lOMoARcPSD|383 406 3
Samenvatting strafprocesrecht
Week 1 recapitulatie
vooronderzoek en vervolgingsbeslissing
Strafbaar feit komt ter kennis van politie/justitie
• Door aangifte
• Door (anonieme) meldingen van burgers
• HR Aanslag Hoog Catharijne
• Door toevallige eigen waarneming politie
• Door gericht (opsporings)onderzoek
• Bij uitoefenen van (controle)bevoegdheden
• Door inseinen door andere overheidsorganen, zoals toezichthouders
• Door inseinen door buitenlandse autoriteiten
De politie verricht onderzoek, opsporing start of gaat door
• Dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden worden aangewend
• Dossier wordt samengesteld (152 Sv, 149a Sv)
• Officier van justitie moet beslissen over wijze van afdoening
• Of niet…: ‘politiesepot’
De verdachte en/of verdenking (artikel 27 Sv)
• Materieel criterium (lid 1):
• degene te wiens aanzien
• een redelijk vermoeden van schuld
• aan een strafbaar feit voortvloeit uit feiten of omstandigheden
• Formeel criterium (lid 2):
• Degene tegen wie de vervolging is gericht
Dwangmiddelen:
Algemene kenmerken
• Doel van dwangmiddelen is opsporen van feit en/of dader
• Hoewel: art 55d Sv (speekseltest)
• Dwangmiddelen zijn strafvorderlijke bevoegdheden waardoor daadwerkelijk, anders
dan door de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt gemaakt
op rechten en vrijheden van burgers
• Dwangmiddelen versus opsporingsmethoden: dwangmiddelen hebben
verplichtend karakter jegens verdachte (of derden)
• Discretionaire bevoegdheden
• De rol van toestemming
Soorten dwangmiddelen
• Met betrekking tot personen, voorwerpen of plaatsen
• Personen: vrijheidsbeperkend of vrijheidsbenemend
• Steunbevoegdheden
Hoe ingrijpender, des te strikter de toepassingsvoorwaarden:
• ‘Oplopend’ bevoegde personen:
• Burger (in heterdaadsituaties)
• Opsporingsambtenaar
1
, lOMoARcPSD|383 406 3
• Hulpofficier van Justitie (hulp-OvJ)
• Officier van Justitie (OvJ)
• Rechter-commissaris (R-C)
• Raadkamer rechtbank
• ‘Oplopende ernst’ strafbaar feit:
• Elk strafbaar feit/misdrijf/voorlopige hechtenis-misdrijf
Bij inbreuk op vrijheidsrechten, dan machtiging (bevel) vereist
• Bij minder ingrijpende inbreuk: machtiging/bevel hulp-OvJ
• Verdergaande inbreuk: machtiging/bevel OvJ
• Bij ingrijpende inbreuk: machtiging R-C, of R-C past bevoegdheid toe of
raadkamer gelast toepassing (HR Ontbreken machtiging ter doorzoeking)
• NB: vaak initiatief van OvJ nodig alvorens RC in actie kan komen!
Aanhouding:
Binnentreden in een woning:
Wat wil je? Een woning betreden
• Een woning is een “plaats”, maar wel een bijzondere plaats:
• Algemene Wet op het Binnentreden (AWBI): *machtigingsvereiste voor woningen
• Ook buiten AWBI stelt de wet machtigingseisen (art. 55a Sv, art. 97 Sv)
Wie mag de woning betreden?
• Afhankelijk van de “Waartoe?”
• RC, doorzoeking ter inbeslagneming (art. 110 Sv)
• OvJ, doorzoeking ter inbeslagneming, spoed (art. 97 Sv)
• Opsporingsambtenaar ter inbeslagneming (art. 96)*
• Opsporingsambtenaar ter aanhouding van de verdachte, al dan niet
i.c.m. doorzoeking (art. 55* en 55a Sv)
• Bijzondere wetten (Opiumwet, WWM)*
• Etc.
Wanneer?
• Verdenking/67a Sv-feit/Heterdaad/Indien vermoeden IBS
voorwerpen/etc. Tegen wie?
• Dwangmiddel niet altijd gericht tegen persoon/verdachte!!
