Persoonlijkheidspsychologie
Zelfbeeld en zelfwaardering
Inleiding
Je zelfbeeld beïnvloed de manier waarop je jezelf laat zien in verschillende situaties.
vb. Onzeker op je eerste stagedag = ander beeld van je zelf dan als je zelfzeker bent.
Je zelfbeeld beïnvloedt de manier waarop je met andere mensen omgaat/je omgeving.
vb. Onzekere mensen verbergen zich achter anderen met een grotere mond.
Belangrijke fenomenen (Thompsons):
Innerlijke zelf Zelfreflectie
Motieven, emoties en de oorzaken van het eigen gedrag begrijpen.
Uiterlijke zelf Het zelf wordt in grote mate door sociale factoren beïnvloed.
Manier waarop we ons eigen gedrag beïnvloeden wordt gestuurd
door de mensen rondom ons.
Cognitieve component van het zelfbeeld = zelfconcept, zelfschema.
- Beeld van eigen persoon en functioneren.
- Aanwezig van jongsaf aan.
- Zowel inhoud als structuur.
Universele aspecten van ons zelfconcept = Uitspraken die voor de meeste mensen geldig
zijn, dingen waarvan we denken dat het typisch is voor onszelf maar die voor veel mensen
van toepassing zijn. vb. Ik ben kritisch voor mezelf, ik ben een sociaal persoon…
Begripsbepaling
Zelfbeeld
= Het beeld dat iemand heeft van de eigen persoon.
vb. Ik vind dat ik sociaal ben: ik zet de eerste stap om kennis te maken, ben graag bij
anderen…
Zelfconcept = Geheel van opvattingen van een individu over zijn persoonlijke eigenschappen
en functioneren. Vb. Ik ben onzeker, ik ben gelukkig, ik heb veel vrienden…
Zelfschema = Iets dat je hanteert over jezelf zonder dat je daar bewust van bent.
Gedachten, gevoelens, herinneringen, beelden en overtuigingen.
vb. Natuurmens: graag kamperen, in tuin werken, biologisch eten…
Functies
Inhoud van zelfkennis
= Uitspraken die de persoon over zichzelf zou kunnen doen (fysiek en materieel).
1
,vb. Ik ben sociaal, grappig, rustig, sportief, kan goed luisteren…
Structuur van zelfkennis
= Manier waarop je opvattingen en verwachtingen organiseert in je hoofd.
Zelfwaardering
= De waarde die je aan jezelf toekent.
- Emotionele, affectieve, gevoelsmatige deel van jezelf.
- Hoe je jezelf beoordeelt. Vb. Ik ben niet tevreden met mezelf.
- Hoe hoger, hoe beter je in het leven staat en hoe beter je omgaat met kritiek.
Zelfpresentatie
= Hoe je jezelf presenteert in een eerste contact met andere mensen.
- Sociale identiteit.
- Vaak beter dan hoe we echt zijn. vb. Geen negatieve eigenschappen op Instagram.
Zelfbeschikking
= Zoeken naar redenen waarom we een bepaald gedrag stellen.
- Attributies, verklaringen zoeken.
- Intern of extern.
vb. Intern: ik ben goed in wiskunde omdat ik veel studeer.
vb. Extern: ik ben goed in wiskunde omdat de lkr makkelijke toetsen geeft.
Zelfhandhaving
= Manier om om te gaan met onverwachte, moeilijke en confronterende situaties met het
doel om je zelfbeeld positiever te houden en te beschermen.
- Coping.
- Verdedigingsstrategie om onszelf gerust te stellen of beter voor te stellen dan we
zijn.
Rationalisatie = Voor jezelf een verklaring zoeken die aanvaardbaar is. Dingen goedpraten.
vb. Niet geslaagd ingangsexamen dokter: het was misschien toch niets voor mij.
Compensatie = Iets waar je minder goed in bent compenseren met iets waar je wel goed in
bent. Vb. Wat je niet weet op een examen vervangen door wat je wel goed hebt geleerd.
Verschuiving = Afreageren, je reacties richten op een veilig persoon of object.
vb. Stress van thuis afreageren op de kinderen van de leefgroep.
Negatie = Ontkennen van de waarheid. Vb. Kanker: de dokter heeft zich vergist.
