JURIDISCHE
ARGUMENTATIELEER
2024-2025
Prof E. Goosens
Anne-Sophie Michiels
,Inhoudsopgave
0 inleiding..................................................................................................... 3
belang en beperkingen van Juridische argumentatieleer...............................3
plaats van JAL in de opleiding.......................................................................................4
Redeneren vs Argumenteren vs juridisch argumenteren..............................................4
belang van JAL.............................................................................................................. 5
beperkingen van jal...................................................................................................... 5
technologische innovatie – AI.......................................................................................6
I. Redeneren.................................................................................................. 7
cognitieve achtergrond................................................................................7
H1 de mens als dier met sterke cofnitieve capaciteiten...............................................7
h2 systeem 1 en systeem 2..........................................................................................9
H3 Het brein als verbandenleggende machine.............................................................9
bouwstenen van de redenering..................................................................18
Soorten redeneringen................................................................................23
Deductief redeneren :................................................................................................. 23
inductief redeneren.................................................................................................... 32
abductief redeneren.................................................................................................. 34
structurele redeneerfouten........................................................................36
Structurele redeneerfouten :......................................................................................37
Waarom maken we structurele redeneerfouten ?.......................................................43
II. Argumenteren..........................................................................................45
1: Begripsomschrijving..............................................................................46
H1: begrip argumenteren........................................................................................... 46
H2: Rol voorwaardelijk uitspraken (VU) in argumentaties...........................................47
H3: argumenteren als communicatieve handeling.....................................................48
2: opbouw van argumentaties : het betoog.................................................49
H1: de retorica en haar geschiedenis.........................................................................49
H2: traditionele inhoud van de retorica......................................................................51
3: Deugdelijk argumenteren.......................................................................56
H1: wat is deugdelijk argumenteren?.........................................................................56
H2: drie voorwaarden................................................................................................. 61
H3: tien regels voor een productief verloop................................................................62
4: Argumentatieschema’s..........................................................................66
H1: argument op basis van bijzonder geplaatstheid...................................................66
H2: argument op basis van inhoudelijk deskundigheid...............................................67
H3: argument op basis van de persoon......................................................................67
1
, H4: argument op basis van gedeelde overtuiging......................................................71
H5: argument op basis van gevolgen.........................................................................72
h6: argument op basis van regelmaat........................................................................74
H7: argument op basis van gelijkenis.........................................................................74
H8: argument op basis van verschil............................................................................77
H9: argument op basis van vertrouwen......................................................................78
h10: argument op basis van regels............................................................................79
h11: argument op basis van testresultaten................................................................80
h12: argument op basis van gebrek aan informatie...................................................81
5: Enkele argumenten die vaak onterecht overtuigen : drogredenen............82
Situering:.................................................................................................................... 82
h1: Bevestigende drogreden......................................................................................82
h2: weerleggende drogredenen..................................................................................88
h3: ontwijkende drogredenen.....................................................................................88
III. JUridisch argumenteren...........................................................................90
1: van argumenteren naar juridisch argumenteren......................................90
H1: Begripsomschrijving............................................................................................. 90
II: Juridisch betogen (in het BElgisch recht).................................................92
H2: situering............................................................................................................... 92
H1: Het betoog van de partijen...................................................................................93
H2: het betoog van de rechter....................................................................................94
H3: overtuigen en bewijzen : feiten in het recht.........................................................94
III. Twee visies op de bronnen van het recht.............................................100
H1: Proloog 18de-eeuwse problemen.........................................................................100
H2: De bronnen van het recht als piramide..............................................................101
Samenvatting :......................................................................................................... 109
IV. Juridische argumentatieschema’s........................................................110
H1. situering............................................................................................................. 110
2
, JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER
0 INLEIDING
‘Why everyone should think like a lawyer’
retorica als verplicht middelbaar schoolvak hoe mening goed vorm
geven
- Redeneren is minder vrijblijvend dan je denkt (via schema’s,
regels, ..)
denken via analogie
- Uitdagende samenleving juristen via recht kritisch denken en
anticiperen op nieuwe ontwikkelingen
- Vrije meningsuiting NIET hetzelfde als dat je eender wat mag zeggen
Op welke manier jouw mening overbrengen? ‘debathygiëne’
Productief, overtuigen, …
BELANG EN BEPERKINGEN VAN JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER
JAL = als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
- Hoe doel bereiken? (verwoording, onderbouwing,
overtuigingskracht, ..)
