouwen, maar daar zijn uitzondering op
2) Toestemming v/d aanstaande echtgenoten
3) Instemming v/d ouders v/d minderjarige bruid of bruidegom
2
, 4) Geen vorig niet-ontbonden huwelijk of niet-beëindigde wettelijke samenwoning
5) Geen bloed- of aanverwantschap in verboden graad (afwezigheid van huwelijksbeletselen)
1. HUWBARE LEEFTIJD
PRINCIPE
= 18 jaar (art. 144 oud BW) => de meerderjarigheidsleeftijd
ONTHEFFING VAN DE LEEFTIJDSVEREISTE
maar: de familierechtbank kan om “gewichtige redenen” het verbod om voordien te huwen opheffen (art. 145
oud BW)
- Het criterium voor de familierechtbank is het al dan niet aanvaarden van gewichtige redenen
o Vroeger werd zwangerschap aanvaard als een gewichtige reden, nu niet meer
- Er wordt gekeken of de mensen de intentie hebben om de essentie van het huwelijk te beleven, zijnde
de duurzame levensgemeenschap
hoger beroep: binnen de 8 d. na de kennisgeving bij gerechtsbrief v/h vonnis
2. TOESTEMMING VAN DE AANSTAANDE ECHTGENOTEN
“Er is geen huwelijk wanneer er geen toestemming is” (art. 146 oud BW)
– Lees: wanneer er geen rechtsgeldige toestemming is gegeven, waar beide partijen beseffen dat zij tot
dat instituut van het huwelijk toetreden
ALGEMEEN
Moet je persoonlijk aanwezig zijn om die toestemming te geven
- marriage by proxy en postuum huwelijk = onmogelijk
o proxy: huwelijk bij gevolmachtigde; huwelijk met de handschoen (in BE kan dit niet)
o postuum: een overledene kan niet trouwen, je moet nog in leven zijn
- huwelijk in extremis kan wel
o = huwelijk op het sterfbed van een van beide echtgenoten
o Daar zijn zelf specifieke regels voor: je kunt dan een hele vrijstelling van de formaliteit van de
aangifte krijgen van de PdK
VERLOVING
De verloving = een feitelijke toestand (private aangelegenheid die buiten het recht blijft)
- Het is de verbintenis die je ten opzichte van elkaar aangaat om met elkaar in het huwelijk te stappen
(= de intentie)
3
, - Deze verbintenis is niet afdwingbaar aangezien de toestemming tot het huwelijk essentieel is
Juridisch:
- wederzijdse verbintenis om met elkaar te trouwen is nietig (in strijd met de openbare orde)
- verbreking v/d verloving kan soms aanleiding geven tot toepassing van art. 1382 oud BW
o Schadevergoeding ex art. 1382 oud BW kan worden bekomen wanneer de omstandigheden
van de verbreking van de verloving beledigend of schadelijk zijn (Cass. 17 maart 1967).
Zaak van iemand die op de dag van de huwelijksvoltrekking, toen dat de cateraar
met 300 personen al geboekt was en kalarstond met al zijn eten, desserten, … en die
huwelijkspartner kwam niet opdagen
Op die manier de verloving verbreken en eigenlijk het huwelijk op het laatste
moment afzeggen is onbehoorlijk => schadevergoeding kan ingeroepen wrden
- ook art. 4.236, tweede lid BW kan worden ingeroepen
o Art. 4.236, tweede BW:
o “Iedere schenking ten voordele van het huwelijk gedaan, vervalt indien het huwelijk daarop
niet volgt”.
o Deze bepaling (het vroegere art. 1088 oud BW) werd in de praktijk succesvol ingeroepen om
de verlovingsringen terug te krijgen.
GEMIS AAN TOESTEMMING
Gemis aan (inhoudelijke) toestemming
- Huwelijk van geesteszieken, alcoholici en gedrogeerden: geen bewuste toestemming
- Schijnhuwelijken: ondanks formele toestemmingen, intentie van minstens één v/d echtgenoten
kennelijk niet gericht op een duurzame levensgemeenschap, maar enkel op een verblijfsrechtelijk
voordeel
o Er moet nagegaan worden wat ze werkelijk beogen met het huwelijk. Die beoordeling is
ongelofelijk moeilijk in de praktijk => indien je niet de kern (het tot stand brengen vane en
duurzame levensgemeenschap), maar enkel verblijsrecht beoogt, dan is er sprake van een
schijnhuwelijk
o (zie art. 146bis oud BW)
Een verstandshuwelijk is (geen schijnhuwelijk en) perfect geldig.