Sublimering = Reacties omvormen zodat ze meer sociaal aanvaardbaar zijn voor jou.
vb. Ruzie met lief en angst hem te verliezen, overvriendelijk komende dagen.
2
,Regressie = Terugval, gedrag stellen uit een vorige levensfase.
vb. Opnieuw bedplassen na scheiding ouders.
Projectie = Je gevoelens of verlangens projecteren op iemand anders.
vb. Je bent boos op je lief en zegt dat hij altijd boos is op jou.
Een theoretisch kader: het persoonsmodel (Verhofstadt-Denève)
Model om adolescenten te laten nadenken over zichzelf.
Persoon als dynamische IK-MIJ relatie
= Human dilemma.
= Wie ben ik? Wie wil ik zijn? Wat denken andere mensen over mij?
Twee kanten van jezelf
1. Ik
o Reflecterende subject, persoon als kenner.
o Denken, voelen en doen.
2. Mij
o Object overschouwer.
o Persoon of situatie waarover gereflecteerd wordt.
vb. Sociale situatie, gevoelens, leefomstandigheden…
Dynamisch proces tussen ik en mij, voortdurend over en weer gaan tussen ik en mij.
Reflecteren, metadenken, voortdurend nadenken over jezelf.
Dimensies van het zelfbeeld: 6 fenomenologische zelfconstructies
Zelf-beeld Wie ben ik? Vb. Verlegen, chaotisch, goed in taal…
Ideaal-zelf Wie wil ik zijn? Vb. Socialer, zorgzaam voor partner…
Alter-beeld Wie zijn de anderen? Vb. Mijn vrienden zijn betrouwbaar…
Ideaal-alter Wie wil ik dat de anderen zijn? Vb. Ik wil dat anderen lief zijn voor
mij…
Meta-zelf Wat denken de anderen over mij? Vb. Ze vinden mij sportief…
Ideaal- Hoe wil ik dat de anderen over mij Vb. Ik wil dat de andere mij als vriend
meta-zelf denken? zien…
Basisstructuur
- Persoonskenmerken en condities
o Vroeger, nu en toekomst. Vb. Dagboek…
o Psychische en fysische kenmerken. Vb. Karakter, blauwe
ogen…
o Sociale rollen en betekenisvolle anderen.
3
, - Zelfpresentatie (extern en intern)
- Bewustzijnsniveaus
o Bewust en onbewust. Vb. Soms zijn we niet bewust van onze talenten.
- Fenomenologische zelfconstructie en realiteit
o Mensen overschatten zichzelf vaak.
Informatiebronnen bij de opbouw van het zelfbeeld
Introspectie
= Kijken naar onze eigen gevoelens en gedachten.
vb. Was ik wel vriendelijk genoeg? Was ik niet te kritisch?...
- Zelfreflectie.
- Makkelijker over cognitieve zaken.
- Moeilijker over emotionele gebeurtenissen.
Zelfperceptie
= Perceptie van ons eigen gedrag, kijken naar ons eigen gedrag en daaruit conclusies
trekken.
vb. Supersnel eten en denken dat je wel heel veel honger had.
- Vanop afstand naar jezelf kijken.
- Je eigen gedrag beoordelen.
Jezelf vergelijken met anderen
The looking-glass self = Kijken naar de reacties van andere mensen op je gedrag en deze
interpreteren. Vb. Je denkt dat je grappig bent maar niemand lacht.
Sociale vergelijkingstheorie (Festinger) = We vergelijken onszelf met andere mensen in
situaties waarin we niet weten hoe we ons moeten gedragen.
Het autobiografisch geheugen
Flitslichtherinneringen = Dingen die je niet vergeet, die opkomen wanneer je in een
bepaalde situatie zit.
Culturele perspectieven
= Het zelfbeeld wordt beïnvloed door culturele factoren.
vb. Individualisme: zelfstandigheid, autonomie, afhankelijkheid (Amerika).
vb. Collectivisme: samenwerking, sociale harmonie… (Japan).
De ontwikkeling van zelfbeeld en zelfwaardering
Ontwikkeling van het zelfbeeld start wanneer kinderen zichzelf herkennen in een spiegel en
het vermogen hebben om zichzelf als een distinctieve entiteit te zien.
