✏️
1 - Introductie PSBK
Literatuur De Winter (2 t/m 16)
Introductie
Pedagogische wetenschappen
Opvoeding
Pedagogen
Drie stromingen pedagogiek
Geesteswetenschappelijke stroming
Empirisch analytische stroming
Kritisch emancipatorische stroming
Pedagogiek van hoop
Kritiek van De Winter op de pedagogische stromingen
Invalshoeken van de kritiek (deficit thinking en medical model)
Positive Youth Development
Pedagogiek van hoop (De Winter)
Introductie
Individuele problemen
Hoop en optimisme
Hoopgevende sociale pedagogiek
Contouren hoopgevende sociale pedagogiek (HOOP)
Voorbeelden praktijk
Introductie
(Hoorcollege)
Pedagogische wetenschappen
Pedagogische Wetenschappen – De wetenschappelijke studie van de ontwikkeling, opvoeding en het onderwijs
van kinderen en jongeren in een brede context, inclusief de preventie, diagnostiek en behandeling van problemen
die daarbij kunnen ontstaan.
De pedagogische relatie tussen opvoeder en kind staat centraal.
Factoren als omgeving, genetische aanleg en neurobiologische processen beïnvloeden deze relatie.
Het terrein betreft het continuüm van ‘normale’ tot problematische ontwikkeling en opvoedingssituaties, op
zowel individueel, groeps-, als beleidsniveau.
Opvoeding
Opvoeding - Het proces waarbij vaardigheden, gedrag, normen en waarden worden aangeleerd, en interesses
worden gestimuleerd zodat kinderen competent kunnen functioneren binnen hun cultuur en samenleving.
Socialisatie - Het proces waarin individuen kennis, vaardigheden en houdingen verwerven waardoor ze effectief
kunnen participeren in de samenleving.
Veel verschillende invloeden: Ouders, familie, vrienden, docenten, buurt, overheid, cultuur, werk, social media.
Hoe er wordt gesocialiseerd, hangt af van de cultuur sensitiviteit.
Cultuur sensitiviteit - Het bewustzijn dat eigen normen, waarden en behoeften niet voor iedereen gelden. Mensen
hebben hierdoor andere verwachtingen en gewoonten. Deze zijn normatief, dus ze staan niet vast.
Pedagogen
1 - Introductie PSBK 1
, Pedagogen houden zich bezig met ontwikkelings- opvoedings-, en onderwijsgerelateerde vragen. Ze variëren
van dagelijkse situaties tot situaties die bedreigend zijn voor het kind of zijn omgeving. Pedagogen werken aan
zowel preventie als interventie.
Een pedagoog hoeft niet altijd direct contact te hebben met kinderen of opvoeders, maar kan ook professionals
ondersteunen die dat contact wél hebben.
In alle functies dragen pedagogen bij aan de optimale ontwikkeling van kinderen.
Drie stromingen pedagogiek
(Hoorcollege)
Geesteswetenschappelijke stroming
Geesteswetenschappelijke stroming - Richt zich op het beschrijven en begrijpen van de dagelijkse opvoedpraktijk
door in te leven in de wereld van kind en opvoeder, met als doel diepgaand inzicht te krijgen in het
opvoedingsproces.
Het kind moet kind kunnen zijn.
Opvoeders zijn gidsen en begeleiders.
Er is geen beste manier van opvoeden die voor iedereen werkt. Elke opvoedsituatie vraagt een andere
aanpak.
Link met filosofie, omdat je voortdurend reflecteert op wat goed is en welke richting opvoeding moet nemen.
Langeveld (oprichter sociale wetenschappen UU): “Het kind begrijpen, zoals het is.”
Toepassing in onderzoek: Anti-pestprojecten waarin de beleving van het kind centraal staat. Vanuit die beleving
bedenk je als pedagoog oplossingen.