- Spelregels voor een productief verloop van een discussie
o Wat is een ‘goede’ redenering?
o Wat zijn overtuigende argumenten om mijn boodschap te
onderbouwen?
o Wat zijn de spelregels voor een productief verloop van de
discussie?
o Welke denkfouten bestaan er en hoe kunnen die mijn denken
manipuleren?
o (Wetgeving → wetgevingstechniek: buiten dit vak)
o Beleid: parlementaire handelingen, politieke communicatie
o Rechtspraak: conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen
o Rechtsleer
o Beroepsleven algemeen (bv. bedrijven)
*denkfouten
Retorica = traditie (van Klassieke Oudheid al )
3
ARGUMENTATIELEER
2024-2025
Prof E. Goosens
Anne-Sophie Michiels
,Inhoudsopgave
0 inleiding..................................................................................................... 3
belang en beperkingen van Juridische argumentatieleer...............................3
plaats van JAL in de opleiding.......................................................................................4
Redeneren vs Argumenteren vs juridisch argumenteren..............................................4
belang van JAL.............................................................................................................. 5
beperkingen van jal...................................................................................................... 5
technologische innovatie – AI.......................................................................................6
I. Redeneren.................................................................................................. 7
cognitieve achtergrond................................................................................7
H1 de mens als dier met sterke cofnitieve capaciteiten...............................................7
h2 systeem 1 en systeem 2..........................................................................................9
H3 Het brein als verbandenleggende machine.............................................................9
bouwstenen van de redenering..................................................................18
Soorten redeneringen................................................................................23
Deductief redeneren :................................................................................................. 23
inductief redeneren.................................................................................................... 32
abductief redeneren.................................................................................................. 34
structurele redeneerfouten........................................................................36
Structurele redeneerfouten :......................................................................................37
Waarom maken we structurele redeneerfouten ?.......................................................43
II. Argumenteren..........................................................................................45
1: Begripsomschrijving..............................................................................46
H1: begrip argumenteren........................................................................................... 46
H2: Rol voorwaardelijk uitspraken (VU) in argumentaties...........................................47
H3: argumenteren als communicatieve handeling.....................................................48
2: opbouw van argumentaties : het betoog.................................................49
H1: de retorica en haar geschiedenis.........................................................................49
H2: traditionele inhoud van de retorica......................................................................51
3: Deugdelijk argumenteren.......................................................................56
H1: wat is deugdelijk argumenteren?.........................................................................56
H2: drie voorwaarden................................................................................................. 61
H3: tien regels voor een productief verloop................................................................62
4: Argumentatieschema’s..........................................................................66
H1: argument op basis van bijzonder geplaatstheid...................................................66
H2: argument op basis van inhoudelijk deskundigheid...............................................67
H3: argument op basis van de persoon......................................................................67
1
, H4: argument op basis van gedeelde overtuiging......................................................71
H5: argument op basis van gevolgen.........................................................................72
h6: argument op basis van regelmaat........................................................................74
H7: argument op basis van gelijkenis.........................................................................74
H8: argument op basis van verschil............................................................................77
H9: argument op basis van vertrouwen......................................................................78
h10: argument op basis van regels............................................................................79
h11: argument op basis van testresultaten................................................................80
h12: argument op basis van gebrek aan informatie...................................................81
5: Enkele argumenten die vaak onterecht overtuigen : drogredenen............82
Situering:.................................................................................................................... 82
h1: Bevestigende drogreden......................................................................................82
h2: weerleggende drogredenen..................................................................................88
h3: ontwijkende drogredenen.....................................................................................88
III. JUridisch argumenteren...........................................................................90
1: van argumenteren naar juridisch argumenteren......................................90
H1: Begripsomschrijving............................................................................................. 90
II: Juridisch betogen (in het BElgisch recht).................................................92
H2: situering............................................................................................................... 92
H1: Het betoog van de partijen...................................................................................93
H2: het betoog van de rechter....................................................................................94
H3: overtuigen en bewijzen : feiten in het recht.........................................................94
III. Twee visies op de bronnen van het recht.............................................100
H1: Proloog 18de-eeuwse problemen.........................................................................100
H2: De bronnen van het recht als piramide..............................................................101
Samenvatting :......................................................................................................... 109
IV. Juridische argumentatieschema’s........................................................110
H1. situering............................................................................................................. 110
2
, JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER
0 INLEIDING
‘Why everyone should think like a lawyer’
retorica als verplicht middelbaar schoolvak hoe mening goed vorm
geven
- Redeneren is minder vrijblijvend dan je denkt (via schema’s,
regels, ..)
denken via analogie
- Uitdagende samenleving juristen via recht kritisch denken en
anticiperen op nieuwe ontwikkelingen
- Vrije meningsuiting NIET hetzelfde als dat je eender wat mag zeggen
Op welke manier jouw mening overbrengen? ‘debathygiëne’
Productief, overtuigen, …
BELANG EN BEPERKINGEN VAN JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER
JAL = als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
- Hoe doel bereiken? (verwoording, onderbouwing,
overtuigingskracht, ..)
- Spelregels voor een productief verloop van een discussie
o Wat is een ‘goede’ redenering?
o Wat zijn overtuigende argumenten om mijn boodschap te
onderbouwen?
o Wat zijn de spelregels voor een productief verloop van de
discussie?
o Welke denkfouten bestaan er en hoe kunnen die mijn denken
manipuleren?
o (Wetgeving → wetgevingstechniek: buiten dit vak)
o Beleid: parlementaire handelingen, politieke communicatie
o Rechtspraak: conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen
o Rechtsleer
o Beroepsleven algemeen (bv. bedrijven)
*denkfouten
Retorica = traditie (van Klassieke Oudheid al )
3