4
Zelfbeeld en zelfwaardering
Inleiding
Je zelfbeeld beïnvloed de manier waarop je jezelf laat zien in verschillende situaties.
vb. Onzeker op je eerste stagedag = ander beeld van je zelf dan als je zelfzeker bent.
Je zelfbeeld beïnvloedt de manier waarop je met andere mensen omgaat/je omgeving.
vb. Onzekere mensen verbergen zich achter anderen met een grotere mond.
Belangrijke fenomenen (Thompsons):
Innerlijke zelf Zelfreflectie
Motieven, emoties en de oorzaken van het eigen gedrag begrijpen.
Uiterlijke zelf Het zelf wordt in grote mate door sociale factoren beïnvloed.
Manier waarop we ons eigen gedrag beïnvloeden wordt gestuurd
door de mensen rondom ons.
Cognitieve component van het zelfbeeld = zelfconcept, zelfschema.
- Beeld van eigen persoon en functioneren.
- Aanwezig van jongsaf aan.
- Zowel inhoud als structuur.
Universele aspecten van ons zelfconcept = Uitspraken die voor de meeste mensen geldig
zijn, dingen waarvan we denken dat het typisch is voor onszelf maar die voor veel mensen
van toepassing zijn. vb. Ik ben kritisch voor mezelf, ik ben een sociaal persoon…
Begripsbepaling
Zelfbeeld
= Het beeld dat iemand heeft van de eigen persoon.
vb. Ik vind dat ik sociaal ben: ik zet de eerste stap om kennis te maken, ben graag bij
anderen…
Zelfconcept = Geheel van opvattingen van een individu over zijn persoonlijke eigenschappen
en functioneren. Vb. Ik ben onzeker, ik ben gelukkig, ik heb veel vrienden…
Zelfschema = Iets dat je hanteert over jezelf zonder dat je daar bewust van bent.
Gedachten, gevoelens, herinneringen, beelden en overtuigingen.
vb. Natuurmens: graag kamperen, in tuin werken, biologisch eten…
Functies
Inhoud van zelfkennis
= Uitspraken die de persoon over zichzelf zou kunnen doen (fysiek en materieel).
1
,vb. Ik ben sociaal, grappig, rustig, sportief, kan goed luisteren…
Structuur van zelfkennis
= Manier waarop je opvattingen en verwachtingen organiseert in je hoofd.
Zelfwaardering
= De waarde die je aan jezelf toekent.
- Emotionele, affectieve, gevoelsmatige deel van jezelf.
- Hoe je jezelf beoordeelt. Vb. Ik ben niet tevreden met mezelf.
- Hoe hoger, hoe beter je in het leven staat en hoe beter je omgaat met kritiek.
Zelfpresentatie
= Hoe je jezelf presenteert in een eerste contact met andere mensen.
- Sociale identiteit.
- Vaak beter dan hoe we echt zijn. vb. Geen negatieve eigenschappen op Instagram.
Zelfbeschikking
= Zoeken naar redenen waarom we een bepaald gedrag stellen.
- Attributies, verklaringen zoeken.
- Intern of extern.
vb. Intern: ik ben goed in wiskunde omdat ik veel studeer.
vb. Extern: ik ben goed in wiskunde omdat de lkr makkelijke toetsen geeft.
Zelfhandhaving
= Manier om om te gaan met onverwachte, moeilijke en confronterende situaties met het
doel om je zelfbeeld positiever te houden en te beschermen.
- Coping.
- Verdedigingsstrategie om onszelf gerust te stellen of beter voor te stellen dan we
zijn.
Rationalisatie = Voor jezelf een verklaring zoeken die aanvaardbaar is. Dingen goedpraten.
vb. Niet geslaagd ingangsexamen dokter: het was misschien toch niets voor mij.
Compensatie = Iets waar je minder goed in bent compenseren met iets waar je wel goed in
bent. Vb. Wat je niet weet op een examen vervangen door wat je wel goed hebt geleerd.
Verschuiving = Afreageren, je reacties richten op een veilig persoon of object.
vb. Stress van thuis afreageren op de kinderen van de leefgroep.
Negatie = Ontkennen van de waarheid. Vb. Kanker: de dokter heeft zich vergist.
