Samenvatting Staatsrecht 1 2020/2021

Samenvatting Staatsrecht 1
Auteur: Lennart Zwiers
Instelling: Rijksuniversiteit Groningen
Collegejaar: 2020/2021
Opleiding: Rechtsgeleerdheid, pre-master

Opmerkingen:
 Geel gearceerd = wetsartikel

Inhoud
Algemene informatie Staatsrecht 1 ....................................................................................................3
Politiek staatsrechtelijke ambten .......................................................................................................4
Regering .........................................................................................................................................4
Ministers ........................................................................................................................................5
Ministerraad...................................................................................................................................5
Politieke ministeriële verantwoordelijkheid ...............................................................................5
Strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid .....................................................................6
Staatssecretarissen.........................................................................................................................6
Koningschap ...................................................................................................................................6
Staten-Generaal .............................................................................................................................7
De Tweede Kamer.......................................................................................................................8
De Eerste Kamer .........................................................................................................................8
Incompatibiliteiten .....................................................................................................................8
Instrumenten en rechten van de Staten-Generaal ......................................................................8
Raad van State ...................................................................................................................................9
Wetgeving ........................................................................................................................................ 10
Procedure nieuwe wetgeving ....................................................................................................... 10
De Grondwetsherziening .............................................................................................................. 10
Procedure Grondwetgeving ...................................................................................................... 11
De Nationale Ombudsman ............................................................................................................... 11
Rechtspraak ..................................................................................................................................... 12
De Hoge Raad ............................................................................................................................... 12
Het recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM) .......................................................................... 12
Gedecentraliseerde eenheidsstaat ................................................................................................... 13
Bestuurlijk toezicht ...................................................................................................................... 13
Provincie .......................................................................................................................................... 14
Provinciale staten ......................................................................................................................... 14
Gedeputeerde staten ................................................................................................................... 14
Commissaris van de Koning .......................................................................................................... 14

,Gemeente ........................................................................................................................................ 15
Gemeenteraad ............................................................................................................................. 15
College van burgemeester en wethouders ................................................................................... 15
Burgemeester ............................................................................................................................... 16
Waterschappen ................................................................................................................................ 16
Het Koninkrijk der Nederlanden....................................................................................................... 16
Koninkrijksorganen ...................................................................................................................... 17
Rijkswetgeving ............................................................................................................................. 17
Buitenlands beleid ........................................................................................................................... 18

, Algemene informatie Staatsrecht 1

Belangrijkste jaartallen
 1543: Spaanse koning Karel V werd landsheer van alle 17 gewesten
 1549: Pragmatieke Sanctie
 1579: Unie van Utrecht
 1581: Plakkaat van Verlatinge
 1588: De Staten-Generaal nemen de soevereiniteit op zich
 1648: Vrede van Munster & erkenning Republiek
 1795: Bataafse Republiek (start Franse tijd)
 1798: Staatsregeling voor het Bataafse volk
 1801 Hernieuwing Staatsregeling
 1806: Koninkrijk Holland
 1810: Inlijving bij Frankrijk
 1813: Nederland weer onafhankelijkheid
 1814: Nieuwe Grondwet
 1815: België bij Nederland gevoegd, Grondwet aangepast
 1830-39: Opstand en afscheiding België
 1840: Grondwetswijziging
 1848: Grondwetswijziging
 1868: Vertrouwensregel
 1917: Grondwetswijziging
 1922: Grondwetswijziging
 1983: Grondwetswijziging
 2010: Wijziging statutaire verhoudingen

Nota bene:
 In de Pragmatieke Sanctie van 4 november 1549 werd het recht van erfopvolging in de
Habsburgse Nederlanden geüniformeerd.
 Tussen 1810 en 1813 was Nederland geen soevereine staat

Kernbegrippen
 Staat: een staat is een organisatie die met voorrang boven andere organisaties effectief
gezag uitoefent over een gemeenschap van mensen en op een bepaald grondgebied.
Erkenning door andere staten is geen formeel vereiste, maar een belangrijke aanwijzing dat
de staat effectief gezag uitoefent.
 Geweldsmonopolie: Het geweldsmonopolie houdt in dat alleen staten bevoegd
(gelegitimeerd) zijn geweld tegen burgers te gebruiken (een enkele uitzondering als
noodweer daargelaten). De mogelijkheid rechtsregels ook in concrete gevallen af te dwingen
kan in veel gevallen de facto alleen bestaan als daartoe in laatste instantie ook geweld
ingezet kan worden. In die zin is dwanguitoefening noodzakelijk voor het gezag van de staat
 Democratie: De volgende drie kenmerken vormen een democratie:
o 1. Vrije en geheime verkiezingen, met redelijke tussenpozen, van het parlement.
Burgers hebben zowel actief als passief kiesrecht.
o 2. Er moet sprake zijn van openheid en machtswisseling. Hier wordt mee bedoeld dat
er duidelijkheid moet zijn over de periode waarin de verkozenen hun functie kunnen
uitoefenen.
o 3. Het parlement dient een centrale rol te spelen in het staatsbestel. Dat betekent in
ieder geval dat de volksvertegenwoordiging een beslissende stem dient te hebben bij
het vaststellen van wetgeving.