Voor schijnhuwelijken bestaat sinds 1999 een specifieke nietigheidsgrond (art. 184 oud BW, dat
verwijst naar art. 146bis oud BW), zodanig dat dit niet langer o.g.v. een schending van art. 144 oud
BW moet worden nietigverklaard.
4
TITEL. HUWELIJK
HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN
AFDELING 1. DEFINITIE
Het is een burgerrechtelijke instelling met door de wetgever voorgeschreven pleegvormen en ook gevolgen =>
je treedt toe tot een pakket als je voor het huwelijk kiest en je moet er bepaalde vormvereisten voor vervullen
om daartoe rechtsgeldig te kunnen toetreden. Dat huwelijk heeft een bepaalde inhoud, daar kun je niet van
afwijken. Als die inhoud je niet aanstaat, dan is dit een goed agument om niet tot het huwelijk toe te treden
Art. 143-202 oud BW
Definitie
Een instituut waartoe twee personen toetreden d.m.v. een vormgebonden overeenkomst, met als kern het tot
stand brengen van een duurzame levensgemeenschap
- De kern zal ook het criterium zijn om te beslissen of een huwelijk al dan niet een schijnhuwelijk is
AFDELING 2. MENSENRECHTELIJKE BESCHERMING
Recht te huwen voor mannen en vrouwen van huwbare leeftijd is gewaarborgd door o.m. art. 12 EVRM
- Het EVRM biedt enkel het recht voor mannen en voor vrouwen om te trouwen, maar niet het recht
voor mannen om met mannen te trouwen en voor vrouwen om met vrouwen te trouwen. Dit is in BE
wel wettelijk verankerd, al sinds 2003 (huwelijk mogelijk tussen personen van hetzelfde geslacht)
- recht op hertrouwen zonder wachttermijn
- voreger: er stond soms een wachttermijn in het nationale recht om te kunnen hertrouwen na
de ontbinding van een huwelijk door echtscheiding. Dit is veroordeeld in een Zwitserse zaak
door het EHRM
- recht op vrije keuze van huwelijkspartner: we hebben specifieke wetgeving in BE om gedwongen
huwelijken te bestrijden (zowel preventief als repressief)
AFDELING 3. STATISTIEK
Je kunt eruit afleiden dat er nog een pak meer dan 45.000 huwelijken per jaar in BE worden afgesloten
Waarom staan sommige cijfers tussen haakjes en sommige niet? heeft te maken met de manier waarop dat de
statistieken worden bijgehouden
– vroeger werd er alleen gekeken naar ‘welke huwelijken worden geregistreerd voor de Belgische ABS in
de Belgische registers’?
– in 2015 is de manier van statistiek vranderd van een ‘de fact statistiek’ naar een ‘de iure statistiek’
1
, o dit wil zeggen dat sinds 2016 er alleen maar cijfers worden bijgehouden op basis van het
Rijksregister. Je ziet dan dat die cijfers hoger liggen dan vroeger. waarom? Er zijn heel wat
Belgen die in BE gedomicilieerd zijn, maar in het buitenland trouwen en die werden vroeger
niet meegenomen in de statistieken
HOOFDSTUK 2. GRONDVEREISTEN OM TE TROUWEN
AFDELING 1. TWEE PERSONEN VAN VERSCHILLEND OF HETZELFDE GESLACHT
Het huwelijk is geslachtsneutraal
Art. 143 oud BW: “kan worden aangegaan door twee personen van verschillend of van hetzelfde geslacht”
maar: art. 315 oud BW is niet van toepassing op het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht
- kanttekening: 1 van de belangrijkste gevolgen van het huwelijk is de toepassing van de automatische
ouderschapsregel => als een kind geboren wordt uit een huwelijk van man en vrouw wordt de
echtgenoot automatisch vader. Uit een huwelijk van 2 vrouwen? Dan wordt de vrouw die het kind niet
gebaard heeft automatisch meemoeder van het kind
- MAAR als een kind geboren wordt binnen een huwelijk van 2 mannen speelt er geen
ouderschapsvermoeden
o Dus een getrouwd homokoppel waarbinnen een kind wordt geboren gaat moeten werken
met ofwel adoptie ofwel het feit dat de ene het zal moeten erkennen en de andere
adopteren
zie evenwel art. 325/2 oud BW
- de echtgenote van de moeder zal principieel meemoeder zijn van het kind geboren tijdens het
huwelijk (van de moeder met een vrouw) of binnen de 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring
van dit huwelijk
grondvereisten:
1) Huwbare leeftijd: je moet 18 zijn om te kunnen trouwen, maar daar zijn uitzondering op