Toepassing in onderwijs: Montessori onderwijs waar leren op eigen tempo en volgens eigen interesses centraal
staat. Pedagogen kijken hoe ze de leerlingen kunnen stimuleren om het beste uit zichzelf te halen en zich volledig
te ontwikkelen.
Empirisch analytische stroming
Empirisch analytische stroming - Benadert opvoeding en ontwikkeling vanuit meetbaar gedrag.
Richt zich op gemiddelden in plaats van individuen.
De focus ligt op objectieve observatie en bewijs.
Onderzoek is net als in de natuurwetenschappen kwantitatief met statistische onderbouwing.
Doel: Door middel van onderzoek overeenkomsten vinden tussen kinderen waardoor we gedrag kunnen
voorspellen en opvoedtheorieën kunnen ontwikkelen.
De Groot (grondlegger Cito-toetsen): “Als ik iets weet, kan ik iets voorspellen; kan ik niets voorspellen, dan
weet ik niets.”
Toepassing in onderzoek: Kwantitatief onderzoek.
Toepassing in onderwijs: Gestandaardiseerde toetsen, zoals Cito.
Kritisch emancipatorische stroming
Kritisch emancipatorische stroming - Richt zich op maatschappelijke verandering en bevrijding van
ondergedrukte groepen (inclusie). Focus op betere en gelijke omstandigheden voor kinderen.
Kritiek op de twee vorige stromingen, want ze negeren de maatschappelijke dimensie.
Toepassing in onderzoek: Onderzoek naar het verkleinen van onderwijsachterstanden of de gevolgen van
schoolsluitingen tijdens COVID-19.
1 - Introductie PSBK 2
, Toepassing in onderwijs: Inclusief onderwijs (bv alle talen welkom in de school), antiracisme-campagnes.
Pedagogiek van hoop
(Hoorcollege)
Kritiek van De Winter op de pedagogische stromingen
De Winter bekritiseert zowel de geesteswetenschappelijke als de empirisch-analytische stroming.
Geesteswetenschappelijke stroming: Te normatief/filosofisch, weinig praktische handelingsperspectieven.
Empirisch-analytische stroming: Te veel gericht op stoornissen en individueel gedrag. Een kind is meer dan
een label.
Beide stromingen verwaarlozen de sociale dimensie (samenleven, burgerschap, collectieve hoop).
Invalshoeken van de kritiek (deficit thinking en medical model)
Deficit thinking - Denkwijze waarbij men de nadruk left op tekorten van leerlingen als verklaring voor hun
prestaties. Dit negeert de rol van context, onderwijsomgeving en sociale factoren (armoede, cultuurverschillen,
kansenongelijkheid).
Bv: ’Deze leerling presteert slecht, omdat hij een stoornis heeft’. De oorzaak wordt volledig bij het kind gelegd
zonder naar andere oorzaken te kijken.
Medical model - Benadering waarbij de nadruk ligt op de stoornis met de daaraan gekoppelde behandelingen, in
plaats van op de behoeften en mogelijkheden van het kind.
Vaak binnen speciaal of passend onderwijs.
Bv: ‘Een kind met een leerstoornis kan het beste in een afgezonderde ruimte les krijgen.’ Dit is de behandeling
van een specifieke stoornis, meer niet. Het kind wordt gereduceerd tot zijn gebreken. Er zou moeten gekeken
worden naar de individuele behoeften.
Positive Youth Development
Wat je steeds meer ziet is de focus op positive youth development. Dit heeft een positieve blik op ontwikkeling.
Positive Youth Development - Een benadering die uitgaat van de mogelijkheden en groei van jongeren, in plaats
van het oplossen van hun problemen.
Doel: Kinderen helpen optimaal te participeren in de samenleving.
Scheiding tussen de drie stromingen minder sterk. We nemen het beste mee uit iedere stroming:
Belangen van het kind zijn belangrijk.
Bv: thema’s als kinderparticipatie.
Degelijk onderzoek en goede theorieën zijn belangrijk.
zijn nog steeds nodig om kinderen de juiste hulp te bieden, maar er moet ook echt naar de kinderen
zelf gekeken worden en niet alleen de labels met de bijbehorende theorieën.