Sublimering = Reacties omvormen zodat ze meer sociaal aanvaardbaar zijn voor jou.
vb. Ruzie met lief en angst hem te verliezen, overvriendelijk komende dagen.
2
,Regressie = Terugval, gedrag stellen uit een vorige levensfase.
vb. Opnieuw bedplassen na scheiding ouders.
Projectie = Je gevoelens of verlangens projecteren op iemand anders.
vb. Je bent boos op je lief en zegt dat hij altijd boos is op jou.
Een theoretisch kader: het persoonsmodel (Verhofstadt-Denève)
Model om adolescenten te laten nadenken over zichzelf.
Persoon als dynamische IK-MIJ relatie
= Human dilemma.
= Wie ben ik? Wie wil ik zijn? Wat denken andere mensen over mij?
Twee kanten van jezelf
1. Ik
o Reflecterende subject, persoon als kenner.
o Denken, voelen en doen.
2. Mij
o Object overschouwer.
o Persoon of situatie waarover gereflecteerd wordt.
vb. Sociale situatie, gevoelens, leefomstandigheden…
Dynamisch proces tussen ik en mij, voortdurend over en weer gaan tussen ik en mij.
Reflecteren, metadenken, voortdurend nadenken over jezelf.
Dimensies van het zelfbeeld: 6 fenomenologische zelfconstructies
Zelf-beeld Wie ben ik? Vb. Verlegen, chaotisch, goed in taal…
Ideaal-zelf Wie wil ik zijn? Vb. Socialer, zorgzaam voor partner…
Alter-beeld Wie zijn de anderen? Vb. Mijn vrienden zijn betrouwbaar…
Ideaal-alter Wie wil ik dat de anderen zijn? Vb. Ik wil dat anderen lief zijn voor
mij…
Meta-zelf Wat denken de anderen over mij? Vb. Ze vinden mij sportief…
Ideaal- Hoe wil ik dat de anderen over mij Vb. Ik wil dat de andere mij als vriend
meta-zelf denken? zien…
Basisstructuur
- Persoonskenmerken en condities
o Vroeger, nu en toekomst. Vb. Dagboek…
o Psychische en fysische kenmerken. Vb. Karakter, blauwe
ogen…
o Sociale rollen en betekenisvolle anderen.
3
, - Zelfpresentatie (extern en intern)
- Bewustzijnsniveaus
o Bewust en onbewust. Vb. Soms zijn we niet bewust van onze talenten.
- Fenomenologische zelfconstructie en realiteit
o Mensen overschatten zichzelf vaak.
Informatiebronnen bij de opbouw van het zelfbeeld
Introspectie
= Kijken naar onze eigen gevoelens en gedachten.
vb. Was ik wel vriendelijk genoeg? Was ik niet te kritisch?...
- Zelfreflectie.
- Makkelijker over cognitieve zaken.
- Moeilijker over emotionele gebeurtenissen.
Zelfperceptie
= Perceptie van ons eigen gedrag, kijken naar ons eigen gedrag en daaruit conclusies
trekken.
vb. Supersnel eten en denken dat je wel heel veel honger had.
- Vanop afstand naar jezelf kijken.
- Je eigen gedrag beoordelen.
Jezelf vergelijken met anderen
The looking-glass self = Kijken naar de reacties van andere mensen op je gedrag en deze
interpreteren. Vb. Je denkt dat je grappig bent maar niemand lacht.
Sociale vergelijkingstheorie (Festinger) = We vergelijken onszelf met andere mensen in
situaties waarin we niet weten hoe we ons moeten gedragen.
Het autobiografisch geheugen
Flitslichtherinneringen = Dingen die je niet vergeet, die opkomen wanneer je in een
bepaalde situatie zit.
Culturele perspectieven
= Het zelfbeeld wordt beïnvloed door culturele factoren.
vb. Individualisme: zelfstandigheid, autonomie, afhankelijkheid (Amerika).
vb. Collectivisme: samenwerking, sociale harmonie… (Japan).
De ontwikkeling van zelfbeeld en zelfwaardering
Ontwikkeling van het zelfbeeld start wanneer kinderen zichzelf herkennen in een spiegel en
het vermogen hebben om zichzelf als een distinctieve entiteit te zien.
4
