Samenvatting Functioneren binnen een team: psychologie deel Sarah de Win

Les 1
Inleiding
Psychologie en haar wortels
= de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu

Historiek in vogelvlucht:
 Griekse filosofen
 Middeleeuwen Rooms-katholieke kerk (er mocht geen onderzoek gebeuren naar de
gedragingen van de mens, het komt hoe het komt)
 17de eeuw René Descartes
 Midden 19de eeuw: erkenning afzonderlijk wetenschappelijke discipline

Domeinen in de psychologie
2 hoofdstromen:
 Toegepaste psychologie:
o Klinische psychologie (eventueel psychoterapeuten)
 Theoretische of experimentele psychologie
o Functioneel, ontwikkelingspsychologie, persoonlijkheidspsychologie, sociale
psychologie, neuropsychologie

Voorwetenschappelijke en wetenschappelijke psychologie
 Voorwetenschappelijke psychologie = buikgevoel, niet bewezen op wetenschappelijke basis,
Flair,…
 Wetenschappelijke psychologie = wetenschappelijk onderzocht, voldoende bewijsmateriaal
aangeleverd om te veralgemenen.
o Vb. VPK vormen een risicogroep voor het ontwikkelen van een burn-out.

Soorten psychologische onderzoek
 Experiment
o Dit is de enige manier om een oorzakelijk verband aan te tonen.
 Correlatie onderzoek
o Positieve correlatie = hoe meer, hoe meer
o Negatieve correlatie = hoe meer, hoe minder
 Survey
o Bevraging
 Natuurlijke observatie
o Onderzoek op dieren, de onderzoeker gaat een deel worden van de habitat van de
natuur.
 Gewasstudie
o Dit is de enigste studie waar men niet veel mensen nodig heeft.

BIAS
= bronnen van vertekening: emotionele en verwachtingsbias
Oplossingen:
 Deelnemer ‘blind’ houden
 ‘Dubbelblind’ experiment (deelnemer en onderzoeker zijn blind)

,De kunst van het luisteren
‘Wie heeft het en wie niet’ volgens patiënten
 Open oor voor klachten en bijzondere ervaringen
 Luistert belangstellend
 Gaat niet uit van labels en diagnosen, maar ziet je als een unieke persoon met eigen
geschiedenis, levenservaring en kwaliteiten
 Toont begrip, empathie, medeleven en is toegewijd
 Gedraagt zich vriendelijk en gelijkwaardig
 Heeft geduld en volgt en ondersteunt de richting die je zelf zoekt
 Is oprecht en eerlijk en laat dus ook haar eigen beperkingen en verantwoordelijkheden zien
 Brengt wederkerigheid in de relatie en laat dus ook iets van zichzelf zien
 Geeft in begrijpelijke taal uitleg over de diagnose, de oorzaken en prognose, de medicatie en
deelt de rapportage
 Communiceert hoop en schept hoopvolle verwachtingen

Doen we dit?
We doen dit niet genoeg.

Luisteren werkt
 Informatie bekomen
 Efficiënte zorg verlenen
 Minder kans op fouten
 Toestemming patiënt
 Waardering – arbeidstevredenheid
 Zelf richting geven aan proces
 Onnodig leed besparen

Kracht van empathie
Twee soorten behoeften
 Cognitieve informatiebehoeften
o Kennis en deskundigheid (je hebt dit nodig als VPK)
 Affectieve informatiebehoeften
o Empathische houding

Empathie
Definitie Brene Brown:
“Empathie is de vaardigheid of het vermogen om onze eigen ervaringen aan te boren om ons te
verbinden met een ervaring die iemand ons vertelt.”

Definitie Arn Ivey, Paul Pederson, Mary Yvey
“Empathie is het vermogen om een situatie te zien vanuit het perspectief van de ander. Om de unieke
wereld van de ander te zien, te horen en te voelen.”

Onderzoek
Wat is er essentieel voor opbouw betekenisvolle relatie:
 Succesvol leiderschap
 Academische en professioneel succes

,  Agressie en bevooroordeeldheid verminderen
 Altruïsme vergroten (iets doen voor een ander)

4 kenmerken van empathie
Teresa Wiseman:
1. De wereld kunnen zien zoals anderen die zien
a. Je moet de bril van de ander kunne opzetten.
b. Je referentiekader staat soms in de weg
i. Over identificatie = reageren vanuit de rugzak dat je bij hebt waardoor je
soms veel te snel conclusies gaat trekken. Dit is niet altijd goed. (staat
empathie in de weg.
ii. Geen identificatie = (staat empathie in de weg)
2. Niet oordelen
a. Gewoonte op te oordelen  bewustwording!
b. Ons onthouden van oordeel  eerst jezelf kennen en begrijpen
c. Als je toch oordeelt dan kan meta communicatie je redden (communicatie over
communicatie)
3. De gevoelens van de andere begrijpen
a. Eerst in contact staan met je eigen emoties, deze kunne herkennen en benoemen
Moeilijke opdracht voor veel mensen
4. Kenbaar maken dat jij de gevoelens van de ander begrijpt
a. Dit is de moeilijkste stap van allemaal
b. Je moet tegen je natuur ingaan want jij wilt altijd alles proberen op te lossen maar
verdriet kan je moeilijk oplossen.
c. Empathie is meer dan alleen woorden

Empathie en compassie
 Empathie is het vermogen of de vaardigheid om onze eigen ervaringen aan te boren om ons
te verbinden met een ervaring die iemand ons vertelt.
 Compassie is de bereidheid open te staan voor het proces van empathie
o Vraagt toewijding + oefening

Wat empathie in de weg staat
Sympathie VS empathie
Empathie  ‘jij bent niet alleen’
Verbondenheid
Sympathie  ‘ik sta hier en jij staat daar’
Apart zetten

Wat is niet empathische?
 Mensen die sympathie zoeken
Grondslag:
 ‘Je moet me zielig vinden, want ik ben de enige die dit overkomt.’
 ‘Mijn situatie is erger dan die van wie ook.’
Overtroeven + luchtig doen
 De ‘dacht-jij-nou-echt-dat-jij-het-moeilijk-had’-kaart
 Andere manieren waarop we vaak luchtigjes over empathie heen stappen:
o ‘het komt wel goed!’