Kwesties uit de maatschappij zijn belangrijk.
Pedagogiek van hoop (De Winter)
(De Winter)
Introductie
In zijn afscheidsrede “Pedagogiek over Hoop – Het onmiskenbare belang van optimisme in opvoeding en
onderwijs” (2017) reflecteert Micha de Winter (faculteishoogleraar maatschappelijke opvoedingsvraagstukken
aan de UU) op de rol van hoop en optimisme in opvoeding.
1 - Introductie PSBK 3
, In de introductie schetst De Winter een klimaat waarin we altijd leven in onzekere en spannende tijden. Hij vraagt
zich af wat zo’n klimaat voor opgroeiende kinderen en jongeren betekent.
Individuele problemen
De academische pedagogiek richt zich steeds meer op individuele problemen en labels, waardoor kinderen
steeds minder als ‘normaal’ worden beschouwd. Dit is het problematiseren van afwijkingen.
Negatieve invloed op kinderen met een label: Slechter zelfbeeld, hoop verdwijnt, anderen gaan het kind
anders behandelen.
Voorbeeld waarin dit gebeurt uit het perspectief van een moeder: “Nu de juf weet dat onze zoon zich in
het autistische spectrum bevindt, behandelt zij hem ineens anders. En als de voetbalclub zou weten welk
label hij heeft, moet hij er vanaf. Kinderen gaan zich naar de diagnose gedragen, kortom: hadden we hem
maar nooit laten testen.”
Opvoeding moet kinderen leren omgaan met diversiteit en hun unieke talenten benutten in plaats van vast te
houden aan labels.
Bv unieke talenten benutten: Mensen met autisme kunnen zich goed focussen op getallen en algoritmen
waardoor ze ideaal zijn als werknemers bij ICT-bedrijven.
Hoop en optimisme
Hoop en optimisme zijn belangrijk voor de ontwikkeling van jonge mensen. Ze stimuleren motivatie,
betrokkenheid en persoonlijke groei. Ze geven jongeren het gevoel dat ze ertoe doen en dat de samenleving op
hen wacht.
Dasberg (1980): “Er bestaat geen andere pedagogie dan de pedagogie van de hoop”.
Hoop - De verwachting dat gewenste gebeurtenissen of veranderingen zullen plaatsvinden, waarbij men gelooft
zelf hierop invloed te kunnen uitoefenen.
Dewey beschrijft hoop als instinctieve impuls tot groei. Gaandeweg leren kinderen om die impuls te verbinden
met het gebruik van gezond verstand.
De ultieme hoop ontstaat volgens Dewey door: Een leven van uitdaging, creativiteit en coöperatief
democratisch leven.
“Leren zien van mogelijkheden tot verbetering” (Dasberg) vind De Winter een cruciaal en inspirerend aspect
van hoop.
Optimisme - De algemene verwachting dat de toekomst positief zal verlopen. Mensen geloven niet dat ze er zelf
invloed op hebben.
Hoop en optimisme hoeven niet per definitie individueel georiënteerd te zijn. Ze kunnen ook betrekking hebben
op grotere sociale verbanden zoals ‘onze school’ of ‘ons land’.
Hoopgevende sociale pedagogiek
Pedagogiek moet zich gaan richten op perspectief, groei en het handelen van volwassenen om die groei te
stimuleren.
We hebben ons erg geconcentreerd op datgene wat niet goed gaat, maar we zijn ook bezig met positieve dingen:
Bv: Hoe we democratisch burgerschap bij kinderen kunnen bevorderen.
Bv: Hoe we de kwaliteit van de kinderopvang kunnen verbeteren.