2) Toestemming v/d aanstaande echtgenoten
3) Instemming v/d ouders v/d minderjarige bruid of bruidegom
2
, 4) Geen vorig niet-ontbonden huwelijk of niet-beëindigde wettelijke samenwoning
5) Geen bloed- of aanverwantschap in verboden graad (afwezigheid van huwelijksbeletselen)
1. HUWBARE LEEFTIJD
PRINCIPE
= 18 jaar (art. 144 oud BW) => de meerderjarigheidsleeftijd
ONTHEFFING VAN DE LEEFTIJDSVEREISTE
maar: de familierechtbank kan om “gewichtige redenen” het verbod om voordien te huwen opheffen (art. 145
oud BW)
- Het criterium voor de familierechtbank is het al dan niet aanvaarden van gewichtige redenen
o Vroeger werd zwangerschap aanvaard als een gewichtige reden, nu niet meer
- Er wordt gekeken of de mensen de intentie hebben om de essentie van het huwelijk te beleven, zijnde
de duurzame levensgemeenschap
hoger beroep: binnen de 8 d. na de kennisgeving bij gerechtsbrief v/h vonnis
2. TOESTEMMING VAN DE AANSTAANDE ECHTGENOTEN
“Er is geen huwelijk wanneer er geen toestemming is” (art. 146 oud BW)
– Lees: wanneer er geen rechtsgeldige toestemming is gegeven, waar beide partijen beseffen dat zij tot
dat instituut van het huwelijk toetreden
ALGEMEEN
Moet je persoonlijk aanwezig zijn om die toestemming te geven
- marriage by proxy en postuum huwelijk = onmogelijk
o proxy: huwelijk bij gevolmachtigde; huwelijk met de handschoen (in BE kan dit niet)
o postuum: een overledene kan niet trouwen, je moet nog in leven zijn
- huwelijk in extremis kan wel
o = huwelijk op het sterfbed van een van beide echtgenoten
o Daar zijn zelf specifieke regels voor: je kunt dan een hele vrijstelling van de formaliteit van de
aangifte krijgen van de PdK
VERLOVING
De verloving = een feitelijke toestand (private aangelegenheid die buiten het recht blijft)
- Het is de verbintenis die je ten opzichte van elkaar aangaat om met elkaar in het huwelijk te stappen
(= de intentie)
3
, - Deze verbintenis is niet afdwingbaar aangezien de toestemming tot het huwelijk essentieel is
Juridisch:
- wederzijdse verbintenis om met elkaar te trouwen is nietig (in strijd met de openbare orde)
- verbreking v/d verloving kan soms aanleiding geven tot toepassing van art. 1382 oud BW
o Schadevergoeding ex art. 1382 oud BW kan worden bekomen wanneer de omstandigheden
van de verbreking van de verloving beledigend of schadelijk zijn (Cass. 17 maart 1967).
Zaak van iemand die op de dag van de huwelijksvoltrekking, toen dat de cateraar
met 300 personen al geboekt was en kalarstond met al zijn eten, desserten, … en die
huwelijkspartner kwam niet opdagen
Op die manier de verloving verbreken en eigenlijk het huwelijk op het laatste
moment afzeggen is onbehoorlijk => schadevergoeding kan ingeroepen wrden
- ook art. 4.236, tweede lid BW kan worden ingeroepen
o Art. 4.236, tweede BW:
o “Iedere schenking ten voordele van het huwelijk gedaan, vervalt indien het huwelijk daarop
niet volgt”.
o Deze bepaling (het vroegere art. 1088 oud BW) werd in de praktijk succesvol ingeroepen om
de verlovingsringen terug te krijgen.
GEMIS AAN TOESTEMMING
Gemis aan (inhoudelijke) toestemming
- Huwelijk van geesteszieken, alcoholici en gedrogeerden: geen bewuste toestemming
- Schijnhuwelijken: ondanks formele toestemmingen, intentie van minstens één v/d echtgenoten
kennelijk niet gericht op een duurzame levensgemeenschap, maar enkel op een verblijfsrechtelijk
voordeel
o Er moet nagegaan worden wat ze werkelijk beogen met het huwelijk. Die beoordeling is
ongelofelijk moeilijk in de praktijk => indien je niet de kern (het tot stand brengen vane en
duurzame levensgemeenschap), maar enkel verblijsrecht beoogt, dan is er sprake van een
schijnhuwelijk
o (zie art. 146bis oud BW)
Een verstandshuwelijk is (geen schijnhuwelijk en) perfect geldig.
Voor schijnhuwelijken bestaat sinds 1999 een specifieke nietigheidsgrond (art. 184 oud BW, dat
verwijst naar art. 146bis oud BW), zodanig dat dit niet langer o.g.v. een schending van art. 144 oud
BW moet worden nietigverklaard.
4