2
, lOMoARcPSD|383 406 3
Betreden, zoekend rondkijken, bevriezen, doorzoeken, voortgezette toepassing
• Betreden is een steunbevoegdheid
• Met inachtneming van doel mag de opsporingsambtenaar in een plaats ‘zoekend
rondkijken’ (‘handen op de rug’, vertrekken openen, desnoods met geweld)
• ‘Doorzoeken’ gaat (veel) verder: hele huis binnenstebuiten (maar: prop/subs t.o.v.
doel doorzoeking)
• Indien geen bevoegdheid voor doorzoeking: soms mogelijkheid tot bevriezen in
afwachting bevoegde autoriteit (art. 96 lid 2 Sv)
• Voortgezette toepassing: bijvoorbeeld Geweerarrest
Politiewet 2012
• Art. 3: De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in
overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.
• Art. 7: Geweldsmonopolie (lid 1), betredingsbevoegdheid (lid 2),
veiligheidsfouillering (lid 3), insluitingsfouillering (lid 4), prop+subs (lid 7)
• Art. 9: Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en
andere opsporingsambtenaren
• Art. 11, 12 en 13: gezagsdualiteit, driehoeksoverleg
Ambtsinstructie (art. 9 Polw.)
• Geweld nooit op zichzelfstaande bevoegdheid, alleen indien noodzakelijk en
onvermijdelijk ihkv rechtmatige uitoefening van de bediening.
• Meestal (maar niet altijd!) ihkv strafrechtelijke taken, bijv, aanhouden verdachte.
• Geweldsmiddelen opgesomd (ambtsinstructie en *Besluit bewapening en uitrusting politie):
• Vuurwapens
• Pepperspray
• Traangas
• Waterwerper
• Politie-hond
• Electrische Wapenstok
• *(lange) wapenstok
• *stroomstootwapen
• Meldingsprocedure (art. 17 e.v. Ambtsinstructie)
• Toekomst: stelselherziening
Het openbaar ministerie: belangrijkste taken → (124 RO)
Strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
• Gezag over de politie (art. 132a Sv, art. 148 Sv; art. 12 Pol.wet ‘12)
• Samenstellen processtukken (149a Sv) →
• Beslissen over de afdoening van strafzaken
• opportuniteitsbeginsel (167 Sv/242 Sv): ‘poortwachtersfunctie’
• vervolgingsbeleid
• Rol van ‘aanklager’ op het onderzoek ter terechtzitting
Ten uitvoer leggen van strafrechtelijke beslissingen
• art. 553 Sv: in de praktijk door Ministerie J&V
• Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (Stb. 2017, 82,
i.w.tr. naar verwachting in 2020): MvJ&V wordt verantwoordelijk.
3
Samenvatting strafprocesrecht
Week 1 recapitulatie
vooronderzoek en vervolgingsbeslissing
Strafbaar feit komt ter kennis van politie/justitie
• Door aangifte
• Door (anonieme) meldingen van burgers
• HR Aanslag Hoog Catharijne
• Door toevallige eigen waarneming politie
• Door gericht (opsporings)onderzoek
• Bij uitoefenen van (controle)bevoegdheden
• Door inseinen door andere overheidsorganen, zoals toezichthouders
• Door inseinen door buitenlandse autoriteiten
De politie verricht onderzoek, opsporing start of gaat door
• Dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden worden aangewend
• Dossier wordt samengesteld (152 Sv, 149a Sv)
• Officier van justitie moet beslissen over wijze van afdoening
• Of niet…: ‘politiesepot’
De verdachte en/of verdenking (artikel 27 Sv)
• Materieel criterium (lid 1):
• degene te wiens aanzien
• een redelijk vermoeden van schuld
• aan een strafbaar feit voortvloeit uit feiten of omstandigheden
• Formeel criterium (lid 2):
• Degene tegen wie de vervolging is gericht
Dwangmiddelen:
Algemene kenmerken
• Doel van dwangmiddelen is opsporen van feit en/of dader
• Hoewel: art 55d Sv (speekseltest)
• Dwangmiddelen zijn strafvorderlijke bevoegdheden waardoor daadwerkelijk, anders
dan door de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt gemaakt
op rechten en vrijheden van burgers
• Dwangmiddelen versus opsporingsmethoden: dwangmiddelen hebben
verplichtend karakter jegens verdachte (of derden)
• Discretionaire bevoegdheden
• De rol van toestemming
Soorten dwangmiddelen
• Met betrekking tot personen, voorwerpen of plaatsen
• Personen: vrijheidsbeperkend of vrijheidsbenemend
• Steunbevoegdheden
Hoe ingrijpender, des te strikter de toepassingsvoorwaarden:
• ‘Oplopend’ bevoegde personen:
• Burger (in heterdaadsituaties)
• Opsporingsambtenaar
1
, lOMoARcPSD|383 406 3
• Hulpofficier van Justitie (hulp-OvJ)
• Officier van Justitie (OvJ)
• Rechter-commissaris (R-C)
• Raadkamer rechtbank
• ‘Oplopende ernst’ strafbaar feit:
• Elk strafbaar feit/misdrijf/voorlopige hechtenis-misdrijf
Bij inbreuk op vrijheidsrechten, dan machtiging (bevel) vereist
• Bij minder ingrijpende inbreuk: machtiging/bevel hulp-OvJ
• Verdergaande inbreuk: machtiging/bevel OvJ
• Bij ingrijpende inbreuk: machtiging R-C, of R-C past bevoegdheid toe of
raadkamer gelast toepassing (HR Ontbreken machtiging ter doorzoeking)
• NB: vaak initiatief van OvJ nodig alvorens RC in actie kan komen!