Volgens De winter verschuift de pedagogische invalshoek in twee opzichten:
1. Van problematiserend naar gerichtheid op groei.
2. Van individueel naar sociaal.
1 - Introductie PSBK 4
1 - Introductie PSBK
Literatuur De Winter (2 t/m 16)
Introductie
Pedagogische wetenschappen
Opvoeding
Pedagogen
Drie stromingen pedagogiek
Geesteswetenschappelijke stroming
Empirisch analytische stroming
Kritisch emancipatorische stroming
Pedagogiek van hoop
Kritiek van De Winter op de pedagogische stromingen
Invalshoeken van de kritiek (deficit thinking en medical model)
Positive Youth Development
Pedagogiek van hoop (De Winter)
Introductie
Individuele problemen
Hoop en optimisme
Hoopgevende sociale pedagogiek
Contouren hoopgevende sociale pedagogiek (HOOP)
Voorbeelden praktijk
Introductie
(Hoorcollege)
Pedagogische wetenschappen
Pedagogische Wetenschappen – De wetenschappelijke studie van de ontwikkeling, opvoeding en het onderwijs
van kinderen en jongeren in een brede context, inclusief de preventie, diagnostiek en behandeling van problemen
die daarbij kunnen ontstaan.
De pedagogische relatie tussen opvoeder en kind staat centraal.
Factoren als omgeving, genetische aanleg en neurobiologische processen beïnvloeden deze relatie.
Het terrein betreft het continuüm van ‘normale’ tot problematische ontwikkeling en opvoedingssituaties, op
zowel individueel, groeps-, als beleidsniveau.
Opvoeding
Opvoeding - Het proces waarbij vaardigheden, gedrag, normen en waarden worden aangeleerd, en interesses
worden gestimuleerd zodat kinderen competent kunnen functioneren binnen hun cultuur en samenleving.
Socialisatie - Het proces waarin individuen kennis, vaardigheden en houdingen verwerven waardoor ze effectief
kunnen participeren in de samenleving.
Veel verschillende invloeden: Ouders, familie, vrienden, docenten, buurt, overheid, cultuur, werk, social media.
Hoe er wordt gesocialiseerd, hangt af van de cultuur sensitiviteit.
Cultuur sensitiviteit - Het bewustzijn dat eigen normen, waarden en behoeften niet voor iedereen gelden. Mensen
hebben hierdoor andere verwachtingen en gewoonten. Deze zijn normatief, dus ze staan niet vast.
Pedagogen
1 - Introductie PSBK 1
, Pedagogen houden zich bezig met ontwikkelings- opvoedings-, en onderwijsgerelateerde vragen. Ze variëren
van dagelijkse situaties tot situaties die bedreigend zijn voor het kind of zijn omgeving. Pedagogen werken aan
zowel preventie als interventie.
Een pedagoog hoeft niet altijd direct contact te hebben met kinderen of opvoeders, maar kan ook professionals
ondersteunen die dat contact wél hebben.
In alle functies dragen pedagogen bij aan de optimale ontwikkeling van kinderen.
Drie stromingen pedagogiek
(Hoorcollege)
Geesteswetenschappelijke stroming
Geesteswetenschappelijke stroming - Richt zich op het beschrijven en begrijpen van de dagelijkse opvoedpraktijk
door in te leven in de wereld van kind en opvoeder, met als doel diepgaand inzicht te krijgen in het
opvoedingsproces.
Het kind moet kind kunnen zijn.
Opvoeders zijn gidsen en begeleiders.
Er is geen beste manier van opvoeden die voor iedereen werkt. Elke opvoedsituatie vraagt een andere
aanpak.
Link met filosofie, omdat je voortdurend reflecteert op wat goed is en welke richting opvoeding moet nemen.
Langeveld (oprichter sociale wetenschappen UU): “Het kind begrijpen, zoals het is.”
Toepassing in onderzoek: Anti-pestprojecten waarin de beleving van het kind centraal staat. Vanuit die beleving
bedenk je als pedagoog oplossingen.
Toepassing in onderwijs: Montessori onderwijs waar leren op eigen tempo en volgens eigen interesses centraal
staat. Pedagogen kijken hoe ze de leerlingen kunnen stimuleren om het beste uit zichzelf te halen en zich volledig
te ontwikkelen.
Empirisch analytische stroming
Empirisch analytische stroming - Benadert opvoeding en ontwikkeling vanuit meetbaar gedrag.
Richt zich op gemiddelden in plaats van individuen.
De focus ligt op objectieve observatie en bewijs.
Onderzoek is net als in de natuurwetenschappen kwantitatief met statistische onderbouwing.
Doel: Door middel van onderzoek overeenkomsten vinden tussen kinderen waardoor we gedrag kunnen
voorspellen en opvoedtheorieën kunnen ontwikkelen.
De Groot (grondlegger Cito-toetsen): “Als ik iets weet, kan ik iets voorspellen; kan ik niets voorspellen, dan
weet ik niets.”
Toepassing in onderzoek: Kwantitatief onderzoek.
Toepassing in onderwijs: Gestandaardiseerde toetsen, zoals Cito.
Kritisch emancipatorische stroming
Kritisch emancipatorische stroming - Richt zich op maatschappelijke verandering en bevrijding van
ondergedrukte groepen (inclusie). Focus op betere en gelijke omstandigheden voor kinderen.
Kritiek op de twee vorige stromingen, want ze negeren de maatschappelijke dimensie.
Toepassing in onderzoek: Onderzoek naar het verkleinen van onderwijsachterstanden of de gevolgen van
schoolsluitingen tijdens COVID-19.
1 - Introductie PSBK 2
, Toepassing in onderwijs: Inclusief onderwijs (bv alle talen welkom in de school), antiracisme-campagnes.
Pedagogiek van hoop
(Hoorcollege)
Kritiek van De Winter op de pedagogische stromingen
De Winter bekritiseert zowel de geesteswetenschappelijke als de empirisch-analytische stroming.
Geesteswetenschappelijke stroming: Te normatief/filosofisch, weinig praktische handelingsperspectieven.
Empirisch-analytische stroming: Te veel gericht op stoornissen en individueel gedrag. Een kind is meer dan
een label.
Beide stromingen verwaarlozen de sociale dimensie (samenleven, burgerschap, collectieve hoop).
Invalshoeken van de kritiek (deficit thinking en medical model)
Deficit thinking - Denkwijze waarbij men de nadruk left op tekorten van leerlingen als verklaring voor hun
prestaties. Dit negeert de rol van context, onderwijsomgeving en sociale factoren (armoede, cultuurverschillen,
kansenongelijkheid).
Bv: ’Deze leerling presteert slecht, omdat hij een stoornis heeft’. De oorzaak wordt volledig bij het kind gelegd
zonder naar andere oorzaken te kijken.
Medical model - Benadering waarbij de nadruk ligt op de stoornis met de daaraan gekoppelde behandelingen, in
plaats van op de behoeften en mogelijkheden van het kind.
Vaak binnen speciaal of passend onderwijs.
Bv: ‘Een kind met een leerstoornis kan het beste in een afgezonderde ruimte les krijgen.’ Dit is de behandeling
van een specifieke stoornis, meer niet. Het kind wordt gereduceerd tot zijn gebreken. Er zou moeten gekeken
worden naar de individuele behoeften.
Positive Youth Development
Wat je steeds meer ziet is de focus op positive youth development. Dit heeft een positieve blik op ontwikkeling.
Positive Youth Development - Een benadering die uitgaat van de mogelijkheden en groei van jongeren, in plaats
van het oplossen van hun problemen.
Doel: Kinderen helpen optimaal te participeren in de samenleving.
Scheiding tussen de drie stromingen minder sterk. We nemen het beste mee uit iedere stroming:
Belangen van het kind zijn belangrijk.
Bv: thema’s als kinderparticipatie.
Degelijk onderzoek en goede theorieën zijn belangrijk.
zijn nog steeds nodig om kinderen de juiste hulp te bieden, maar er moet ook echt naar de kinderen
zelf gekeken worden en niet alleen de labels met de bijbehorende theorieën.