Aanhouding:
Binnentreden in een woning:
Wat wil je? Een woning betreden
• Een woning is een “plaats”, maar wel een bijzondere plaats:
• Algemene Wet op het Binnentreden (AWBI): *machtigingsvereiste voor woningen
• Ook buiten AWBI stelt de wet machtigingseisen (art. 55a Sv, art. 97 Sv)
Wie mag de woning betreden?
• Afhankelijk van de “Waartoe?”
• RC, doorzoeking ter inbeslagneming (art. 110 Sv)
• OvJ, doorzoeking ter inbeslagneming, spoed (art. 97 Sv)
• Opsporingsambtenaar ter inbeslagneming (art. 96)*
• Opsporingsambtenaar ter aanhouding van de verdachte, al dan niet
i.c.m. doorzoeking (art. 55* en 55a Sv)
• Bijzondere wetten (Opiumwet, WWM)*
• Etc.
Wanneer?
• Verdenking/67a Sv-feit/Heterdaad/Indien vermoeden IBS
voorwerpen/etc. Tegen wie?
• Dwangmiddel niet altijd gericht tegen persoon/verdachte!!
2
, lOMoARcPSD|383 406 3
Betreden, zoekend rondkijken, bevriezen, doorzoeken, voortgezette toepassing
• Betreden is een steunbevoegdheid
• Met inachtneming van doel mag de opsporingsambtenaar in een plaats ‘zoekend
rondkijken’ (‘handen op de rug’, vertrekken openen, desnoods met geweld)
• ‘Doorzoeken’ gaat (veel) verder: hele huis binnenstebuiten (maar: prop/subs t.o.v.
doel doorzoeking)
• Indien geen bevoegdheid voor doorzoeking: soms mogelijkheid tot bevriezen in
afwachting bevoegde autoriteit (art. 96 lid 2 Sv)
• Voortgezette toepassing: bijvoorbeeld Geweerarrest
Politiewet 2012
• Art. 3: De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in
overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.
• Art. 7: Geweldsmonopolie (lid 1), betredingsbevoegdheid (lid 2),
veiligheidsfouillering (lid 3), insluitingsfouillering (lid 4), prop+subs (lid 7)
• Art. 9: Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en
andere opsporingsambtenaren
• Art. 11, 12 en 13: gezagsdualiteit, driehoeksoverleg
Ambtsinstructie (art. 9 Polw.)
• Geweld nooit op zichzelfstaande bevoegdheid, alleen indien noodzakelijk en
onvermijdelijk ihkv rechtmatige uitoefening van de bediening.
• Meestal (maar niet altijd!) ihkv strafrechtelijke taken, bijv, aanhouden verdachte.
• Geweldsmiddelen opgesomd (ambtsinstructie en *Besluit bewapening en uitrusting politie):
• Vuurwapens
• Pepperspray
• Traangas
• Waterwerper
• Politie-hond
• Electrische Wapenstok
• *(lange) wapenstok
• *stroomstootwapen
• Meldingsprocedure (art. 17 e.v. Ambtsinstructie)
• Toekomst: stelselherziening
Het openbaar ministerie: belangrijkste taken → (124 RO)
Strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
• Gezag over de politie (art. 132a Sv, art. 148 Sv; art. 12 Pol.wet ‘12)
• Samenstellen processtukken (149a Sv) →
• Beslissen over de afdoening van strafzaken
• opportuniteitsbeginsel (167 Sv/242 Sv): ‘poortwachtersfunctie’
• vervolgingsbeleid
• Rol van ‘aanklager’ op het onderzoek ter terechtzitting
Ten uitvoer leggen van strafrechtelijke beslissingen
• art. 553 Sv: in de praktijk door Ministerie J&V
• Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (Stb. 2017, 82,
i.w.tr. naar verwachting in 2020): MvJ&V wordt verantwoordelijk.
3