Kwesties uit de maatschappij zijn belangrijk.
Pedagogiek van hoop (De Winter)
(De Winter)
Introductie
In zijn afscheidsrede “Pedagogiek over Hoop – Het onmiskenbare belang van optimisme in opvoeding en
onderwijs” (2017) reflecteert Micha de Winter (faculteishoogleraar maatschappelijke opvoedingsvraagstukken
aan de UU) op de rol van hoop en optimisme in opvoeding.
1 - Introductie PSBK 3
, In de introductie schetst De Winter een klimaat waarin we altijd leven in onzekere en spannende tijden. Hij vraagt
zich af wat zo’n klimaat voor opgroeiende kinderen en jongeren betekent.
Individuele problemen
De academische pedagogiek richt zich steeds meer op individuele problemen en labels, waardoor kinderen
steeds minder als ‘normaal’ worden beschouwd. Dit is het problematiseren van afwijkingen.
Negatieve invloed op kinderen met een label: Slechter zelfbeeld, hoop verdwijnt, anderen gaan het kind
anders behandelen.
Voorbeeld waarin dit gebeurt uit het perspectief van een moeder: “Nu de juf weet dat onze zoon zich in
het autistische spectrum bevindt, behandelt zij hem ineens anders. En als de voetbalclub zou weten welk
label hij heeft, moet hij er vanaf. Kinderen gaan zich naar de diagnose gedragen, kortom: hadden we hem
maar nooit laten testen.”
Opvoeding moet kinderen leren omgaan met diversiteit en hun unieke talenten benutten in plaats van vast te
houden aan labels.
Bv unieke talenten benutten: Mensen met autisme kunnen zich goed focussen op getallen en algoritmen
waardoor ze ideaal zijn als werknemers bij ICT-bedrijven.
Hoop en optimisme
Hoop en optimisme zijn belangrijk voor de ontwikkeling van jonge mensen. Ze stimuleren motivatie,
betrokkenheid en persoonlijke groei. Ze geven jongeren het gevoel dat ze ertoe doen en dat de samenleving op
hen wacht.
Dasberg (1980): “Er bestaat geen andere pedagogie dan de pedagogie van de hoop”.
Hoop - De verwachting dat gewenste gebeurtenissen of veranderingen zullen plaatsvinden, waarbij men gelooft
zelf hierop invloed te kunnen uitoefenen.
Dewey beschrijft hoop als instinctieve impuls tot groei. Gaandeweg leren kinderen om die impuls te verbinden
met het gebruik van gezond verstand.
De ultieme hoop ontstaat volgens Dewey door: Een leven van uitdaging, creativiteit en coöperatief
democratisch leven.
“Leren zien van mogelijkheden tot verbetering” (Dasberg) vind De Winter een cruciaal en inspirerend aspect
van hoop.
Optimisme - De algemene verwachting dat de toekomst positief zal verlopen. Mensen geloven niet dat ze er zelf
invloed op hebben.
Hoop en optimisme hoeven niet per definitie individueel georiënteerd te zijn. Ze kunnen ook betrekking hebben
op grotere sociale verbanden zoals ‘onze school’ of ‘ons land’.
Hoopgevende sociale pedagogiek
Pedagogiek moet zich gaan richten op perspectief, groei en het handelen van volwassenen om die groei te
stimuleren.
We hebben ons erg geconcentreerd op datgene wat niet goed gaat, maar we zijn ook bezig met positieve dingen:
Bv: Hoe we democratisch burgerschap bij kinderen kunnen bevorderen.
Bv: Hoe we de kwaliteit van de kinderopvang kunnen verbeteren.
Volgens De winter verschuift de pedagogische invalshoek in twee opzichten:
1. Van problematiserend naar gerichtheid op groei.
2. Van individueel naar sociaal.
1 - Introductie PSBK 4
